Mexico blijft depressief ondanks feest

SANTA CRUZ De Mexicaanse president Felipe Calderón viert’s lands 200 jaar onafhankelijkheid deze week met nationalistische reclamecampagnes, militaire optochten en andere indrukwekkende festiviteiten....

Het land wordt gegeseld door escalerende criminaliteit, drugsgeweld, een stagnerende economie en een snel oplopende werkloosheid. Een beetje Mexicaan laat geen feest aan zich voorbijgaan. Vandaar verschijnen tijdens het zogeheten bicentinario (tweede eeuwfeest van de onafhankelijkheid) de typische gerechten en de tequila in grote hoeveelheden op tafel.

Woensdag, aan de vooravond van het werkelijke feest, hield president Calderón op het centrale plein van Mexico-Stad een militaire parade met legereenheden uit zeventien landen. Volgens Calderón heeft Mexico een ‘onterecht gemoedsprobleem’.

De natie hoeft niet te treuren, zegt het omstreden staatshoofd, want de oorlog tegen de drugskartels, die in drieënhalf jaar ruim 28 duizend slachtoffers heeft veroorzaakt, begint zijn vruchten af te werpen. De uitschakeling de afgelopen maanden van vier belangrijke drugsbaronnen zou het bewijs zijn dat de regering aan de winnende hand is.

‘De regering pakt geregeld criminele bazen op en neemt elk jaar meer cocaïne in beslag. Maar de winsten van de kartels groeien en het geweld grijpt steeds verder om zich heen’, zegt Carlos Zolla, hoogleraar politicologie en sociologie aan de UNAM-universiteit van Mexico-Stad.

Terwijl de festiviteiten in volle gang zijn, ging deze week een film van de Mexicaanse regisseur Luis Estrada in première, met de veelzeggende titel El Infierno (De Hel). In een sleutelscène schiet de hoofdrolspeler op een viering van het bicentenario om enkele corrupte lieden neer: een drugshandelaar, een burgemeester, een politiecommissaris en een lokale priester. Omstanders applaudisseren tijdens het bloedbad. ‘Typerend’, zegt Zolla. ‘We zijn het vertrouwen in onze instituties compleet kwijt.’

Een enquête van het Pew Research Center uit augustus laat zien dat 79 procent van de Mexicanen ontevreden is met de koers van hun land. Waarom kon het tweede eeuwfeest niet vallen in het jaar 1976, toen het land zwom in de oliedollars? Of in 1993, toen Mexico onderhandelde over een vrijhandelsakkoord met de VS dat werd aangekondigd als zijn ticket naar welvaart?

‘Al deze zogenaamde overwinningen uit het verleden gaven ons slechts valse hoop’, zegt Zolla. Mexico’s oliereserves raken op. Het vrijhandelsakkoord met de Amerikanen heeft de lonen niet opgestuwd, noch de illegale emigratie afgeremd. En de democratie heeft enkel de macht van de drie belangrijkste politieke partijen versterkt. Volgens Zolla is de huidige crisis ‘peilloos diep’.

Op internationaal gebied is Mexico’s ooit gewaardeerde rol als verdediger van Latijns-Amerika’s recht op geopolitieke zelfbeschikking overgenomen door Brazilië. En het beeld dat de Mexicanen van zichzelf hadden als beschermers van vluchtelingen viel aan diggelen, toen een drugskartel 72 Midden- en Zuid-Amerikaanse migranten afslachtte in het noorden.

In de laatste 25 jaar is 10 procent van de Mexicanen geëmigreerd naar de rijke noorderbuur de VS. Een recente peiling toont aan dat nog eens 33 procent emigratie ‘serieus overweegt’. Het land heeft een midden- en bovenklasse die zo leven als in de ontwikkelde wereld, met iPhones, moderne appartementen, een hoog onderwijsniveau en kleine gezinnen.

‘Het probleem is dat de teugels van de economie in handen zijn van een oligarchie’, zegt Zolla. Eén of twee bedrijven domineren sectoren als de televisie, de bouw en de levensmiddelendistributie. De helft van de 107 miljoen inwoners zit tegen of onder de armoededrempel.

Mexico is het thuisland van ’s werelds rijkste man – Carlos Slim, wiens vermogen op 53,5 miljard dollar wordt geschat – en zo’n twintig miljoen mensen leven met minder dan 3 dollar per dag. ‘De kloof dichten tussen deze twee Mexico’s is een taak die we verschuldigd zijn aan de helden van het verleden en aan die van vandaag en morgen’, zei president Calderón onlangs, met zijn bekende retoriek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden