Opinie

MH17 is geen 9/11, maar wel een keerpunt op het wereldtoneel

Het neerhalen van MH17 in Oekraïne laat zien hoe belangrijk het werk van diplomaten is voor de veiligheid van Nederlanders in het buitenland, schrijft Jan Melissen.

Minister Frans Timmermans met zijn Australische collega Julie Bishop Beeld ANP

Bij het afgrijselijke drama van het neerhalen van MH17 schieten woorden tekort en vergen rouw en het verwerkingsproces tijd. Tegelijkertijd zijn er maar weinig momenten waarop de zeilen in Den Haag zo moeten worden bijgezet en op alle vragen een direct antwoord moet worden gegeven.

Nederland stond wereldwijd in de schijnwerpers en trok het initiatief naar zich toe. Dat heeft de regering, met de speech van Frans Timmermans bij de VN-Veiligheidsraad, overwegend goed gedaan.

Ruim een week na het neerhalen worden de gevolgen van het drama voor het buitenlands beleid van Nederland op verschillende manieren duidelijk. MH17 is geen 9/11, maar laat het 25 jaar na het einde van de Koude Oorlog en bijna twintig jaar na Srebrenica wel een nieuw keerpunt zijn.

MH17 maakte duidelijk dat een land van het formaat van Nederland zijn stem duidelijk kan laten horen. De omstandigheden waren er natuurlijk naar, maar dit was ook het moment om te laten zien dat Nederland met een activistische opstelling en in samenwerking met gelijkgezinde kleine en middelgrote machten, deze keer Australië, een verschil kan maken.

Slinkende rol
Politiek en ambtelijk Den Haag leek zich de afgelopen jaren steeds gelatener te schikken in de eigen slinkende rol, maar de wereld van de 21ste eeuw is er niet één waarin alleen grootmachten de dienst uitmaken. Welkom terug op het toneel van de internationale machtspolitiek. Het is misschien even wennen dat we daar ook nog een rol hebben.

Het Nederlandse buitenlandbeleid is meer dan alleen de 'economische diplomatie' waartoe het volgens sommige buitenlandse waarnemers in de afgelopen vijf jaar leek te zijn gereduceerd. Een confrontatie met Poetin zou nu tot sanctiemaatregelen tegen Rusland kunnen leiden die in het eigen vlees snijden. Het kan niet anders dan dat deze crisis een ommekeer in de Nederlandse relatie met het Rusland van Poetin is. De regering Rutte heeft een duidelijke streep getrokken. Als Poetin, de Russische wannabe-Machiavelli, aan zijn huidige, wanhopige koers vasthoudt, dan is er politiek gezien voor Rutte geen weg terug.

Dat zal op tegenstand stuiten onder de andere 28 landen in de EU en we kunnen de binnenlandse gevolgen zien aankomen. Bij sancties met een negatief effect op de handel met Rusland komt in eigen land de warme relatie tussen overheid en de handelslobby onder druk te staan. En dat was in de afgelopen jaren nu juist zo'n fijn huwelijk.

Het is meestal niet gemakkelijk over te brengen dat buitenlands beleid niet alleen een kwestie is van standpunten, maar dat je er ook veel voor moet doen. Gelukkig maar dat de Nederlandse diplomatieke capaciteit nog niet helemaal was wegbezuinigd onder Rutte 2 en dat zelfs mensen die niet in het buitenland geïnteresseerd zijn, kunnen zien dat je er wat aan hebt.

Speech van Timmermans
Het meest zichtbare in het diplomatieke handwerk was de speech van Timmermans. Nooit eerder in de moderne geschiedenis kreeg een VN-speech van een Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken een dergelijk onthaal bij winkelend en koffiedrinkend Nederland. Met honderdduizenden kijkers op YouTube en legio steunbetuigingen op Twitter lijkt het erop dat het kwartje is gevallen. Duidelijke taal maakt indruk. Diplomatie is geen abstract tijdverdrijf. Je moet er verdraaid hard voor werken om als klein land in een ingewikkelde wereld wat voor elkaar te krijgen. In de komende periode heeft Nederland zijn diplomatieke software nog hard nodig. Denk maar aan de afwegingen rond het nogal avontuurlijke initiatief om soldaten en politiemensen naar de oorlogszone in Oost-Oekraïne te sturen.

Nederland kreeg met MH17 weer eens te maken met een probleem dat een veel duidelijker positie verdient in discussies over internationale veiligheid. Het lot dat landgenoten buiten de eigen grenzen trof stond in deze crisis centraal en het is tijd om dat als een veiligheidsvraagstuk te benoemen.

MH17 is hartverscheurend, maar het was al lang duidelijk dat overheden in de eerste helft van de 21ste eeuw veel meer te maken zullen krijgen met de veiligheid van hun burgers in het buitenland. De wat vage roep om het versterken van de militaire capaciteit van Europa is wel consistent met discussies uit het verleden, maar is geen antwoord op dat probleem.

Dit stuk is geschreven door Jan Melissen, onderzoeker Clingendael, hoogleraar diplomatie (Universiteit Antwerpen) en redacteur van The Hague Journal of Diplomacy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.