Mexicanen grijpen stilletjes de macht in de VS

Het heeft bijna twee eeuwen geduurd, maar de wraak van de Mexicanen is zoet. De Spaanstaligen worden de dominante groep in de VS, het vaak diepgehate buurland....

Cees Zoon

'Ik kom hier als bevrijder van een volk dat onderdrukt wordt door corrupte politieke partijen en door ambitieuze en moorddadige generaals', zegt generaal Winfield Scott, en hij geeft het bevel de Stars & Stripes te hijsen op het presidentiële paleis.

Het is 14 september 1847 en de Amerikaanse troepen staan op het Zócalo, het centrale plein van Mexico-Stad. De invasie is voltooid, de Verenigde Staten hebben Mexico veroverd.

Teruggeven aan de Mexicanen is niet de bedoeling, daarvoor zijn ze niet gekomen. Het bezettingsleger trekt zich bijna een jaar later slechts terug uit de helft van het land. De andere helft van Mexico wordt simpelweg ingelijfd en is vanaf dat moment een integraal onderdeel van de Verenigde Staten. De veroveringsactie, waarover aan de noordkant van de grens zelden nog wordt gepraat, maar aan de zuidkant des te meer, is tevens het begin van het antwoord op de vraag waarom er zoveel Mexicanen in de Verenigde Staten wonen: onder meer als gevolg van 'de grootste territoriale amputatie in de geschiedenis'.

Vandaag, 1 mei, houden de hispanos of hispanics in de VS een landelijke actiedag tegen de voornemens voor nieuwe wetten om de illegalen harder aan te pakken. Onder het motto 'niet kopen, niet verkopen, niet werken, niet naar school' willen zij een demonstratie geven van het gewicht en de kracht die de latino-gemeenschap heden ten dage heeft.

The Great Boycott of 2006 moet, in bescheiden mate, werkelijk maken wat twee jaar geleden al in een fictiefilm is gebeurd. In Un día sin Mexicanos (Een dag zonder Mexicanen) van Sergio Arau, een van de grootste kassuccessen in de Mexicaanse filmgeschiedenis, zijn op een dag alle Mexicanen in Californië spoorloos verdwenen, met als resultaat een krankzinnige chaos: zonder de Mexicaanse obers, onderwijzers, medisch personeel, tuinmannen en landarbeiders komt de maatschappij tot stilstand.

Het de bedoeling dat de Mexicanen in Mexico hun geëmigreerde landgenoten symbolisch steunen door een boycot van een dag van alles wat Amerikaans is. 'Denk eraan, niks gringo op 1 mei' is een oproep die al weken op het internet circuleert (gringo is in heel Latijns Amerika het scheldwoord voor Amerikaan, of liever Noord-Amerikaan, want in deze regio wordt het adjectief 'noord' nooit vergeten). Geen Dunkin Donuts, McDonald's, Burger King, Starbucks, Sears, Crispy Cream, Walmart of Seven-Eleven, allemaal zaken die hier op elke straathoek zitten, als het levende bewijs van de culturele verovering van Mexico door de VS. Want, zeggen de optimistische Mexicanen erbij, het omgekeerde is hard op weg te gebeuren: de culturele reconquista (herovering) van het afgepikte land is op handen. Terwijl de discussie over de illegalen en de groeiende macht van de hispanics oplaait, verschijnt in Mexico een stroom boeken die het verleden oprakelen.

'Waarom hebben wij Mexicanen zo weinig gesproken over de oorlog van 1846 tegen de Verenigde Staten?' vraagt Francisco Martín Morado in de bestseller Verminkt Mexico. 'Waarom hebben wij geweigerd de omvang onder ogen te zien van die catastrofe die het verlies van de helft van het nationaal grondgebied betekende? Waarom durven wij niet naar die rottende wond te kijken?'

In de historische roman De invasie schrijft Ignacio Solares over de invasie van de 'yankee-horden', die uiteindelijk in 1847 Mexico-Stad innemen. 'Daar hing, in de lucht van de transparante ochtend, wat wij al maandenlang zozeer vreesden, de wapperende Stars & Stripes, symbool van de abjecte macht die probeerde alle naties en alle culturen van de 19de eeuw te onderwerpen' , zegt de hoofdpersoon al in het begin van het boek. Het is onwaarschijnlijk dat iemand dit destijds gezegd zou hebben, maar Solares probeert te onderstrepen dat de verovering van Mexico het schoolvoorbeeld van het (Noord-)Amerikaanse imperialisme mag worden genoemd.

Mexico was in 1821, toen het onafhankelijk werd van kolonisator Spanje, een van de grootste landen ter wereld, maar dun bevolkt, zeker in de noordelijke streken als Californië, New Mexico, Texas en Arizona. Joel R. Poinsset, de allereerste (Noord-)Amerikaanse gezant in de onafhankelijke Verenigde Mexicaanse Staten, zoals de officiële naam nog altijd is, stelde de Mexicanen voor de noordelijke helft van hun land te kopen, maar kreeg nul op het rekest. Steeds meer angelsaksische kolonisten vestigden zich in Texas, en probeerden het gebied af te scheiden van Mexico, wat in 1845 lukte: de VS annexeerden Texas. Twee jaar later vormden enkele incidenten de aanzet tot de Amerikaanse invasie van Mexico. Generaal Santa Anna, een van de meest bizarre dictators in de geschiedenis, accepteerde na de overgave een paar miljoen dollar in ruil voor het definitieve verlies van de helft van het land.

Los Angeles, San Francisco, San Diego, Santa Monica, Fresno, Albuquerque, San Antonio, Santa Fe. Je hoeft geen taaldeskundige te zijn om te beseffen dat het Spaans dat in het zuidwesten van de VS steeds dominanter wordt, hier niet gebracht is door de illegalen: het was de voertaal voor de amputatie van het gebied door de (Noord-) Amerikanen. De meeste schrijvers noemen de grens een open wond. Er zijn zelfs Mexicanen die spreken over de noordelijke Río Bravo-oever, naar analogie van de westelijke Jordaanoever. 'Alle maatregelen tegen de immigratie zoals nieuwe muren helpen geen zier', zegt Ignacion Solares. 'Deze lange grens is een wond die nog niet geheeld is.'

Het ideaal van het heroveren van het verloren land heeft altijd geleefd, zij het op kleine schaal. Het bekendst is het streven van een groep chicanos, zoals de Mexicanen werden genoemd die door de verovering in een ander land terecht kwamen, die spraken over Aztlan. Hiermee werd (en wordt) het mythische gebied aangeduid waaruit de Azteken oorspronkelijk afkomstig zouden zijn en dat toevalligerwijs samenvalt met Californië, New Mexico, Arizona en Texas. Die droom wordt nog levend gehouden door kleine groepjes radicalen, maar die lijken door de werkelijkheid langzaam maar zeker te zijn ingehaald.

Natuurlijk zijn de Verenigde Staten het land van de illegale immigranten, schreef Miguel Marín Bosch, oud-staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van Mexico, onlangs. 'De opvarenden van de Mayflower gingen niet door een immigratiekantoor om hun paspoort met geldig visum te laten zien.' Maar voor figuren als prof. Samuel Huntington en andere WASP's (white anglosaxon protestants) zijn de hispanos levensbedreigende aliens: 'De Mexicanen assimileren niet, zijn katholiek en lijken meer op indianen dan op Europeanen', constateerde Bosch.

Het begin van de sluipende reconquista zou je halverwege de vorige eeuw kunnen plaatsen, samenvallend met de bevolkingsexplosie in Mexico. Inmiddels tellen de VS zo'n dertig miljoen burgers van Mexicaanse afkomst. In Californië en Texas vormen de Mexicanen 35 procent van de bevolking, in New Mexico zijn ze bijna de helft, in Arizona 30 procent, en in de rest van het land groeit hun aanwezigheid snel. Mexicanen leveren een cruciaal aandeel in de economie, vechten mee in Irak. En de demonstraties van de afgelopen weken tonen hun groeiende politieke invloed. 'De demonstraties zijn een aankondiging van de macht van de toekomst' , aldus Julio Ortega, hoogleraar aan de Brown-universiteit. Volgens de Mexicaanse schrijver Carlos Fuentes hebben de (Noord-)Amerikanen niets te vrezen: 'Isolement leidt tot onwetendheid en fascisme. De immigratie kan de Amerikanen van het zogenaamde Diepe Amerika laten zien dat de wereld complexer is dan zij denken.'

Een verschil met de immigranten van vroeger is dat de nieuwe generaties allemaal dezelfde taal spreken. Zij hoeven dus niet, zoals Polen of Zweden vroeger, hun eigen taal op te geven. Dat is het grote geheim van de herovering: het Spaans is onstuitbaar op weg de eerste taal van de VS te worden. In veel Amerikaanse steden zal het steeds moeilijker worden iemand te vinden die Engels spreekt. De burgemeester van Los Angeles is al van Mexicaanse origine, net als de gouverneur van New Mexico.

'Voor het eerst in de geschiedenis creëert het imperium niet de taal' , meent de Spaanse schrijver en ex-hoofdredacteur van El País, Juan Luis Cebrián. 'Het is de taal van het imperium die wijkt voor de pressie van de immigratie, die dit land gaat veranderen.' (Spanjaarden zijn altijd heel tevreden hierover, hun imperium bracht het Spaans hier).

'Wij latino's of hispanos hebben geen wapens, geen economische macht in de wereld, maar we hebben een opkomende culturele macht die zich op vreedzame wijze uitbreidt over de eerste wereldmacht, de VS.'

Ignacio Manuel Altamirano, de 19de-eeuwse 'vader van de Mexicaanse literatuur', voorspelde het al kort na de invasie van de gringos in 1847: 'De grote superioriteit van de Verenigde Staten is dat daar iedereen Engels spreekt. Hier, in een straal van 50 mijl, komt het voor dat er tien verschillende talen worden gesproken. Daarom zal onze kracht, een kracht veel groter dan die van de wapens, komen van de verbreiding van het Spaans.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden