Michiel zakt weg

Na negen uur 's avonds zit Michiel alleen in een lege kamer. Hij is verstandelijk gehandicapt en heeft een psychiatrische stoornis....

Michiel slaapt in een lege kamer. De tv en de radio zijn weggehaald, net als de klok, zijn boeken, zijn posters. In een prikkelarme omgeving gaat hij 's avonds slapen in plaats van staande op de kast de intercom te vernielen. Naast zijn bed staat alleen nog een postoel. Hij heeft al een paar keer de muren met poep besmeurd.

Ooit bouwde hij ingewikkelde hijskranen, judode hij met zijn broer en maakte hij ruzie met zijn zus over wie Idols moest winnen. Michiel heeft het syndroom van Down en is autistisch maar hij ging naar school, keek naar het Jeugdjournaal, las de krant.

Totdat hij vorig jaar na de zomervakantie opeens op het schoolplein met een mes stond te zwaaien, bang dat de ontvoerders van Lusanne van der Gun ook hem zouden komen halen. Er kwamen monsters in zijn hoofd met zwaarden die boze dingen zeiden. Het bleek een psychose. Op school moesten ze soms met drie man op hem zitten om hem te kalmeren.

Vorige maand is hij veertien jaar geworden. Een leuk joch met blonde krullen dat het bezoek monstert, maar verder apathisch reageert. In januari werd hij gedwongen opgenomen. Er was nergens plek, hij kwam een weekend lang in een isoleercel terecht. Maar de kinderpsychiater weigerde een kind met de emotionele leeftijd van vijf jaar nog langer te separeren.

Sindsdien verblijft hij op een crisisplaats in Waalborg, een instelling voor verstandelijk gehandicapten in Druten, in een groep met volwassen ernstig verstandelijk gehandicapten. Hij wordt er apart gehouden: hij eet op zijn kamer, ziet geen andere kinderen en heeft permanent een begeleider om zich heen.

Behandelen kunnen ze hem er niet, zegt teamleider Henk Zwiers. Dat moet gebeuren in de Hondsberg in Oisterwijk. Maar die instelling heeft een wachtlijst die kan oplopen tot een jaar. De plek van Michiel wordt bezet door een kind dat is uitbehandeld, maar voor wie elders geen plaats kan worden gevonden.

Met Michiel gaat het steeds slechter, zeggen zijn ouders Jan en Mieke de Kleijn. Ze waarderen de inzet van de begeleiders van Waalborg, zeggen ze. Maar volgens de deskundigen die ze hebben geraadpleegd is elke dag dat hij niet wordt behandeld nadelig voor zijn herstel. 'We voelen ons machteloos. We rekenen er niet meer op dat hij de oude wordt.'

Michiel heeft een zeldzaam ziektebeeld, zegt Hank van Geffen, interim-directeur van de Hondsberg. Dat verklaart voor een deel de wachttijd. Kinderen met uiteenlopende stoornissen kunnen immers niet zomaar bij elkaar in een groep worden gezet.

Maar er speelt meer, zegt bestuurslid Harry Peppinck. Voor verstandelijk gehandicapte kinderen met een psychiatrische stoornis is de zorg nog altijd niet toereikend: te weinig plaatsen, gebrek aan deskundigheid, te weinig plek voor uitbehandelde kinderen.

De afgelopen jaren zijn met geld van het ministerie van Volksgezondheid elf zogeheten multifunctionele centra (mfc's) opgezet. Deskundigen uit de gehandicaptensector werken er samen met collega's uit de kinder-en jeugdpsychiatrie. Driehonderd plaatsen, waarvan een groot deel ambulant. Terwijl drie jaar geleden werd becijferd dat zo'n 12 duizend zwakbegaafde kinderen en jongeren met psychiatrische problemen behoefte hebben aan ondersteuning door een mfc. Mfc's meldden vorig jaar in een evaluatie een enorme toeloop aan clien en gestaag groeiende wachtlijsten.

Deskundigheid is er nog onvoldoende: kinder-en jeugdpsychiaters zijn er veel te weinig, laat staan psychiaters met belangstelling voor verstandelijk gehandicapten. Een van de mfc's schreef in het evaluatierapport: 'We hebben aan zeventig psychiaters in onze provincie gevraagd of ze interesse hadden. Antwoord: 0.'

Mfc's die kinderen opnemen, krijgen ze na de behandeling lang niet altijd doorgeplaatst. Daardoor raakt het systeem verstopt, erkent Van Geffen van de Hondsberg. 'We hebben jongeren van 13, 14 jaar die we niet kwijt kunnen. Maar wat moeten we? We weten dat ze meteen afglijden als onze steun wegvalt. Moeten we dan maar wachten totdat ze jeugd-tbs krijgen?'

Het is geen onwil van de instellingen, zegt directeur Petrie Kremer van Waalborg. Ook zij dubt over de indeling van groepen. Bovendien is de een-op-een begeleiding van Michiel zo duur dat zelfs het extra geld dat de instelling voor hem krijgt niet toereikend is. 'Er moet geld bij', zegt Kremer, 'en dat halen we noodgedwongen uit het budget voor andere bewoners'. Die noodgreep moet steeds vaker worden toegepast, aldus Kremer: Waalborg krijgt meer en meer gehandicapten met gedragsproblemen aangeboden.

Niet dat er plotseling meer van dat soort kinderen komen, meent Peppinck van de Hondsberg. 'Maar nu normen vervagen en in de maatschappij de lat hoger komt te liggen, blijken steeds meer zwakbegaafde kinderen niet mee te kunnen komen. Kinderen zien veel meer dan vroeger wat er allemaal mogelijk is en willen meedoen. Als dat niet lukt, kunnen ze ontsporen.'

Kremer: 'Het is soms heel erg schrapen. Het kan niet langer zo, we moeten keuzes gaan maken. Ik voorspel dat we binnenkort gehandicapten met ernstige gedragsproblemen moeten weigeren.'

'Het is een enorm gepuzzel om de juiste plek voor de juiste persoon te vinden', zegt Zwiers van Waalborg. 'Het is constant wikken en wegen welke kinderen we van de wachtlijst opnemen en wie we proberen door te schuiven', zegt Van Geffen van de Hondsberg.

En hoe triest de situatie van Michiel ook is, sinds de door het ministerie afgekondigde productiestop mag geen enkel kind extra worden aangenomen. Van Geffen: 'Het ministerie heeft ons laten weten dat in uiterste noodzaak alleen schrijnende gevallen daarvoor in aanmerking komen. Maar op onze wachtlijst staan alleen maar schrijnende gevallen.'

Met Michiel is nauwelijks nog een gesprek te voeren. Hij vertelt alleen dat de spoken messen hebben en met zijn handen geeft hij aan dat ze een langgerekte mond hebben. 'Ach, donder toch op', roept hij dan. Hij is onrustig, overactief, impulsief. 'Je kunt hem geen seconde meer alleen laten', zegt zijn moeder, 'hij drinkt net zo makkelijk limonade als chloor'.

Iedere dinsdag nemen zijn ouders de begeleiding van Waalborg over en ondernemen ze extra activiteiten. Door te schuiven met de personeelsbezetting kan Michiel in ruil daarvoor de rest van de week een uur later naar bed. Om negen uur gaat zijn kamerdeur op slot. Dan is hij alleen in een lege kamer. Zijn moeder zegt: 'Gelukkig heeft hij zijn Harry Potter-dekbed nog.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden