IDFA-verkenners

Michiel ten Horn: 'Docu hoeft van mij niet per se waarheid te verkondigen'

Tijdens het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) gidsen de Gasten van de Volkskrant u door het uitgebreide programma en 'hun' Amsterdam. Welke documentaires raden ze aan? En waar kun je tussendoor eigenlijk het lekkerst eten? Vandaag: regisseur Michiel ten Horn (31).

Regisseur Michiel ten Horn: 'Er is nu nog een vreemde kloof tussen artistiek en commercieel die nauwer moet worden.' Beeld Jasper Wolf
Regisseur Michiel ten Horn: 'Er is nu nog een vreemde kloof tussen artistiek en commercieel die nauwer moet worden.'Beeld Jasper Wolf

Kijk je ook buiten dit soort festivals naar documentaires?

Zeker, maar ik kijk ook veel op IDFA. Ieder jaar ga ik wel een paar keer. Ik ga dan eigenlijk altijd op de titels of posters af, de samenvatting lees ik niet. Dat is vaak ook niet nodig, want de selectie is al sterk. Dan durf ik me wel te laten verrassen. Toevallig gingen beide documentaires die ik nu heb gezien over oorlog. Heel interessant, maar wel confronterend. Het zijn geen feel good films voor op de zaterdagmiddag, zeg maar.

Zijn er bepaalde verhalen of onderwerpen die je vooral boeien?

Nee, dat gevarieerde vind ik juist tof. Ik ben best wel dankbaar voor Netflix. Ten minste, de Amerikaanse Netflix. Daarop staan superveel documentaires. Bij gewone films ben ik gerichter aan het kijken, bij documentaires durf ik dat meer te laten varen.

Waar komt dat door?

Wat ik zelf maak, is fictie. Dat staat los van documentaires. Als ik naar fictie kijk, ben ik meer aan het reflecteren. Het geluid, de shots. Hoe is dat gedaan? Zou ik dat ook zo kunnen? Alleen als een fictiefilm echt heel goed is, heb ik dat niet. Bij documentaires ben ik daar blind voor. Daar kan ik naar kijken zonder te letten op het begin, midden en eind. Ik ben me veel minder bewust van de spanningsboog.

Wat maakt voor jou een goede documentaire?

Lastig. Ik vind het in ieder geval vervelend als ik te duidelijk de hand van de maker zie of als de maker zelf veel in beeld komt. Met montage en muziek stuur je het verhaal sowieso een bepaalde kant op, maar ik vind het moeilijk als dat er te dik bovenop ligt. Wanneer je bijvoorbeeld duidelijk merkt dat de maker met een bepaalde mening aan een film is begonnen. Een documentaire hoeft van mij niet per se de waarheid te verkondigen, een visie kan ook. Maar dingen moeten niet geforceerd zijn.

Is er een documentaire die je met name is bijgebleven?

Een paar jaar terug was ik op een filmfestival in Toronto voor mijn debuut, De ontmaagding van Eva End. Toen ben ik met mijn cameraman lukraak naar een film gegaan. The act of killing van Joshua Oppenheimer. Die blies ons omver. Er is ook een documentaire over Robert Crump, de grootste underground striptekenaars van zijn tijd. Die zag ik toen ik zelf nog animatie studeerde. In feite gaat het verhaal over hoe dicht een briljant geest bij gekte komt. Je gaat heel diep mee in zijn wereld. Als ik dat zie, krijg ik weer zin om te tekenen.

Door wie laat jij je vertellen welke documentaires de moeite waard zijn?

Ik google vaak simpelweg 'beste documentaires' om te zien welke films naar boven komen. Maar het zijn voornamelijk dezelfde vrienden die me ook speelfilms aanraden. De film Deep Water vond ik trouwens ook erg goed, over de eerste solo zeilwedstrijd rond de wereld eind jaren zestig. Alle zeilers hadden een 8mm camera meegekregen. Eén man blijkt de boel te hebben gefaket door een heel stuk af te snijden. Hij had alles in scène gezet. Het eindigt heel naar. The Imposter van Bart Layton is ook zo'n film. In beide gevallen verzint iemand een fictieve wereld, daar gaat vervolgens de documentaire over. Daar houd ik wel van.

En de films die je dit keer hebt gezien, zou je die aanraden?

Ze waren allebei niet echt hoopvol. De ene film, In the shadow of war, gaat over de oorlog in Bosnië en hoe dat het leven van jongeren nu beïnvloedt. Ze hebben zelf de oorlog niet meegemaakt, maar hun ouder zijn helemaal fucked up. Dat werd overtroffen door We come as friends, over Zuid-Soedan en de inmenging van blanken en Chinezen daar. Je moet er echt je best voor doen er nog iets van een positieve boodschap uit te halen. Het wordt wel visueel heel sferisch en mooi verteld. Maar zet je schrap. Voordat de film begon, zei de regisseur Hubert Sauper al, 'I hope you have a nice trip to hell'.

Voegt zo'n Q&A iets toe aan de film?

Ik vind het absoluut interessant. Het is natuurlijk het sterkst als een film voor zichzelf spreekt, maar het is ook mooi dat mensen op deze manier een inkijkje krijgen in zo'n project. Hoe intensief het is om in zo'n wereld te stappen. Sauper is zes jaar met die film bezig geweest. In de hel dus. Ik ben als maker met name bezig in mijn hoofd. Wat ik maak is fictie, gestileerd, alles tot in de details uitgedacht. Wat zij doen is het registeren van de werkelijkheid.

Zie je het jezelf ooit doen, een documentaire maken?

Nee, dat zou ik ook niet kunnen. Op mijn teken- of schrijftafel ontstaan de meeste ideeën. Dat maak ik na. Er is daarbij weinig ruimte voor improvisatie. Als acteurs te veel vrijheid hebben, word ik al zenuwachtig. Klinkt heel saai eigenlijk, ha.

Wat is volgens jou de beste plek voor IDFA-bezoekers om de avond te eindigen?

Café Schiller. Als je daar naar binnen loopt is het net alsof je tussen als dat lelijks op Rembrandtplein zo het jaar 1930 in stapt.

Zijn er nog films die je deze editie wilt zien?

Nou, ik wil eigenlijk nog naar mijn eigen film (Aanmodderfakker, red.). Ik was de afgelopen maand in het buitenland, dus de release in de bioscoop heb ik gemist. Dat iets van mij nu niet alleen in filmhuizen draait, maar ook in Pathé de Munt waar je m&m's kunt eten en met popcorn kunt gooien, dat maakt het toch wel heel tof. Ik ben erg van de cross over-films en vind ook dat er daar meer van moeten komen in Nederland. Er is nu nog een vreemde kloof tussen artistiek en commercieel die nauwer moet worden. Ik hoop zeker dat filmhuizen mijn werk blijven vertonen, maar graag draai ik ook in de grote Pathé-zalen. Zolang dat het geval is, wil ik dat nog even meemaken. Loop ik daarna misschien nog door naar het IDFA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden