Reportage

Met zwemvest van 7 euro wachten op de smokkelaar

Voor veel migranten begint de sprong naar Europa in Turkije, zoals ook voor het jongetje op de foto. Maar niet alleen de zee is een gevaar.

Vluchtelingen demonstreren voor het dichte treinstation in Budapest. Veel van hen zijn via Turkije Europa binnen gekomen. Beeld ANP

Voor de loketten van de busmaatschappijen van Izmir slaapt een kleuter op de grond. Vaders lopen wiegend met hun baby's langs de groepjes families die met vuilniszakken vol zwemvesten op de stoep zitten. Het is elf uur 's avonds en de reis naar Europa kan ieder moment beginnen.

'We wachten op het signaal van de smokkelaar', zegt Muhmad (27), die al uren met zijn familie zit te wachten. Ze weten nog niet vanaf welk strand ze zullen vertrekken of in wat voor boot ze zullen stappen en als gevraagd wordt of ze bang zijn, beginnen ze allemaal door elkaar heen te roepen. 'We hebben het al een keer geprobeerd', zegt Muhmads vrouw, drie maanden zwanger. 'We zijn overvallen door mannen met zwarte maskers', zegt zijn zus, weduwe en alleenstaande moeder sinds de bombardementen op hun thuisstad Raqqa in Syrië. 'Overvallers en Islamitische Staat, het is allemaal hetzelfde tuig', zegt zijn vader. De zestiger laat zijn zieke vrouw in Turkije achter, omdat de reis naar Europa te gevaarlijk is.

Zelfmoordroute

Hoe gevaarlijk de oversteek is, bleek woensdag weer toen aangrijpende foto's verschenen van een verdronken jongetje dat op een strand bij het Turkse Bodrum was aangespoeld. Volgens een lokaal Turks persbureau was de boot met zes vluchtelingen waar hij op zat, op weg naar het Griekse eiland Kos omgeslagen. Vier opvarenden kwamen om - een moeder en drie kinderen. Eerder op de dag waren aan dezelfde kust bij een andere schipbreuk al acht migranten verdronken.

De overtocht van Turkije naar Griekenland is korter dan van Libië naar Italië - met meer dan 2.300 doden dit jaar is die laatste oversteek door de Syriërs in Izmir omgedoopt tot 'zelfmoordroute'. Op hun tocht zijn ze al door oorlogsgebied getrokken en ze weten dat grenswachten en hekken in de Balkan straks de toegang tot hun eindbestemmingen zullen blokkeren. Maar het is het water waar ze het meest tegenopzien.

'Vooral de route naar Kos en Samos is gevaarlijk', zegt Alaa, een 26-jarige student kernfysica. 'Ik had expres betaald voor een reis naar het eiland Chios, maar we dreven toch richting Kos.' Drie weken geleden voer de Syriër met veertig andere reizigers op een rubberboot richting Griekenland. Ze waren waarschijnlijk niet ver van de Griekse grens vandaan toen ze een andere boot tegenkwamen met vijf mannen aan boord. 'Ze droegen zwarte shirts en zwarte maskers en schreeuwden in het Engels met een gek accent', zegt Alaa. 'Ik weet niet waar ze vandaan kwamen. Het was geen Turks accent, dan had ik het wel herkend. De kinderen begonnen te huilen. De mannen hadden geweren bij zich en stalen al onze spullen: geld, paspoorten, telefoons. Daarna staken ze een mes in de boot.'

Het jongetje dat woensdagavond het gezicht van de vluchtelingenstroom werd wordt door een Turkse soldaat van het strand gedragen. Beeld ANP

Beroving

De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR heeft meerdere verhalen gehoord over gewelddadige aanvallen op de vluchtelingen en migranten op zee, zegt woordvoerster Katerina Kitidi. 'Wij nemen ze heel serieus.' Ook hulporganisatie Artsen zonder Grenzen sloeg onlangs alarm. Al sinds juli ontmoeten ze vluchtelingen uit onder andere Syrië en Irak die zeggen dat gewapende mannen hun boot kapot staken, hun benzine stalen of de motor in zee wierpen. Wie achter de aanvallen zitten, is niet duidelijk. In augustus arresteerde de Griekse kustwacht op het eiland Samos drie mannen op verdenking van beroving van migrantenboten.

Alaa wist bij de overval zijn telefoon te verstoppen en belde vanaf de lekke boot de Griekse kustwacht, die de Turkse kustwacht waarschuwde. Nu staat hij weer tussen zijn landgenoten bij de busloketten te wachten tot zijn contactpersoon zegt dat hij de bus moet nemen naar een havenstad. Als hij niks zegt, pakt iedereen straks zijn spullen weer op en gaat op zoek naar een hotel waar nog niet in Arabische letters 'vol' op de glazen deur staat. Contant geld neemt Alaa niet meer mee. Via Western Union zal hij het in Griekenland ophalen. 'Gelukkig is de tweede poging gratis', zegt hij.

Original

Hij is niet de enige die opnieuw in de boot stapt. Om de hoek koopt Hussein (24) voor de tweede keer een zwemvest van de tafel die een Turkse verkoper op straat heeft neergezet. Een rood-blauw exemplaar kost 25 Turkse lire (7 euro), een oranje 'original' kost 80 lire (24 euro). Kinderzwemvestjes zijn even duur.

'Je moet de 'original' hebben want die andere gaat in het water gelijk stuk', zegt Hussein. Het geweld uit Irak staat in de vorm van een litteken op zijn scheen gekerfd. Bij zijn eerste poging naar Europa te reizen, kwam hij niet verder dan het Turkse strand.

'De Turkse politie arresteerde ons', zegt hij. Toen raakte hij zijn zwemvest kwijt. 'Vanavond probeer ik het opnieuw.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden