REPORTAGE

Met zijn allen in het hoofd van Emma

Reportage The Shared Individual

Collectief uit je lichaam treden en dan bezit nemen van één persoon. Een vreemde sensatie. En het kan op IDFA, waar wordt geëxperimenteerd met virtual reality.

Je zette die virtualrealitybril op, want dat was de bedoeling. En nu sta je ineens vóór de zaal.

Je zit in de zaal. Dat weet je zeker, want je nam zojuist plaats. En je zette die virtualrealitybril op, want dat was de bedoeling. En nu sta je ineens vóór de zaal, op het podium beneden. En zie je jezelf iets verderop rustig zitten.

Je blik is die van Emma Bexell, artistiek leider van het experimentele theatergezelschap Bombina Bombast uit Malmö. De Zweedse torst een forse helm met twee cameraogen erop, die alles livestreamen wat zij ziet. Niet alleen naar jou, maar ook naar de overige vijftig brildragers in de zaal. Iedereen is nu even Emma.

Mindfuck

Kijken ze naar beneden, dan zien ze haar lijf, haar benen. Die technicus die even aan Emma's helm frummelt, geraakt binnen onze intieme zone. Zo voelt dat althans.

'Een mindfuck', noemde Bexell de sensatie. En inderdaad: al na een paar minuten treedt er een vervreemdend effect op. Omdat je jezelf in de zaal ziet zitten, is het moeilijker voor te stellen dat je daar bent en niet in het hoofd van Emma. Wat helpt bij het desoriënterende effect, is dat de Zweden hun livestream opzettelijk een minuut vertragen: steek je hand op en je afbeelding in de zaal beweegt pas even later mee.

Het Zweedse The Shared Individual-experiment is slechts een van de toepassingen van virtuele realiteit in cultuurhuis De Brakke Grond, jaarlijks het centrum voor vernieuwende documentaire-vertelvormen op het IDFA. 'Het gaat niet om de techniek op zich', benadrukt Bexell. 'Maar om wat je er mee kunt doen.' Virtual reality wordt vaak gepromoot als ongelimiteerde vrijheid: je kunt zijn wie en waar je maar wenst. De Zweden trachten dit idee ter discussie te stellen door een hele groep in één individu te persen. Zo kan virtual reality ook onvrij voelen, benauwen.

Hype

De meeste filmfestivals kennen wel een vr-hoekje. Van Cinekid tot dat van Venetië, waar bezoekers met brillen afgelopen september alvast wat stukjes konden zien van de nieuwe speelfilm Jesus VR: de eerste Bijbelvertelling die de kijker volledig omhult.

'Vr is al even een hype', zegt Caspar Sonnen, curator van IDFA DocLab. 'Maar we weten er nog maar weinig van, het ontwikkelt zich nog. Zelfs de naam is eigenlijk verkeerd. Wat wij hier laten zien zou je eerder virtuele non-fictie kunnen noemen. Het is in ieder geval níet de realiteit.'

Wie The Shared Individual zelf wil meemaken, moet naar Malmö of wachten op de tournee van het Zweedse gezelschap: IDFA werd enkel vrijdag aangedaan. Wel is er dinsdagavond in De Brakke Grond een vergelijkbaar groeps-vr experiment van multimedia-artiest Nathan Phillips, als onderdeel van het programma DocLab Live. Ook zijn er elke festivaldag diverse vr-films te zien. Maar die dient men te ondergaan als eenling met een vr-bril in een verduisterd hokje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.