Metaal vlinders

Nog altijd ongekend populair: Within Temptation. Voor hun nieuwste cd keerden de leden van de metalband terug naar hun roots. In Alphen aan den Rijn is de fundering gelegd voor hun succes.

Het valt nog niet mee om het gebouw als de geboortegrond te zien van de band die wereldwijd faam opbouwde met ijselijke zanglijnen van een sprookjesfee, donderende gitaren en - zeker in de begintijd - grunts die demonen uit het schimmenrijk tot leven wekken. Niet dat het per se een duister hol moet zijn, maar de voormalige gereformeerde Salvatori-kerk in Alphen aan den Rijn, met aparte klokkentoren, is toch wel het andere uiterste.


Sharon den Adel (Waddinxveen, 39) en Robert Westerholt (Bedum, 39) bestijgen een korte wenteltrap die naar de koude kerkzaal voert. Den Adel: 'Dit is echt emotioneel voor mij. Hier liggen zo veel herinneringen.' Het podium is er nog, de donkergrijze stenen vloer, de hoog aangebrachte vensters, de banken, het orgel; de kerk dient al jaren als uitvaartcentrum.


Maar het is wel degelijk op deze plek begonnen voor Within Temptation, de Nederlandse symfonische metalband met een aanhang in het buitenland waarvan veel bekendere acts als Kane, Anouk en Di-rect alleen maar kunnen dromen. Eind vorige maand leverde het zestal het zesde studioalbum af, dat meer dan welwillend is ontvangen. Recensenten in binnen- en buitenland bespeuren op Hydra een terugkeer naar de roots: gitaren hebben de gezwollen toetspartijen van de voorgangers wat meer naar de achtergrond gedrukt en zowaar is ergens de grunt teruggekeerd. De nieuweling bestormt de verkoop- en downloadlijsten. In het lastige Groot-Brittannië en zelfs in de Verenigde Staten waren er top-10 noteringen in iTunes-rangschikkingen.


In zulke omstandigheden past een trip down memory lane, ze hebben de wederopbouwwijk in de oksel van de Oude Rijn al lang niet meer betreden, hoewel ze tot 2005 in Waddinxveen woonden, zo'n 15 kilometer zuidwaarts. Het was in deze zaal dat Westerholt Den Adel voor het eerst hoorde zingen, Hero van Mariah Carey, ook al niet een voor de hand liggende voorafschaduwing van een symbiose tussen melancholiek meanderende kopstem, zware snaren en spervuur uit de dubbele bassdrum. Wat hieronder volgt, is hoe vanuit Alphen aan den Rijn de fundering werd gelegd voor wereldwijde expansie.


Den Adel, zangeres en het gezicht van de band: 'Ik hield niet van Mariah Carey, maar ik bewonderde haar techniek. Ik dreef mijn ouders weleens tot waanzin door een kwartier lang één frase van haar af te spelen, die ik elke keer herhaalde. Hoe flikte ze dat toch?'


Westerholt, gitarist en toen al metalhead: 'Het was zwijmelen. Maar ik hoorde meteen dat Sharon passie voor muziek had. Ik speelde al in een deathmetalband, The Circle, met een andere zangeres, maar ik dacht stiekem: deze moet ik hebben.'


Beiden hoefden voor de kerk slechts een zijstraatje over te steken. Aan de overkant lag het mbo Castellum, waar Den Adel de studierichting mode en kleding volgde en Westerholt middelbaar economisch en administratief onderwijs. De kerk was de plek waar de Kerst- en Paasvieringen werden gehouden. Maar in hun dagen werden zulke rituelen vervangen door de schoolband, waarin Den Adel en Westerholt al snel na hun eerste ontmoeting belandden. Onder voorwaarde dat het repertoire wel een linkje met het geloof had: Knockin' on Heaven's Door bijvoorbeeld, maar ook Losing My Religion en Zombie passeerden; heel strikt was de leer niet.


Den Adel en Westerholt, inmiddels een stel en ouders van drie kinderen, zijn uit Soest gekomen. Als ze deze februarimorgen de zaal betreden, staan bij wijze van verrassing medewerkers klaar die ze destijds bijstonden in de band: leraar Nederlands Rinus Izeboud op piano en toenmalig hoofd dienst informatisering Hein Rubingh op drums. De instrumenten staan al verwachtingsvol opgesteld.


Izeboud: 'Als Sharon zong, werd het doodstil. Het klonk engelachtig, het raakte je onmiddellijk. Iedereen zei: je moet iets gaan doen met zo'n stem.'


Rubingh: 'Robert haalde van die zware geluiden uit zijn gitaar. Daar had ik geen moeite mee. Er was een behoorlijk leeftijdsverschil, maar dat speelt in de muziek geen rol. Het liep gewoon.'


De ambities van de jonkies reikten verder dan de Kerst- en Paasvieringen op het mbo in Alphen. Toen de zangeres van The Circle het liet afweten bij de opnamen van een demo, zag Westerholt zijn kans schoon. Den Adel, met wie hij inmiddels verkering had, moest haar positie maar innemen.


Den Adel: 'Bij The Circle hoorde ik voor het eerst grunten. Ik weet nog wat ik zei: dit is één langgerekte boer. Hoe meer ik ernaar luisterde, des te beter begreep ik het. In combinatie met die heftige gitaren, schep je extra dramatiek.'


The Circle viel kort daarop uiteen en met de restanten, onder wie bassist Jeroen van Veen, die nog altijd deel uitmaakt van de band, vormde het tweetal in 1996 Within Temptation. De naam kwam langs democratische weg tot stand. 'Temptation' was een nummer van The Circle, Sharon vond het een mooi woord en Jeroen kwam met de opmaat 'Within'; 'romantisch, mysterieus, filmisch ook', oordeelden de anderen.


Westerholt: 'Die naam zouden we nu nooit meer kiezen. Het leidt tot verwarring. Zelfs laatst nog, werden we aangekondigd als Into Temptation. Het is lastig uit te spreken. Het is ook te lang.'


Den Adel: 'Op posters voor festivals staan we altijd in te kleine letters.'


De creativiteit borrelde op in een wat je een bloemkoolwijk van Waddinxveen kunt noemen, niet ver van de Gouwe. Kronkelende woonstraten met parkeerhavens en groenperkjes langszij en huizen met houten panelen op de buitenmuren. Den Adel woonde hier met haar ouders. Westerholt, die zelf uit Alphen kwam, leverde zijn composities, zij trok zich terug in haar slaapkamer, ontstak een grote hoeveelheid kaarsjes en begon de zangpartijen uit te dokteren.


Het geluid was er vanaf het begin af aan. Den Adel kreeg van huis uit symfonische rock mee, zelf hield ze van Nirvana, Tori Amos en nummers als Nothing Else Matters van Metallica - de melancholie lag altijd om de hoek. Westerholt raakte wat uitgekeken in de verste spelonken van de deathmetal, was zijn bagage met Pink Floyd en Marillion niet vergeten en werd geraakt door de Keltische klanken van Clannad. Het zijn die elementen die in Within Temptation bij elkaar kwamen. De buitenwacht zocht meteen naar een stempel: gothic, sprookjesmetal, Eftelingrock -de enige omschrijving die ze verafschuwen.


Keek het zo doorsnee Alphen niet vreemd op van Westerholts gitaarmuren? 'Het was meer andersom. We zaten vooral in het circuit van de deathmetal. Grunten en heavy gitaren waren vertrouwde kost. Een zangeres erbij en zo'n orkestraal geluid uit de toetsen, dat was pas raar.'


Moest Den Adel in deze biotoop een drempel nemen door zo hoog te zingen en buitenissige baljurken te gaan dragen? 'Een fragiele stem maakt emoties los, ontdekte ik. Het heeft iets hemels, zeker in contrast met het heftige geluid van de rest van de band. Die jurken pasten daarbij, ik had me laten inspireren door films als Interview with the Vampire en Bram Stoker's Dracula. Pas nadat we doorbraken, kwam er soms kritiek op. Daar keek ik van op. Je bent er in het begin helemaal niet mee bezig of een ander het mooi vindt.'


In de voormalige Salvatorikerk zet docent Izeboud al improviserend een melodie op de piano in, collega Rubingh legt er een groove onder en Westerholt tast op een inderhaast aangereikte akoestische gitaar naar de begeleidende akkoorden. 'Zie je wel, ze zijn nog altijd een stuk beter dan ik.'


De band ontsteeg Alphen en Waddinxveen snel. Het blad Aardschok koos hun eerste opnamen, gemaakt in de zomer van 1996, tot 'demo van de maand' in oktober. Nog voor het eind van het jaar was er een platencontract, in april 1997 verscheen het eerste album, Enter en met Pinksteren stond Within Tempation op het Dynamo Open Air bij Eindhoven in een tent 'ramvol' met tienduizend bezoekers. Tot dan had de groep vier optredens achter de rug: De Tunnel in Boskoop ('voor drie man en een paardenkop), Scum in Katwijk en De Melkweg in Amsterdam. Er was nauwelijks gerepeteerd: geschreven werd er op de slaapkamers in de ouderlijke woning.


Westerholt: 'Op Dynamo vond het publiek het heel bijzonder, maar voor mijn gevoel speelden we heel slecht. We stonden stijf van de adrenaline.'


Den Adel: 'Ik wist niet eens hoe een monitor werkte.'


Westerholt: 'Sharon zat er niet lekker in, voor mijn gevoel was de helft van wat ik speelde mis. Maar vanaf dat moment hebben we eigenlijk alleen maar in uitverkochte zalen gespeeld.'


Den Adel: 'Ik denk dat vooral ons enthousiasme oversloeg. Zo van: kijk eens, wij horen eigenlijk tussen het publiek, maar we staan op het podium.'


Westerholt: 'Natuurlijk heeft het succes ons verbaasd. Maar we wisten één ding zeker: deze muziek was er nog niet. We maakten iets waarnaar we zelf graag wilden luisteren.'


De bandleden dachten nog jarenlang dat hun toekomst niet op de podia lag. Westerholt: 'Met muziek kon je toch geen geld verdienen? Ja, met pop misschien, maar dat was voor ons een andere wereld. We wilden ook een goede baan hebben.'


Maar er viel in 2002 niet meer aan te ontkomen, toen Ice Queen van het tweede album Mother Earth onverwachts in de hitlijsten belandde. De aanhang had de clipzender The Box bedolven onder verzoeken het nummer te draaien. Het kledingbedrijf waar Den Adel als ontwerpster werkte, was net failliet gegaan, Westerholt werkte net bij een it-bedrijf. Maar nu lonkte het buitenland, de commercie dook op. Den Adel: 'We werden gevraagd of we in Starmaker wilden optreden, zo'n talentenjacht op tv. Metal in Starmaker? Wilden we dat?' Westerholt: 'Het voelde als je ziel verkopen aan de duivel. Maar zo duivels was het niet. We ontmoetten er aardige mensen.'


Na zeventien jaar is de band nog onverminderd populair. Hebben ze een verklaring? Westerholt: 'Wij zijn geen popband. Je hoort ons soms op de radio, er zijn ook wel hits, maar de frisheid van de dag gaat aan ons voorbij. Onze fans houden van onze stijl.'


Den Adel: 'Het is hard werken. Elke keer moet je de ambitie hebbende beste plaat ooit te maken.'


Westerholt: 'Het spektakel dat we live brengen, is ook een factor. Ook in kleinere zalen staan we met vuurwerk, videoprojecties en decors. Maximaal geven. Theater maken .'


Ze lopen door de gangen van het voormalige mbo Castellum, tegenwoordig een vestiging van het ID-college. Er zijn twee nieuwe vleugels bijgebouwd, het leerlingenaantal is meer dan verdrievoudigd. Docenten komen op ze af. En of ze ze hebben gevolgd. 'Ik heb ze nog in Paradiso gezien!'


Wordt in Nederland onderschat hoe groot Within Temptation in het buitenland is? Westerholt: 'Misschien. Maar ik denk dat ook wordt onderschat hoe groot we in Nederland zijn. Hier staan we al járen in de grote zalen. Maar we zijn een metalband. De media-aandacht is meer gericht op alternatief, dj's en een zwerver die een instrument bespeelt.'


Den Adel: 'Dat is geen beklag, hoor. Zo is het nu eenmaal.'


Dan blijkt dat zelfs in Alphen aan den Rijn nog sprake is van onderschatting. Als Den Adel en Westerholt de school verlaten, schiet een docent ze nog even aan. Of ze nog veel in de buurt spelen? In De Boerderij in Zoetermeer bijvoorbeeld, dan komt hij graag weer eens kijken.


Den Adel snapt het wel.'Het gekke is: het voelt ook nog steeds als ons bandje. We hebben nauwelijks tijd gehad om terug te kijken. Het is een rollercoaster geweest.'


Ze moeten nu echt weg, Alphen weer uit. Den Adel vertrekt naar een tv-studio in Amsterdam en Westerholt gaat in Soest de kinderen van school halen.


Tournee


Within Tempation geeft vanavond een try-outconcert in De Effenaar in Eindhoven (uitverkocht). Daarna begint een tournee van twee maanden door Europa, waarin onder meer de grote steden in Rusland, Polen, Duitsland, Groot-Brittannië (op 12 april voor bijna 12 duizend toeschouwers in de Wembley Arena) en Frankrijk worden aangedaan. Op 2 en 3 mei wordt in de Heineken Music Hall in Amsterdam de reeks afgesloten.


Gitarist Robert Westerholt gaat niet meer mee op tournee. De vriend van zangeres Sharon den Adel zorgt thuis in Soest voor het gezin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden