MI6 is nu ambtenarenclub

LONDEN - Binnenkort is in de Engelse bioscopen Tinker, Tailor, Soldier, Spy te zien, een verfilming van de spionagethriller van John le Carré uit 1974. Als vanouds zit George Smiley hier in het diepste geheim achter Sovjet-spionnen aan. De film geeft vooral een mooi beeld van MI6, door de auteur 'Het Circus' genoemd, uit de tijd dat het nog een raadselachtige, semi-autonome en effectieve organisatie was. Daar is weinig meer van over sinds de Britse buitenlandse veiligheidsdienst in het kader van 'de transparante overheid' door welwillende politici uit de schaduwen is gehaald. Smiley zou niets te maken willen hebben met gesjoemel rond Irak-dossiers en koehandel met Kadhafi.


Aan de zuidoever van de Theems staat ter hoogte van het museum Tate Britain een opzichtig gebouw dat de bijnamen Legoland en Babylon-on-Thames draagt. Dit is sinds 1995 het hoofdkwartier van de Secret Intelligence Service, ook wel MI6. Voorheen werkten de spionnen, vaak gezegend met excentrieke eigenschappen, vanuit onopvallende panden. De verhuizing naar de blokkendoos nabij Vauxhall Cross was het gevolg van een beslissing, een jaar eerder, om van MI6 een officieel bestaande overheidsdienst te maken. De Conservatieve regering-Major wilde dat de inlichtingendienst voortaan verantwoording ging afleggen aan politici.


Hiermee was het gedaan met de vrijheid van de dienst, die in 1909 was opgericht door Mansfield Cummings. Voor hem was contraspionage 'capital sport' en hij stond erom bekend dat hij met groene inkt schreef.


Van oudsher is de dienst losjes gelieerd aan de ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken, maar de spooks konden hun eigen gang gaan. In Keith Jefferys MI6: the History of the Secret Intelligence Service 1909 - 1949 is het op afstand houden van bemoeizuchtige politici een terugkerend thema. Zelfs Winston Churchill, die een grote interesse toonde in spionagezaken, moest in de beginjaren van de Tweede Wereldoorlog moeite doen informatie te krijgen van de dienst.


Door de Intelligence Services Act van 1994 veranderden de verhoudingen. Vanaf het moment dat MI6 een 'gewoon' overheidsapparaat werd, proberen topmensen van de dienst zich geliefd te maken bij hun politieke bazen. Het Londense Legoland is nu grotendeels bevolkt door volgzame en carrièrebewuste technocraten. 'In plaats van te doen waar het gespecialiseerd in is, het vergaren van informatie, ging MI6 politiek bedrijven, een terrein waar haar staat van dienst allesbehalve indrukwekkend is', zo zei een voormalige inlichtingenofficier tegen The Daily Telegraph.


Hij doelde daarmee op de rol van de Dienst aan de vooravond van de Irak-invasie. De ervaren MI6-officier John Scarlett en Tony Blairs spindoctor Alastair Campbell werkten nauw samen bij het samenstellen van wat later het 'dodgy dossier' zou gaan heten.


Campbell noemde Scarlett zijn mate. Ze overdreven het gevaar dat Saddam Hussein vormde voor de veiligheid van Groot-Brittannië, maar er moest nu eenmaal een casus belli worden bedacht. Later zou Scarlett verklaren dat het dossier verkeerd is geïnterpreteerd. Hij werkt nu bij een Noorse oliemaatschappij.


Na de Irak-oorlog zette de regering-Blair MI6 opnieuw in bij zijn oorlog tegen het terrorisme. Kadhafi had aangeboden zijn arsenaal massavernietigingswapen te ontmantelen in ruil voor informatie over dissidenten. Dit leidde tot een Brits-Libische overeenkomst, waarover Blair vaag bleef, met betrekking tot het delen van geheime informatie. Hierbij was een belangrijke rol weggelegd voor MI6.


De afgelopen dagen is gebleken hoe nauw en amicaal de diensten samenwerkten. Zo ondertekende de Britse inlichtingenofficier Mark Allen zijn brieven aan Kadhafi's handlanger Moussa Koussa met de woorden 'Your Friend, Mark', dit nadat hij dadels en sinaasappels cadeau had gekregen.


Allen kreeg, zoals dat gaat, een lintje en ging geld verdienen bij BP. Nu staat hij op de nominatie te worden ondervraagd over de schimmige praktijken van MI6-personeel.


Nog altijd schrijven de topmensen met groene inkt, maar voor de rest is MI6 een schim van de organisatie die het ooit was. Een verschijning als Allen doet nostalgisch terugverlangen naar Smiley, die in The Guardian werd geprezen als het soort spion dat Groot-Brittannië zou moeten hebben: 'een beetje sjofel, academisch, al met al loyaal en sceptisch jegens het enthousiasme van zijn politieke meesters'.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden