MICHAEL JACKSON

HIJ IS MAGER als een scheermes en danst zoals een scheermes zou dansen: nu eens kronkelend en wellustig en dan weer onverwacht toeslaand met een scherpe haal....

Met zijn razendsnelle, afgebeten gebaren lijkt de artiest de ruimte zelf wel te willen klieven. Soms slaat hij zijn been vliegensvlug bijna tot zijn neus omhoog, als John Cleese die een Pruisische mars imiteert. Of hij springt op de punten van zijn tenen, zelfs op de voorkant van zijn naar achteren gekromde voeten. Dan zuigt hij zijn toch al symbolische buik nog verder in, en staat gespannen, hoog uitgestrekt, de nek tussen de geheven schouders weggezonken. En zo staart hij een moment strak omlaag, in een peilloze afgrond die alleen hij ziet en waarvoor hij verschrikt lijkt terug te deinzen.

Michael Jackson danst als een geestverschijning. Hij zweeft. Zijn romp lijkt niet door zijn voeten te worden gedragen, deze laatste lijken eerder doelloos zwabberend meegesleept te worden. Als zijn trouwe voeten hem eens een gang willen dicteren die hem niet bevalt, delven zij genadeloos het onderspit. Terwijl zij wanhopige bewegingen vooruit maken, glijdt Michael zelf razendnel achteruit, als iemand die op een band de verkeerde kant uit loopt.

De grote performer heeft de gracieuze slungeligheid van een jachtluipaard, en met zijn lange ledematen en piepklein hoofdje trouwens ook de proporties daarvan. Maar alle soepele virtuositeit ten spijt blijven zijn gebaren ook altijd gekunsteld en ingestudeerd. Jacksons wervelende show is zelfs een toonbeeld van doordachte steriliteit. Hoe vaak de zanger ook met zijn smalle heupen schokt of zichzelf in het kruis tast - in zijn pogingen een erotische spanning te wekken faalt hij jammerlijk. En zijn hoge en ijle stem mag dan bij gelegenheid fel en geladen klinken, zij mist toch de schrijnende kwaliteit die haar intrigerend zou kunnen maken.

Dit is een stem die sleept noch schuurt. Zij vervliegt in de wind, samen met de klanken van de synthesizer. Michael Jackson blijft een geniale goochelaar in een glitterjasje, een entertainer voor het hele gezin. Zijn shows boeien zoals tekenfilms boeien, onderhoudend zijn ze zeker, maar door de ziel snijden ze nooit. Gekleed in futuristisch harnas of in een van zijn favoriete, fel gekleurde operette-uniformen lijkt deze man van elastiek overigens zelf wel uit een cartoon te zijn weggelopen. Doch meer nog dan op een tekenfilmfiguur lijkt hij op een dansende en zingende marionet. Wie Jackson ooit zijn armpjes en beentjes driftig heeft zien uitslaan, twijfelt niet meer: dit is de Pinokkio van de popmuziek.

Zoals een echte marionet komt ook Jackson pas in zijn dans tot leven. Naar eigen zeggen zou hij het podium liefst nooit verlaten, en telkens als dat onvermijdelijke moment toch weer aanbreekt sterft hij even. Dan ziet de King of Pop er plotseling verbouwereerd uit. Zijn kortstondige geluksgevoel is wreed vergruizeld. Hij zet snel zijn zonnebril op, en sjokt teneergeslagen en moedeloos de wereld weer in, een bleke schaduw die voorbij gaat. Zou deze schim door een muur stappen of in een klein, nauwelijks hoorbaar pufje spoorloos in het niets oplossen, dan zou dat nauwelijks verbazing kunnen wekken. Dit is de man die ooit van zichzelf zei: 'It hurts to be me.'

Maar veel om naar terug te gaan heeft Michael dan ook niet. Het ventje staat al vanaf zijn achtste jaar voor het publiek. Zijn bestaan is niets anders geweest dan een aaneenrijging van optredens. En de zondige wereld heeft hem altijd angst aangejaagd. Deze door smetvrees geteisterde man, die zijn mond bij voorkeur met een maskertje afdekt, drinkt niet, leeft van noten, druiven en milkshakes, en volgens velen is hij zelfs nog altijd maagd. Zijn grote voorbeeld is het eeuwige kind Peter Pan, en de zuiverheid van de jeugd is zijn hoogste ideaal. Wacko Jacko is zelf nog altijd maar twaalf jaar oud.

Tijdens zakengesprekken die niet naar wens verlopen legt hij zijn hoofd op zijn handen, om vervolgens in verongelijkt snikken uit te barsten. Michaels slaapkamer staat vol poppen waar hij eindeloos mee praat, en hij kan intens genieten van het spel met zijn chimpansee Bubbles. Maar zijn allerbeste vrienden zijn de kinderen van zijn eigen leeftijd, andere jongetjes van twaalf waar hij heerlijk mee kan ravotten in de draaimolens op zijn ranch Neverland. Opgekruld in bed bekijken ze samen zijn tekenfilms. De zanger houdt van kussengevechten en spannende pyjamapartijtjes.

Deze Jackson is een vlinder die het nooit heeft aangedurfd uit zijn cocon te kruipen, een larf uit overtuiging. Maar de tragiek van zijn leven gaat dieper, want de keus om dan levenslang maar een groot en onschuldig kind te blijven, heeft hij ook niet gehad. De volwassenheid was niet te ontlopen.

Het kind moest volgroeien, tegen wil en dank. En talloze operaties, behandelingen, ongelukken en ziekten herschiepen hem tot wie hij thans is: een universele mens, onbepaald naar ras, geslacht en leeftijd. Zijn ooit bruine huid is neutraal roomkleurig geworden, en van zijn brede, trotse neus resteert nog slechts een piepklein, zielig wippertje.

W

E HEBBEN hier met een man van doen,maar de opgemaakte amandelogen doen anders vermoeden. Met zijn stralende, maar weke glimlach die voortdurend dreigt te verzakken, lijkt Jackson vooral een klassiek kindvrouwtje. Over zijn rechteroog drapeert de zanger zorgvuldig twee of drie gedraaide lokjes en hij spreekt als een schuchter schoolmeisje, zijn hoofd een beetje scheef en kleine gilletjes afgevend om zijn flinterdunne stem te ondersteunen, of slechts koket knikkend, zijn dunne lippen kuis op elkaar gedrukt.

Wie hij is heeft Michael Jackson nooit mogen weten, en hij heeft er voor gekozen om zich zelf dan maar te construeren. Hij sneed zichzelf als een marionet uit het hout van zijn veelvormige publiek: blank en zwart, oud en jong, man en vrouw. En zo bracht de zanger dit publiek een waarlijk christelijk offer. Opdat wij ons allen in hem zouden kunnen herkennen, zag de superster er vrijwillig van af zelf nog iemand te zijn.

Maar Michael Jackson is meer dan een tot leven gewekte computertekening. Soms blikkeren en glimmen zijn ogen opeens angstaanjagend, en worden kleine, scherpe tanden zichtbaar in een verlekkerd wagenwijd opengesperde muil. En dan is de zanger voor even zelfs geen mens meer. Het was in het filmpje Thriller dat zijn diepste fantasieën tot leven werden gewekt, weerwolf te zijn, verscheurend monster, een grote kat die de wereld tot afgrijzen brengt. Jackson is kortom meer nog dan een universele mens, hij is een wezen. Doch welke gestalte deze sinistere mutant ook tracht aan te nemen, een zekerheid wekt zijn verschijning altijd: hier staan wij oog in oog met de dood. De volmaakte onbestemdheid van het gelaat van deze treurige man leidt onontkoombaar tot de conclusie dat diens enige werkelijke gezicht nog slechts zijn schedel is, de harde kop die vlak onder de doorzichtige huid pijnlijk duidelijk doorschemert, en zijn spoedige triomf al grijnzend aankondigt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden