REPORTAGE

Mexico de straat op tegen het politiegeweld

Overlevenden vertellen hoe agenten op klaarlichte dag studenten onder vuur namen en wegvoerden. Hun gruwelijke lot brengt heel het land op de been. 'Wat bezielt de politie?'

Studenten uit Guerrero woensdag tijdens een van de demonstraties in Mexico uit protest tegen het bloedbad in Iguala van 26 september.Beeld afp

'We zijn het zat', schreeuwt Giovani Salgado (25). 'We hebben genoeg van het geweld, we zijn klaar met de massagraven en moordpartijen.' Zijn stem slaat over, het zweet gutst van zijn voorhoofd. 'Klotepolitici, ze zitten er allemaal tot over hun oren in!'

Salgado staat woensdag tussen tienduizenden mede-demonstranten in Chilpancingo, hoofdstad van de Mexicaanse deelstaat Guerrero. De stad ligt een uur rijden van Iguala, waar de politie op 26 september het vuur opende op studenten van een lerarenopleiding in Ayotzinapa. Er vielen zes doden en 25 gewonden en sinds die dag zijn 43 studenten spoorloos verdwenen. Het gaat om jongens tussen de 17 en 21 jaar oud.

Zaterdag ontdekten autoriteiten een massagraf bij Iguala, met 28 verbrande lichamen. Dna-onderzoek moet uitwijzen of het om de studenten gaat. 'We willen gerechtigheid', aldus Salgado.

Beeld reuters

Extreem bloedbad

In Mexico zijn ze wat gewend; sinds 2006 vielen in de drugsoorlog die in het land woedt meer dan 100 duizend doden. Dit bloedbad is zelfs voor Mexicaanse begrippen extreem. Gisteren gingen mensen in heel het land de straat op om opheldering te eisen over het lot van de jongens.

Maria (40), moeder van twee van hen, weigert te geloven dat haar jongens in het massagraf zijn beland. 'Ze zijn ergens', zegt ze met een vermoeide maar verbeten blik. Dinsdagmiddag zit Maria op het schoolplein van de lerarenopleiding, met de ouders van de andere verdwenen studenten. 'We willen ze levend terug', zegt ze zacht.

Aan de rand van het basketbalveldje zit José (19). Met tachtig eerstejaarsstudenten ging hij op 26 september naar Iguala om drie bussen te kapen. Dat doen ze vaker, naar eigen zeggen met instemming van de busbedrijven. De school staat bekend om zijn links-radicale opvattingen en politiek activisme. De studenten gebruiken de bussen voor vervoer naar demonstraties en brengen ze later weer terug.

'We waren net op de terugweg toen de bussen werden beschoten', vertelt José. 'We konden geen kant op, aan alle kanten stond politie.' De jongeren gaan geschrokken de bus uit, waarna de agenten vol het vuur openen. 'Veel jongens huilden, ik was doodsbang en verstopte me achter een bus', zegt José. 'Ik zag hoe ze een vriend in zijn hoofd schoten. Ik kon niks doen.'

De jongen ziet machteloos hoe de politie tientallen studiegenoten mishandelt en in pick-uptrucks laadt. Als de agenten vertrekken komt José achter de bus vandaan en praat met de gearriveerde pers. 'Ineens kwam er nog een auto, ze begonnen weer te schieten', vertelt hij. 'Twee jongens vielen dood neer en ik rende weg.' José verstopt zich en hoort pas de volgende dag dat zijn ingerekende studiegenoten niet naar het bureau zijn gebracht.

Groepen zoeken naar de vermiste studenten.Beeld afp

'Wie doet zoiets'

Ook Eduardo (19) heeft het overleefd. 'We zijn uren opgejaagd', vertelt de jongen, die ontkwam door zich schuil te houden in een huis in de heuvels. Hij laat een foto zien van studiegenoot Julio Mondragón, die niet ver van zijn schuilplaats werd gevonden. De huid is in de hals los gesneden en over zijn gezicht getrokken. Zijn ogen zijn uit de kassen gehaald. 'Wie doet zoiets?', zegt Eduardo met een lege blik. Hij wrijft over zijn snorretje en herhaalt bijna onhoorbaar: 'Wie doet zoiets?'

Die vraag houdt heel Mexico in zijn greep. Wat bezielt de politie om jonge studenten op barbaarse wijze af te slachten? De studenten in Ayotzinapa zijn ervan overtuigd dat de regering erachter zit. Eduardo: 'We zijn een doorn in het oog omdat we sociale misstanden aankaarten en actie voeren.'

Volgens het Openbaar Ministerie gaf drugsbende Guerreros Unidos opdracht aan gecorrumpeerde politieagenten. Maar een van de opgepakte agenten stelt dat de opdracht kwam van Felipe Flores, bevelhebber van de politie in Iguala. Diezelfde agent verklaarde dat hij zeventien studenten naar het massagraf heeft gebracht en hen daar heeft geëxecuteerd.

De demonstranten in Chilpancingo twijfelen er niet aan of zowel bendes als de regering zijn erbij betrokken. 'Een pot nat', zegt Viola Cabrera (65) die met haar man naar de demonstratie is gekomen. 'We wonen in een drugsstaat', aldus de gepensioneerde lerares. 'Criminelen regeren Mexico.'

De overlevenden en familieleden hebben (door hen) verzonnen namen. Ze zijn doodsbang voor represailles.

Politie Iguala opzijgezet

Zwaarbewapende agenten van de federale politie, het leger en de gendarmerie hebben het heft in handen genomen in Iguala, de stad waar op 26 september de gemeentepolitie het vuur opende op studenten. De troepen moeten de orde handhaven in de door drugsbendes geregeerde stad. De gemeentepolitie is op non-actief gesteld. Haar wapens zijn ingenomen en alle 250 agenten worden onderworpen aan onderzoek naar banden met criminele organisaties. Na de schietpartij werden 22 agenten opgepakt, verdacht van betrokkenheid bij het geweld en bij de vermissing van 43 studenten. In een massagraf zijn daarna 28 lichamen gevonden, nadat een agent de autoriteiten had getipt en toegaf zeventien studenten te hebben geëxecuteerd.

Ook naar burgemeester José Luis Abarca loopt een onderzoek. Hij en zijn vrouw hebben aantoonbaar nauwe banden met een drugskartel. Na de verdwijning van de studenten vroeg de burgemeester dertig dagen vrij 'om het onderzoek niet te belasten'. De voltallige gemeenteraad gaf groen licht en de vogel was gevlogen. Zijn band met de drugsbende was allang bekend, werd de laatste dagen pijnlijk duidelijk. De geheime dienst wist het, blijkt uit een gelekt rapport. Kopstukken van de linkse oppositiepartij PRD, de minister van Binnenlandse Zaken, het Openbaar Ministerie: iedereen wist het, niemand deed iets.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden