Met welk gemoed gaan SP, CDA en PvdA de campagne in?

De verkiezingen naderen en dus hield een aantal politieke partijen verkiezingscongressen. De gewonde PvdA probeert met Asscher de progressieve kiezer te lokken met een 'sociaal alternatief', CDA-leider Buma predikt de 'morele revolutie' en SP-lijsttrekker Roemer hoopt het initiatief op links naar zich toe te trekken.

Emile Roemer, Sybrand Buma en Lodewijk Asscher tijdens hun partijcongressen dit weekeinde.Beeld ANP

SP-partijcongres in Tilburg

Het moest leuk worden op het SP-verkiezingscongres, zaterdag in Tilburg. Emile Roemer is 'klaar om te knokken' en hij wilde de campagne aftrappen met een feestje voor de partijtijgers die eensgezind en vol vertrouwen achter hem staan.

Dat was nog een behoorlijke uitdaging. Vorige maand werd er anoniem geklaagd over de lijsttrekker ('een aardige vent, maar hij gaat het niet redden') en in de peilingen staat de partij op verlies - en dat terwijl de PvdA er zo slecht voor staat. Toch lijken zaterdag alle plooien te zijn gladgestreken en zit er een zaal vol enthousiaste leden onder de felgekleurde tomaten die aan het plafond bungelen.

Er klinkt applaus als Roemer zegt dat hij niet met de VVD gaat samenwerken. 'Ik heb Mark Rutte horen zeggen dat hij zo verknocht is aan het Torentje.' Dat snapt de SP-leider wel. 'Mooi uitzicht over de Hofvijver, mooi salaris, lekkere koffie. Zo gaat dat dus bij de VVD. Je gunt heel Nederland een flexcontract, en jezelf een vaste baan in het Torentje.'

Daar gaat de SP niet aan meewerken, en dat zouden andere linkse partijen volgens hem ook niet moeten doen. 'Wie rechtse Rutte uit het torentje wil jagen, solliciteert niet stilletjes als zijn linkse lakei.' De SP-leider richt zich tot de nieuwe PvdA-leider Asscher en vraagt zich af: 'Lodewijk, vier jaar lang vice-premier in dit kabinet moet toch geen pretje zijn geweest?'

Zijn boodschap: als mensen niet weer een kabinet van compromissen willen, moeten ze op ons stemmen. Hiermee probeert hij het initiatief op links naar zich toe te trekken, maar het zou een klein wonder zijn als het daadwerkelijk tot een electorale doorbraak leidt. Waar de SP elf jaar geleden nog dé anti-establishment-partij was, loopt de boze kiezer nu in de armen van de PVV.

Lijsttrekker Emile Roemer en partijvoorzitter Ron Meyer tijdens de stemronde tijdens het SP partijcongres.Beeld ANP


Kritische leden die hierop een antwoord zoeken, worden liever niet gehoord. Leo de Kleijn, fractievoorzitter van de SP in Rotterdam, vindt dat de partij niet zichtbaar genoeg is, zich te veel richt op de zorg en geen antwoord biedt op de zorgen over bijvoorbeeld immigratie en klimaat. Hij hoopt op dit congres genoeg stemmen te krijgen om, tegen de wens van het partijbestuur, op plek 9 te komen. Dat is 'ongepast', vindt voormalig SP-leider Agnes Kant. 'We willen gezamenlijke ambitie, geen persoonlijke ambitie.'

De meerderheid stemt tegen de kandidatuur van De Kleijn en ook bij de honderden wijzigingsvoorstellen voor het programma, wordt vrijwel altijd het advies van het partijbestuur gevolgd. 'Pak de macht!', besluit Roemer. Dat zal nog niet meevallen.

Sacha Kester


CDA-partijcongres in Barneveld

Is het CDA, 's lands meest ervaren politieke bestuursvereniging, weer helemaal terug? Zeker is dat de grootste ledenpartij nog altijd met gemak een hal met betrokken aanhangers vult, zoals zaterdag in Barneveld - aanhangers die niet alleen het eerste maar ook het zesde couplet van het Wilhelmus uit volle borst meegalmen. Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God mijn Heer.

Het CDA, waar oud-parlementariër en partijnestor Hannie van Leeuwen (90) lijsttrekker Sybrand Buma een 'verkwikkelijke' man noemt. Waar partijvoorzitter Ruth Peetoom de centrale boodschap van de komende weken niet ingewikkelder wil maken dan die is: 'Wij willen dat de mensen in Nederland weer gewoon goed met elkaar omgaan.' En waar oud-Commandant der Landstrijdkrachten Mart de Kruif de partijleider aankondigt als 'een prima toekomstig minister-president'.

Lijsttrekker Sybrand Buma na afloop van het partijcongres op het podium tijdens interviews.Beeld Martijn Beekman

Buma is zelf de eerste om te beseffen dat zoiets alleen mogelijk is als er forse bressen vallen in de verdedigingslinie van de huidige premier, de voornaamste electorale concurrent. En daarom gaan Buma's pijlen in die richting. Gretig pookt hij in Barneveld de animositeit tussen hem en Mark Rutte verder op. Hij grijpt terug op Ruttes reactie op het CDA-verkiezingsprogramma, dat volgens de VVD-leider zo somber is dat hij erdoor naar de fles wilde grijpen. 'Wat een niveau', aldus Buma, 'weet je dan werkelijk niet wat er leeft? En dat noemt zich premier van dit land.'

Rutte is verantwoordelijk voor de 'morele crisis' in Nederland, zegt Buma. 'De erfenis van dit kabinet is een land waar de publieke moraal verloren is gegaan. Moreel leiderschap is een handschoen die dit kabinet nooit heeft willen oppakken. De premier ontkent de morele crisis. Hij doet alsof er niets aan de hand is. Waar komt die blinde vlek toch vandaan? Is het de arrogantie van de macht? Of is het de gemakzucht van een liberaal die alleen de waarde van geld snapt? Het is beide. De morele crisis is de afgelopen vier jaar dieper geworden. En wie dat laat gebeuren heeft gefaald in zijn belangrijkste taak als premier.'

Buma gaat daar een beschavingsoffensief tegenover stellen, een 'morele revolutie' tegen 'beledigers en bedreigers op Twitter en Facebook, treitervloggers in Zaandam, hufters in het verkeer, bankiers die alleen maar dachten aan meer, meer, meer, maar ook het giftige stoken van Turkije in de Nederlandse verhoudingen en politici die de polarisatie in ons land vergroten in plaats van verkleinen'.

En de aanhang? Die voert in Barneveld, althans in het eigen verkiezingsprogramma, een kiesdrempel van drie zetels in, verhoogt het defensiebudget nog wat verder en onderstreept Buma's afkeer van het gedoogbeleid: alle coffeeshops moeten dicht. Tegen de maatschappelijke trend in? Voorzitter Peetoom weet juist zeker dat Nederland nu snel zal volgen. 'Wij doen mee om te winnen.'

Raoul du Pré


Kandidaten van het CDA tijdens het CDA partijcongres in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen 2017.Beeld ANP

PvdA-congres in Utrecht

'Sta op!', roept Lodewijk Asscher aan het einde van zijn toespraak tegen het PvdA-congres, maar de leden lijken zijn woorden niet goed te begrijpen. Pas als de nieuwe lijsttrekker zijn woorden nog eens met klem herhaalt ('Sta op!'), begrijpen de honderden leden in de gerenoveerde fabriekshal in Utrecht dat ze per plekke gehoor moeten geven aan Asschers oproep 'in beweging' te komen, en komen ze uit hun stoelen.

De kleine hapering past bij het zware parcours dat Asscher de komende acht weken moet afleggen. Max van den Berg - de samensteller van de nieuwe kandidatenlijst - spreekt op het congres als enige openlijk over de 'rampzalige peilingen', maar het is geen enkele PvdA'er ontgaan: ook na de wisseling aan de top is het herstel voorlopig uitgebleven.

De man die in 2012 nog een klinkende overwinning boekte, Diederik Samsom, wordt zondag uitgezwaaid en sprak nog altijd over 'mijn voortijdige vertrek'. Maar of hij zijn opvolger moet benijden, is de vraag.

Tijdens het zingen van 'De Internationale', schudt Lijsttrekker Lodewijk Asscher de hand van een Pvda-lid, tijdens het PvdA partijcongres.Beeld ANP

Het volledige gewicht van de verwondde PvdA - sinds mensenheugenis de grootste linkse partij - drukt nu op de schouders van Asscher. Geen man van de technocratische school, maar iemand die politiek ziet als een morele en ideologische strijd. 'Politiek gaat over wat goed en kwaad is,' zegt hij. 'Overal in Europa rammelen politici aan de poorten met een giftige cocktail van angst, haat en verdeeldheid.'

Asscher belooft een sociaal alternatief voor 'een coalitie van VVD en Wilders'. De ene partij wil volgens hem de welvaartsstaat verder inperken, de andere partij zal het land splijten. Dat Rutte inmiddels zegt dat hij niet meer met de PVV wil regeren, negeert hij. 'Geloof wat je wilt geloven...'

Lijsttrekker Lodewijk Asscher en Ahmed Aboutaleb, na afloop van het PvdA partijcongres.Beeld ANP

De PvdA moet weerstand overwinnen om de progressieve kiezers weer te overtuigen. Vier jaar geleden wist de partij een verrassende comeback te maken, nu sleept de lijsttrekker meer ballast met zich mee. Zijn pogingen om de partij verder naar links te sturen, stuiten door de jarenlange samenwerking met Rutte op scepsis. Het soms venijnige gevecht om het partijleiderschap heeft hem geen goed gedaan. En anders dan vier jaar geleden lijkt er op links een potentieel alternatief met Jesse Klaver, de GroenLinks-leider die met een grotendeels identiek programma de campagne ingaat.

Asscher zal in die strijd op links wijzen op de bestuurlijke kracht van hem en zijn partij. 'Bij ons blijft het niet alleen bij woorden. We kunnen het ook waarmaken. En niet alleen als de zon schijnt.'

Het is een eigenschap die de PvdA-leider hard nodig zal hebben de komende weken. Nadat de zaal aarzelend is opgestaan, volgt een overtuigende staande ovatie. De nieuwe lijsttrekker heeft de steun van zijn partij. Nu de rest van links Nederland nog.

Frank Hendrickx

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden