ReportageStrafzaak MH17

MH17 dag 2: ‘Duidelijke aanwijzingen dat Rusland actief probeert het proces te verstoren’

Getuigen deden dinsdag in de extra beveiligde rechtbank op Schiphol anoniem hun verhaal tijdens de tweede dag van het MH17-proces. Ze vrezen geliquideerd te worden door Russische veiligheidsdiensten. Volgens het OM is die angst reëel. 

Persofficier van justitie Digna van Boetzelaer (l.) praat de pers bij over de tweede zittingsdag van het internationale MH17-proces. Beeld ANP

Getuige S24 is bang om te worden geliquideerd. Getuige V9 wil alleen anoniem zijn verhaal doen. Wordt zijn of haar identiteit wel onthuld? Dan vreest V9 te worden opgepakt door ‘Speciale Russische Diensten’. Getuige S28 is eveneens bang voor represailles – de Russische veiligheidsdienst FSB is al naar hem of haar op zoek. En ook van getuige M58 houdt justitie de naam geheim. Zelfs de rechter-commissaris heeft M58 moeten verhoren terwijl de getuige was vermomd.

Die maatregelen zijn nodig, stelt het Openbaar Ministerie dinsdag in de extra beveiligde rechtbank op Schiphol. ‘Want er zijn duidelijke aanwijzingen dat Russische veiligheidsdiensten actief proberen om de waarheidsvinding naar het neerschieten van vlucht MH17 te verstoren.’

En die ‘verstoring’ gaat door tot op de dag van vandaag. Dat bleek op de tweede zittingsdag van het MH17-proces. Tijdens deze zitting lichtte het OM de stand van het onderzoek toe, en stond daarbij vooral stil bij de rol van Rusland en de veiligheid van de getuigen.

Wat het OM betreft is het dossier zo goed als af. Al moeten er nog enkele getuigen mogelijk opnieuw worden gehoord. Bij hoge uitzondering, waarschuwt het OM alvast, zou het kunnen dat alleen de rechter-commissaris aanwezig kan zijn bij die verhoren, en dat zowel het OM als de verdediging de gesprekken niet mag bijwonen. ‘Het enkel bekend worden van een plaats en tijd van het verhoor kan al een onaanvaardbaar veiligheidsrisico opleveren’, aldus officier Dedy Woei-A-Tsoi.

Verontrustend patroon

Wat de aanklagers betreft is er sprake van een ‘verontrustend patroon’ vanuit Rusland, en zijn de zorgen van de getuigen reëel. ‘Een van de personen die de Buk-Telar heeft gefilmd in Oost-Oekraïne, heeft per e-mail aan het onderzoeksteam laten weten dat hij tot twee keer is bezocht door gewapende mensen. Daarna is de filmer gevlucht’, zegt officier Thijs Berger. 

De Russische autoriteiten schuwen geweld niet, vervolgt hij terwijl hij daarbij verwijst naar voorbeelden van andere zaken, uit andere landen, waarbij is vastgesteld dat de Russische veiligheidsdiensten zoals de GROe en de FSB betrokken waren bij levensdelicten. ‘In de afgelopen jaren zijn meerdere Russische burgers aangeklaagd voor moorden of pogingen tot moord in Groot-Brittannië, Duitsland, Turkije en Bulgarije. In al deze gevallen zijn de autoriteiten van die landen na onderzoek tot de uitdrukkelijke conclusie gekomen dat de Russische overheid verantwoordelijk was voor deze levensdelicten

Het internationale opsporingsonderzoek heeft bovendien ‘duidelijke aanwijzingen opgeleverd dat diezelfde Russische veiligheidsdiensten ook nauw betrokken waren bij het gewapend conflict in Oekraïne’ in de periode rond de ramp met MH17. Dit zou onder meer blijken uit tapgesprekken, waarin leden van gewapende groepen in Oost-Oekraïne met elkaar spreken over ‘groen licht uit Moskou om iemand te executeren’ en ‘een bevel uit Moskou om iemand neer te schieten’.

En dus, constateert officier Berger, wordt de identiteit van tientallen getuigen met toestemming van de rechter-commissaris afgeschermd. Enkelen krijgen zelfs bescherming. Een deel van hen woont of woonde immers in de Volksrepubliek Donetsk, sommigen vochten zelfs mee in het rebellenleger.

Afvuurlocatie

Zo heeft getuige M58 verklaard dat hij bij een kruispunt ten zuiden van de stad Snizhne was op het moment dat de raket werd gelanceerd op 17 juli 2014. Als vrijwilliger in het rebellenleger bewaakte hij een terrein in de buurt van de afvuurlocatie. Volgens M58 waren de separatisten na de lancering van de Buk-raket aanvankelijk blij. Ze dachten dat ze een militair transportvliegtuig hadden geraakt. Niet veel later kwam de ontdekking dat het om een passagierstoestel ging. M58 heeft bovendien verklaard dat er op de afvuurlocatie Russische militairen waren. Zij zouden leden van inlichtingendienst FSB zijn geweest.

Maar daar heeft Rusland het niet bij gelaten, vervolgt de officier Woei-A-Tsoi. Er zijn tevens aanwijzingen dat de de Russische militaire veiligheidsdienst GROe hackpogingen heeft ondernomen.

En ook kort voor de zitting van dinsdag werd Woei-A-Tsoi opnieuw geïnformeerd over nieuwe Russische manipulatiebeschuldigingen. Volgens de Russen heeft het internationale onderzoeksteam beelden van de Buk-Telar vervalst, het team zou zich bovendien schuldig maken aan ‘false digital storytelling’.

‘Wij hebben ons afgevraagd hoe serieus wij Russische beschuldigingen nog kunnen nemen na alle aantoonbare onwaarheden die de Russische autoriteiten de afgelopen jaren al hebben verkondigd’, zegt Woei-A-Tsoi. Het team is immers gewend om te vechten tegen het door Rusland geschetste beeld dat dit een vooringenomen, politiek proces is. En mede daarom, benadrukt het OM, zijn alle bewijsmiddelen extra goed onderzocht op betrouwbaarheid. 

Zo zijn de beelden waar de Russen nu over klagen, onder meer al eens bekijken door het Nederlands Forensisch Instituut. Toch kondigt de officier aan om nog een keer extra onderzoek te doen naar ‘de beweerdelijke beeldmanipulatie’. Om echt alles uit te sluiten. Want, stelt Woei-A-Tsoi, dat is het lot van vlucht MH17. ‘Het staat inmiddels bekend als een klassiek voorbeeld van een desinformatiecampagne door de Russische overheid. En het is duidelijk dat we het einde daarvan nog niet hebben gezien.’

Maandag 23 maart wordt de zitting hervat. Dan zal de rechtbank de eerste beslissingen nemen op de verzoeken die verschillende procespartijen hebben gedaan. Daarna zal de zaak op 8 juni verder gaan, en zal meer duidelijk worden over de onderzoekswensen van de advocaten van verdachte Poelatov. Ook dan hebben de zittingen nog een voorbereidend karakter. Het is nog onduidelijk of Poelatov zelf – mogelijk vanuit Rusland – een verklaring af zal leggen. Het OM liet dinsdag weten dat de zaak naar verwachting pas in 2021 inhoudelijk zal worden behandeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden