Reportage

Mexicaanse jongeren in opstand tegen corrupte media: #ikben132

Tienduizenden woedende jongeren verzamelden zich zaterdagavond voor de redactie van Televisa in Mexico Stad, om te protesteren tegen censuur en corruptie in de media. Televisa, de grootste spaanstalige televisiezender ter wereld, zweeg de protesten dood.

Mexicaanse jongeren in opstand: 'De jongeren spreken' Beeld ANP

Het negeren van kritiek is tekenend voor de Mexicaanse media, zeggen de demonstranten van de #Yosoy132 (ik ben 132) beweging. Ze hekelen het gebrek aan betrouwbare en onafhankelijke berichtgeving en hebben genoeg van verkiezingsfraude, corruptie en autoritarisme. Een dag voor de verkiezingen gingen daarom in het hele land mensen de straat op.

Routineklus
Het begon allemaal op 11 mei. Presidentskandidaat voor centrumpartij PRI, Enrique Peña Nieto, had waarschijnlijk niet verwacht dat zijn toespraak op elite-universiteit Iberoamericana die dag tot een nationale protestbeweging zou leiden. Als grote favoriet in alle peilingen, zou het een routineklus worden de kinderen van de meest welgestelde Mexicanen om zijn vinger te winden. Maar hij vergiste zich.

De studenten eisten uitleg over het politiegeweld in Atenco in 2006. Peña was destijds gouverneur van de betreffende deelstaat en gaf vierduizend politie agenten opdracht een einde te maken aan een opstand van ongewapende burgers. De politie schoot twee jongeren dood, en arresteerde en mishandelde ruim tweehonderd demonstranten. Tientallen vrouwelijke arrestanten werden verkracht door agenten.

'De Mexicaanse staat heeft het recht geweld te gebruiken om de orde te herstellen', verdedigde de presidentskandidaat zijn handelen van destijds. De studenten reageerden woedend waarna Peña de zaal uit vluchtte. Nog geen uur later bracht Peña een verklaring uit, waarin hij zei dat de bijeenkomst gesaboteerd was door 'nepstudenten', betaald door politieke tegenstanders.

Ik ben nummer 132
Toen de media dit verhaal klakkeloos overnamen, namen de jongeren het heft in eigen hand. Ze publiceerden een video op Youtube, waarin 131 studenten hun studentenkaart toonden en verklaarden door niemand betaald te zijn. De volgende dag was de video ruim een miljoen keer bekeken en uit het hele land stroomden reacties binnen van sympathisanten. Ik ben nummer 132, zeiden ze, en een nieuwe beweging was geboren.

In eerste instantie richtte #YoSoy132 zich tegen Peña. De 45-jarige kandidaat staat volgens de studenten garant voor een terugkeer naar het 'repressieve en autoritaire regime' dat Mexico tot de eeuwwisseling zeven decennia lang in zijn greep hield.

'Maar al snel wilden we het breder trekken', vertelt deelnemer van het eerste uur Luis Fernando Loya. 'Het gaat niet om die ene persoon, maar om de falende democratie die er achter zit.' De 24-jarige Loya, welbespraakt en met zijn haren netjes in een scheiding gekamd, zegt dat het voor de meeste Mexicanen onmogelijk is een weloverwogen stem uit te brengen. 'Een groot deel van de bevolking heeft alleen toegang tot televisiezenders die volledig gecorrumpeerd zijn.'

Hard bewijs hiervoor kwam toen de Engelse krant The Guardian een aantal weken geleden documenten publiceerde waaruit bleek hoe de PRI miljoenen betaald had aan Televisa in ruil voor positieve berichtgeving over Peña. De meeste Mexicaanse media repten met geen woord over de bevindingen van the Guardian. Televisa meldde ten onrechte dat de Engelse krant excuses had aangeboden omdat de publicaties niet zouden kloppen. 'Dit soort leugens bevestigen de noodzaak van onze protesten', aldus Loya.

'Peña Nieto, moordenaar!'
#YoSoy132 organiseerde een alternatief verkiezingsdebat en verschillende demonstraties. Hoewel de beweging claimt geen voorkeur voor een kandidaat te hebben, lijken de meeste aanhangers de linkse kandidaat Andres Manuel Lopez Obrador te steunen. De afkeer voor de PRI wordt breed uitgemeten tijdens de demonstratie zaterdag. 'Peña Nieto, moordenaar, we zijn Atenco niet vergeten', klinkt uit duizenden kelen.

Met kaarsen en fakkels lopen de demonstranten in een stille tocht van het Televisa kantoor naar het centrum van de stad. Omstanders krijgen kaarsen in hun handen gedrukt en voegen zich bij de jongeren. 'De televisie houdt je dom', staat op het t-shirt van een vrouw. 'Nooit meer een dictatuur van de PRI', meldt een stuk karton van een jonge student naast haar.

De kans dat de protesten Peña de winst zullen ontnemen, is gering. Maar het ontstaan van #YoSoy132 op zichzelf is al een grote verandering en heeft de politieke interesse onder jongeren een enorme boost gegeven. Voor het eerst in lange tijd laten Mexicaanse jongeren massaal van zich horen. Dat elitaire studenten van privé universiteiten daarbij samen optrekken met de minder kapitaalkrachtigen van publieke universiteiten, is in de geschiedenis van Mexico ongekend.

Of de beweging de kiem vormt van een Mexicaanse lente moet nog blijken. De vraag is vooral wat er van de beweging overblijft na de verkiezingen. Zelf kondigen ze aan door te zullen gaan met het controleren van media en machthebbers. 'Het moment is aangebroken om Mexico te transformeren tot een ware democratie', zegt studente Paulina Mendoza (25) zaterdagavond vol vuur. 'En als er gesjoemeld wordt met de verkiezingsuitslag, dan beginnen we een revolutie.'

Marjolein van de Water is correspondente in Zuid-Amerika voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden