MH17-spook achtervolgt kabinet

Vandaag wordt het kabinet voor de zoveelste maal door de Kamer op het matje geroepen om de oppositie ervan te overtuigen dat het alles heeft gedaan om de ramp met vlucht MH17 in Oekraïne te voorkomen.

Ramptoerisme bij wrakstukken van vlucht MH17 bij het dorp Hrabove. Beeld Anadolu Agency

De hamvraag is: zat het kabinet te slapen toen in juli 2014 berichten binnenkwamen dat zwaar luchtafweergeschut in het oorlogsgebied aanwezig was? Hadden ambtenaren destijds met luchtvaartmaatschappijen moeten bellen om te waarschuwen? Daar zijn grofweg twee opvattingen over aan het Binnenhof.

Het kabinet zat te slapen

In dit scenario heeft het kabinet een grote inschattingsfout gemaakt toen het cruciale informatie niet actief doorspeelde aan luchtvaartmaatschappijen die in die dagen vanaf Schiphol over Oost-Oekraïne vlogen. Vooral de oppositie in de Tweede Kamer - CDA, D66 en VoorNederland voorop - wil weten of de afwegingen juist en volledig waren alvorens de fatale vluchtroute werd gekozen.

De aanhangers van deze theorie voelen zich gesterkt door de feiten die de afgelopen maanden aan het licht kwamen: er is geen misverstand meer dat het kabinet wist van de aanwezigheid van zware luchtwapens in Oost-Oekraïne. De plaatsvervangend Nederlandse ambassadeur werd daarop nog eens gewezen tijdens een briefing in Kiev op 14 juli 2014, drie dagen door de MH17-ramp.

'Ik vind het verbazingwekkend dat in die tijd niemand de telefoon heeft gepakt om te bellen met KLM of andere maatschappijen', zegt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma . 'Er waren half juli al bijna twintig vliegtuigen en helikopters neergehaald in Oost-Oekraïne en het was duidelijk dat daar zeer krachtige luchtwapens aanwezig waren.'

Sinds 2 april kan iedereen op een nieuwe website zien of er risico's voor de luchtvaart zijn boven een land. De site is van de internationale burgerluchtvaartorganisatie ICAO en de informatie daarop komt van landen en onderzoeksinstellingen. De site is er gekomen op aandrang van onder meer Nederland naar aanleiding van de ramp met vlucht MH17 boven Oost-Oekraïne. De site is op proefbasis en bevat nog weinig gegevens. Alleen Groot-Brittannië heeft er informatie op gezet, weet CDA-Kamerlid Omtzigt. 'Ik ben benieuwd of andere landen ook massaal gaan aanleveren.' Nederland zal dat ook spoedig doen, stelt een woordvoerster van staatssecretaris Mansveld (Infrastructuur). Zij heeft zich in februari op een conferentie in Canada nog sterk gemaakt voor de website. D66 vindt dat Mansveld de urgentie mist om met het nationaal veiligheidssysteem aan de slag te gaan. D66-Kamerlid Sjoerdsma: 'Mijn motie riep haar eerder op om snel met de Nederlandse luchtvaartsector in overleg te treden. Er is slechts één overleg geweest.'

Het kabinet treft geen blaam

Het kabinet zelf kan niet genoeg beklemtonen dat het in juli vorig jaar door Oekraïense autoriteiten veilig werd geacht om boven de 9,75 kilometer te vliegen (het MH17-toestel vloog hoger). Volgens minister Koenders van Buitenlandse Zaken heeft de diplomatieke briefing van 14 juli ook in andere landen niet geleid tot actie.

Bovendien, zo voert de coalitie aan, spelen regeringen officieel geen rol in het wel of niet veilig verklaren van het luchtruim. Vliegtuigmaatschappijen hadden zelf de conclusie kunnen trekken om om te vliegen, zo redeneren VVD en PvdA.

Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie en minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken voeren in de marge van de internationale cybertop overleg met vertegenwoordigers van landen die betrokken waren bij de ramp met vlucht MH17, waaronder Maleisie, Oekraine en Australie. Ze werden bijgepraat over de stand van zaken. Beeld anp

Hoe nu verder?

Rond deze tegenstelling draaien oppositie en coalitie nu al maanden rondjes om elkaar heen. De oppositie zal vandaag wijzen op de analyse die de NOS onlangs maakte van het vliegverkeer, waaruit blijkt dat het Amerikaanse United Airlines vanaf 14 juli wel degelijk een andere route koos, al wil de maatschappij niet zeggen waarom. Was het dus niet naïef van Nederland om op het oordeel van de Oekraïense autoriteiten te varen? Kortom, lag het kabinet te slapen?

Ja, zouden sommige oppositiepartijen het liefst zeggen, maar die conclusie is (nog) te vroeg. Eerst moet het onderzoek naar de toedracht van de ramp worden afgerond. De MH17-ramp ligt bovendien zo gevoelig en raakte zoveel Nederlandse families, dat zelfs de oppositie aarzelt bij het zwart afschilderen van het kabinet.

Gevolg is dat het kabinet vandaag weer stevig aan de tand zal worden gevoeld over de MH17-ramp, maar hard tegen hard zal het niet worden gespeeld. Dat komt pas als, mogelijk eind dit jaar, het eindrapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid verschijnt. Tot die tijd blijft het MH17-spook het kabinet achtervolgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden