Mexicaanse boeren zijn op oorlogspad

De combinatie van vrijhandel en hoge subsidies aan Amerikaanse boeren prijst de Mexicaanse boer uit de markt, zo klagen boerenvakbonden in Mexico....

De Mexicaanse boeren zijn op oorlogspad. Met wegblokkades, demonstraties en het symbolisch sluiten van grensovergangen, vliegvelden en havens protesteren zij tegen het Noord-Amerikaanse Vrijhandelsverdrag dat naar hun mening de dood voor het platteland van Mexico betekent. 'Er bestaan zelfs al gewapende groepen die elk moment in actie kunnen komen', waarschuwt Max Correa, voorzitter van de linkse boerenbond CCC.

Het Noord-Amerikaanse Vrijhandelsverdrag (NAFTA) werd tien jaar geleden ondertekend door de Verenigde Staten, Canada en Mexico, maar is na een lange overgangsperiode pas op 1 januari dit jaar volledig van kracht geworden. De grenzen tussen de drie landen zijn nu vrijwel totaal opengesteld voor goederen, met uitzondering van een handvol landbouwproducten. De Mexicaanse boeren zijn echter niet bij machte te concurreren tegen de verwachte massale import van producten tegen afbraakprijzen.

Hun woede richt zich in de eerste plaats tegen president Vicente Fox, die tijdens zijn verkiezingscampagne tweeënhalf jaar geleden veel beloofde, vooral op het gebied van de armoedebestrijding, maar tot dusver nauwelijks iets van die beloften heeft waargemaakt. Fox weigert tegemoet te komen aan de eis van de boeren om met de Amerikanen te gaan heronderhandelen over duidelijke anti-dumping clausules. 'Wij kunnen de concurrentie aan', zegt de voormalige directeur van Coca Cola.

De boeren verwijten Fox nauwelijks aandacht te schenken aan hun problemen en de landbouwsubsidies drastisch te verminderen, terwijl president Bush vorig jaar veel geld aan de Amerikaanse boeren toezegde. Dat maakt het Vrijhandelsverdrag tot een ongelijke strijd. De Nationale Boerenbond CNC heeft becijferd dat de Amerikaanse boer gemiddeld ruim 20 duizend dollar per jaar aan subsidie krijgt, terwijl zijn Mexicaanse collega het moet doen met 720 dollar. Volgens de CNC ligt de importprijs van Amerikaanse producten door die politiek in veel gevallen onder de kostprijs hetgeen de Mexicaanse producenten kansloos maakt.

Het bestaan van 25 miljoen Mexicaanse boeren en hun gezinnen, van wie 65 procent al onder de armoegrens leeft, wordt direct bedreigd. In de afgelopen zeven jaar, tijdens de geleidelijke invoering van het Vrijhandelsverdrag, hebben vijf miljoen boeren de strijd opgegeven en zijn naar de stad getrokken. De CNC voorspelt dat dit jaar 700 duizend anderen hun voorbeeld zullen volgen.

Binnen de regering-Fox bestaat onenigheid over het eventueel heropenen van de onderhandelingen over het verdrag. Minister van Economie Derbez verklaarde twee weken geleden nog dat 'elk verdrag kan worden gecorrigeerd'. Maar in het Mexicaanse presidentiële systeem is de wil van Fox wet. Derbez heeft inmiddels ingebonden en is benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken, als opvolger van de linkse schrijver Castaneda die niet langer zaken wenste te doen met Fox.

Derbez bestreed overigens dat het verdrag Mexico alleen rampspoed brengt: 'Meer dan de helft van alle komkommers die de VS consumeert, negen van de tien citroenen en mangos, een op de tien meloenen en asperges zijn Mexicaans.' Uit verschillende onderzoeken blijkt echter dat vooral de grote Mexicaanse voedselbedrijven van deze export profiteren en niet de kleine boeren. Zoals het imperium van minister van Landbouw Usabiaga, de grootse knoflookexporteur ter wereld.

Maar zelfs de grote bedrijven is de crisis niet bespaard gebleven. Grote pluimveehouders en varkensfokkers hebben de laatste jaren de concurrentie met de Amerikanen niet kunnen bijbenen, ondanks de veel lagere lonen in Mexico.

'Het Vrijhandelsverdrag is niet de oorzaak van alle ellende op het Mexicaanse platteland, maar het verergert die wel', aldus Max Correa. De boerenorganisaties, die zich verenigd hebben onder het vaandel El campo no aguanta más ('het platteland houdt het niet meer vol') eisen een drastische wijziging van het landbouwbeleid met als hoofdpunten protectie van de binnenlandse markt en 'voedselsoevereiniteit'.

De sociale onrust groeit met de dag. In december bezette een groep boeren het parlement in Mexico-Stad en moest met geweld door de politie worden verwijderd. Niet alleen in de hoofdstad maar ook in de deelstaten zijn hongermarsen en wegblokkades aan de orde van de dag, en op het Mexicaanse platteland ligt het geweld traditioneel altijd op de loer. Berichten over het ontstaan van nieuwe guerrillagroepen moeten president Fox daarom grote zorgen baren. Tenslotte zit hij nog altijd met een onopgeloste guerrillacrisis in de deelstaat Chiapas, terwijl ook in gebieden als Guerrero het geweld op gezette tijden oplaait. Correa: 'De landbouwcrisis is een tijdbom.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden