Als Donald Trump en Kim Jong-un elkaar dinsdag ontmoeten in Singapore, hebben ze ieder een handvol kaarten bij zich. Wat zijn hun eisen voor een akkoord?

Analyse Trump en Kim

Met welke kaarten zullen Trump en Kim naar de onderhandelingstafel komen?

Als Donald Trump en Kim Jong-un elkaar dinsdag ontmoeten in Singapore, hebben ze ieder een handvol kaarten bij zich. Wat zijn hun eisen voor een akkoord? Foto Tijmen Illus

Als Donald Trump en Kim Jong-un elkaar dinsdag in Singapore ontmoeten, hebben ze ieder hun eigen strategie. Wat zijn hun eisen voor een akkoord? Wat willen de buurlanden, die gespannen meekijken? Wordt er open kaart gespeeld?

Wat willen de Verenigde Staten?

1. Opgeven kernwapens

De Amerikaanse president Donald Trump wil in Singapore iets bereiken waar geen van zijn voorgangers in slaagde: Noord-Korea zover krijgen dat het zijn kernwapens opgeeft. De Verenigde Staten willen dat niet alleen omdat de atoomwapens een bedreiging vormen. Toestaan dat Noord-Korea een kernmacht blijft, geeft andere landen een vrijbrief ook kernwapens te ontwikkelen. En wie garandeert dat Pyongyang zijn kennis en wapens niet doorverkoopt aan terroristische organisaties?

De vele onderhandelingen sinds 1992 leverden zo nu en dan een akkoord op, maar nooit leek Noord-Korea echt bereid zijn nucleaire arsenaal op te geven. De afgelopen jaren voerde Pyongyang juist het tempo van het atoomproject op: sinds 2006 zijn zes kernproeven uitgevoerd en vorig jaar lanceerde het een intercontinentale raket, de Hwasong-15, die naar eigen zeggen Washington zou kunnen raken. Na afloop riep het land zichzelf tot ‘volwaardige kernmacht’ uit.

De grote vraag is of en hoe Pyongyang nu wél afstand wil doen van de wapens. Eerder dit jaar zei Kim Jong-un dat hij bereid is tot het ‘kernwapenvrij maken van het Koreaanse schiereiland’. Het is niet duidelijk waarom hij het heeft over Noord- én Zuid-Korea, want de Amerikaanse kernwapens werden in 1991 al uit Zuid-Korea weggehaald. Hoe dan ook is Kim voorstander van stapsgewijze aanpak. Voor elke geste van Pyongyang dient een beloning van de VS te volgen. De Amerikanen maken liever vaart en eisen de ‘complete, controleerbare en permanente’ ontmanteling van het kernwapenprogramma.

President Donald Trump wordt op het vliegveld begroet door Singaporese minister van Buitenlandse Zaken Vivian Balakrishnan. Foto ANP

2. Opgeven raketten

Als de Noord-Koreanen hun hakken in het zand zetten en Trump koste wat het kost terug naar huis wil met een akkoord, kan hij kiezen voor een tussenoplossing. Terwijl verder wordt onderhandeld over het opgeven van kernwapens, geeft Pyongyang de intercontinentale ballistische raketten (ICBM) alvast op, zodat Noord-Korea niet langer een bedreiging vormt voor het Amerikaanse vasteland. Deze kaart spelen ligt gevoelig, alleen al omdat Noord-Korea daarmee geaccepteerd zou worden als kernmacht. Andere landen (Iran!) zouden dat als een aanmoediging kunnen zien. Daarnaast zou de dreiging voor de Amerikaanse bondgenoten Zuid-Korea en Japan blijven bestaan, omdat Noord-Korea ook beschikt over korte en middellange afstandsraketten, die een bereik hebben tot 1300 kilometer.

3. Afstand doen van chemische en biologische wapens

Washington en zijn bondgenoten vrezen niet alleen de nucleaire wapens, maar ook de chemische en biologische wapens die Noord-Korea bezit. Dat het regime over dit soort wapens beschikt – en bereid is ze te gebruiken – liet het vorig jaar nog blijken toen de halfbroer van Kim op het internationale vliegveld van Kuala Lumpur werd vermoord met het zenuwgas VX. De Amerikaanse ambassadeur in Japan, William Hagerty, zei in april dat het verwijderen van deze wapens ook besproken wordt met de Noord-Koreanen. ‘De president wil dat alle massavernietigingswapens van het Koreaanse schiereiland verdwijnen.’

Wat wil Noord-Korea?

Kim Jong-un wordt begroet door de Singaporese minister van Buitenlandse Zaken Vivian Balakrishnan. Foto ANP

1. Opheffen economische sancties

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un beloofde bij zijn aantreden in 2011 dat zijn volk niet langer de broekriem hoefde aan te halen en dat hij de economie van Noord-Korea zou moderniseren. Maar hoewel de economie onder zijn leiding is gegroeid, blijft een economische doorbraak uit. Grote boosdoeners zijn de economische sancties en het gebrek aan buitenlandse investeringen als gevolg daarvan. Sinds 2006, toen het land de eerste kernproef deed, krijgt Noord-Korea van de VN-Veiligheidsraad de ene na de andere sanctie opgelegd. Na elke atoomproef en na elke test met een intercontinentale raket wordt de druk weer een beetje groter. Vorig jaar volgden de zwaarste sancties ooit: de import van olie en petroleum werden beperkt en de export van kolen, ijzer en textiel werd volledig aan banden gelegd. Hoewel de sancties het regime verre van op de knieën hebben gekregen, gaan de sancties steeds meer knellen. Zeker nu onder druk van de VS ook China meewerkt aan de handhaving. Met zijn diplomatieke ouverture hoopt Kim zijn land uit dat economische isolement te halen. Voor elke concessie die hij in Singapore doet, zal hij verlichting van het sanctieregime terugverlangen.

2. Veiligheidsgaranties

Noord-Korea is bereid zijn kernwapens op te geven als de veiligheid van het land is 'gegarandeerd', zo meldde Kim Jong-un eerder dit jaar aan een Zuid-Koreaanse delegatie. Dat is een dermate belangrijke punt voor Kim, dat hij deze maand via de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in liet weten dat er een ‘sluimerende onzekerheid’ bestaat over de vraag of de VS die garanties wel willen geven. Een probleem is dat tot nu toe niet duidelijk is wat Noord-Korea bedoelt met ‘veiligheidsgaranties’. Het zou kunnen betekenen dat de VS zijn troepen van het Koreaanse schiereiland terugtrekt, maar het kan ook een belofte van de VS inhouden om het Kim-regime te beschermen als het intern of extern wordt bedreigd. In het akkoord van 1994 beloofden de VS bijvoorbeeld formeel dat ze nooit nucleaire wapens zouden inzetten tegen Noord-Korea.

3. Investeringen aantrekken

Het afbouwen van de sancties moet ruimte scheppen voor die andere wens van Kim: het aantrekken van investeringen. Tijdens de top met de Chinese president Xi Jinping, begin mei, vroeg hij China geld te steken in vier Noord-Koreaanse handelszones. Met de Zuid-Koreaanse president Moon sprak hij af de economische samenwerking weer uit de ijskast te halen, ‘om structurele economische groei en welvaart’ te bespoedigen. De twee landen treffen al voorbereidingen om spoorlijnen aan elkaar te koppelen. Ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo laat geen kans voorbij gaan Noord-Korea ‘voorspoed en vooruitgang’ voor te spiegelen, mits er een deal wordt gesloten over de kernwapens.

4. Normalisering banden VS-Noord-Korea

Al sinds begin jaren negentig stuurt Pyongyang aan op ‘normalisering’ van de betrekkingen met de VS, om aan zijn diplomatieke isolement te ontsnappen. Zo stond in het eerste nucleaire akkoord van 1994 dat de VS en Noord-Korea ‘bewegen richting volledige normalisering van economische en politieke betrekkingen’. Een dergelijk toenaderingsproces zou bijvoorbeeld kunnen uitmonden in de opening van een Amerikaanse ambassade in Pyongyang en een Noord-Koreaanse ambassade in Washington.

5. Weghalen troepen VS in Zuid-Korea

Ze zijn Pyongyang (en bondgenoot China) van oudsher een doorn in het oog: al die Amerikaanse troepen en wapens in het Zuiden, op slechts een paar honderd kilometer van Pyongyang. Momenteel verblijven er permanent zo’n 28 duizend Amerikaanse soldaten verspreid over 15 militaire bases, inclusief luchtmachtbases. Het is een oude wens van Noord-Korea dat de buitenlandse troepen van het Koreaanse grondgebied verdwijnen.

Tot nu toe was dat nooit bespreekbaar, al was het maar vanwege de historische gevoeligheid. Toen de Amerikanen na de Tweede Wereldoorlog zijn soldaten terughaalde uit Zuid-Korea, stond de Noord-Koreaanse leider Kim Il-sung klaar om Zuid-Korea binnen te vallen. Misschien lukt het nu wel. Als er één Amerikaanse president is die zou kunnen beslissen de troepenmacht te verkleinen, is het Trump. Hij heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij baalt van de kosten die het militaire apparaat in Zuid-Korea met zich meebrengt. In Seoul is inmiddels de nodige beroering ontstaan over de mogelijke knieval van Trump. ‘Het terugtrekken van de Amerikaanse troepen is een kwestie van dood of leven’, aldus de krant JoongAng Ilbo. ‘De regering-Moon moet koste wat kost voorkomen dat Trump die fout begaat.’

6. Minder of geen gezamenlijke legeroefeningen

Er zijn weinig dingen die Pyongyang vervelender vindt dan de vele gezamenlijke oefeningen van het Amerikaanse en Zuid-Koreaanse leger. Met grootschalige oefeningen met namen als Foal Eagle and Key Resolve dicht bij de grens worden aanvals- en verdedigingsplannen nagespeeld, waarbij het zich laat raden wie de ingebeelde tegenstander is. Zo nu en dan wordt zelfs een invasie van Noord-Korea geoefend. Pyongyang, dat zijn leger tijdens al die oefeningen gevechtsklaar moet houden, ziet de oefeningen als ‘een oorlogsdaad’ en dreigt regelmatig met tegenmaatregelen. Een langdurig diplomatieke renaissance moet volgens Noord-Korea gepaard gaan met minder of geen oefeningen. Tekenend was dat de VS en Zuid-Korea begin dit jaar de lenteoefeningen uit moesten stellen voordat Kim Jong-un bereid was te praten over deelname aan de Olympische Winterspelen.

7. Geen gesprek over mensenrechten

Waar Kim het absoluut niet over wil hebben, zijn de mensenrechtenschendingen in Noord-Korea. Het land is een van de meest repressieve staten ter wereld. Basisvrijheden worden geschonden, propaganda doordrenkt het leven van de wieg tot het graf en naar schatting honderdduizend Koreanen worden vastgehouden in (werk)kampen voor politieke gevangenen. Daarnaast lijden de meeste inwoners volgens de VN onder een 'langdurige humanitaire noodsituatie'. Noord-Koreanen hebben geen toegang tot stromend water, de toestand van de zorg is rampzalig en naar schatting 10,3 miljoen inwoners zijn chronisch ondervoed - dat is bijna de helft van de bevolking. Trump sprak tijdens de afgelopen State of the Union nog uitgebreid over de misstanden in Noord-Korea. Nu kiest hij eieren voor zijn geld, net als de Zuid-Koreanen eerder deden. Om een akkoord niet in gevaar te brengen, blijft de onderdrukking van miljoenen Noord-Koreanen onbesproken.

Wat wil Japan?

Minister President Shinzo Abe spreekt op een persconferentie tijdens de G7 in Canada. Foto ANP

1. Ontvoerde Japanners

Op weg naar de G7 in Canada stopte de Japanse premier Shinzo Abe speciaal in Washington voor een onderhoud van twee uur met Trump. Nog eenmaal probeerde Abe zijn ‘goede vriend’ te bewegen de ontvoeringskwestie in Singapore op tafel te leggen. In de jaren zeventig ontvoerde de Noord-Koreaanse geheime dienst een onbekend aantal Japanners, voornamelijk om Noord-Koreaanse spionnen te leren over Japanse taal en cultuur. In 2002 gaf Noord-Korea toe dertien Japanners te hebben ontvoerd, van wie er acht zouden zijn overleden. De overige vijf mochten naar Japan reizen, waar ze bleven. Japan heeft de uitleg van Pyongyang nooit geaccepteerd en vermoedt dat er nog meer ontvoerde Japanners zijn. Voordat de banden tussen Tokio en Pyongyang ooit worden aangehaald, moet deze gevoelige kwestie eerst worden opgelost.

Wat wil Zuid-Korea?

President Moon Jae-in tijdens een persconferentie in Seoul. Foto ANP

1. Vredesverdrag om de Koreaanse oorlog formeel te beëindigen

Het huidige klimaat van ontspanning is voor een deel te danken aan de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in, die gelooft dat toenadering tussen Noord en Zuid een voorwaarde is voor een deal tussen Noord-Korea en de VS over kernwapens. Door de banden aan te halen, zo gelooft Moon, kan hij Kim Jong-un overhalen de wapens daadwerkelijk op te geven. Een belangrijke stap in dit proces zou zijn om de Koreaanse oorlog (1950-53) formeel te beëindigen. Nu geldt nog altijd de wapenstilstand uit 1953, waardoor het Noorden en het Zuiden (en de VS en Noord-Korea) formeel nog altijd in oorlog zijn. De grens tussen Noord en Zuid is nog altijd een van de zwaarst bewapende plekken ter wereld. Een vredesverdrag zou de spanningen permanent verminderen, denkt Moon. Op hun top spraken hij en Kim vorige maand af om met de VS te werken aan zo’n verdrag. Ook Trump is enthousiast. ‘De Koreaanse oorlog komt ten einde!’, twitterde hij. Probleem is wel dat het opgeven van de kernwapens door Noord-Korea altijd als voorwaarde voor een vredesverdrag is gesteld.

Wat wil China?

President Xi Jinping tijdens de 18e Shanghai Cooperation Organization bijeenkomst in Qingdao city (2018). Foto ANP

1. Handel met Noord-Korea

China keek de afgelopen weken tevreden toe hoe Kim twee keer op audiëntie kwam bij president Xi Jinping. De lichaamstaal tussen de Chinese leider Xi Jinping en Kim sprak boekdelen: hier nam de jonge dictator dankbaar vaderlijk advies van Xi in ontvangst om van zijn eerste stapjes op het toneel van de internationale diplomatie een succes te maken. Zo ziet China het graag: een militaire escalatie – een doemscenario voor Beijing, dat theoretisch als bondgenoot verplicht is Noord-Korea bij te staan – is afgewend en Pyongyang luistert na jaren van opstandigheid weer naar het grote buurland.

China is veruit de grootste buitenlandse investeerder in Noord-Korea en heeft daarmee een zekere macht over het buurland. De afgelopen maanden liet China door het streng naleven van de economische sancties merken dat ook voor de bondgenoot de maat vol was. Nu Kim weer in het gareel is, wil Xi de geldkraan weer openzetten. Een deal in Singapore moet – als het aan Xi ligt – daarvan het startschot zijn. Tijdens hun ontmoetingen vroeg Kim hem te investeren in vier economische zones in Noord-Korea. Als teken van goede wil hief Xi al een strafmaatregel op waardoor vluchten tussen Pyongyang en Chinese steden weer zijn toegestaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.