Met vlag en wimpel, welgemoed op weg naar het Levenseinde

Beeld de Volkskrant

Toevallig was ik in het buitenland toen ik hoorde dat de formatie was mislukt. Aan de zuidkant van de Alpen verliezen Nederlandse problemen al snel hun gewicht en ook nu hoefde ik geen moeite te doen niet in een jammerklacht uit te barsten. Ik zag ook meteen een voordeel; het ligt voor de hand dat de partijen, minus GroenLinks, gaan praten met de ChristenUnie en die partij is mordicus tegen de uitbreiding van de euthanasiewet. Stervenshulp voor oudere mensen die hun leven 'voltooid' achten, ook zonder fysieke en psychische klachten, is voor die partij 'een breekpunt'.

Dat bevalt me, want ik zie met stijgende verbazing hoe in Nederland het openbare debat accelereert wanneer het om euthanasie gaat - en vooral ook om verruiming van de wet die sinds 2002 in bedrijf is. Het 15-jarig jubileum van die wet is op 1 april in iets te gewijde stilte gepasseerd. Ik zou graag een evaluatie lezen over het voorbije tijdperk: het aantal mensen dat een beroep doet op die wet is flink gestegen, zoveel weet ik, maar je vraagt je af of de toetsingscommissies die elk geval moeten beoordelen hun criteria ook niet versoepeld hebben. Voordat er 'verruimd' kan worden - het pijnlijke woordje 'ruiming' valt niet te missen - wil je toch eerst weten hoe de zaken tot dusver zijn gegaan.

In Nederland lijkt het of de wet niet kan wachten tot een en ander nog efficiënter en soepeler geregeld kan worden - en dat is vreemd, omdat in de regel de wetgever niet voor de troepen uit loopt, maar met terugwerkende kracht een maatschappelijk gevoelen samenvat.

Maar in Nederland zijn er voldoende partijen en een leger aan juristen die de avant-garde vormen in het euthanasiedebat. Met vlag en wimpel, welgemoed op weg naar het Levenseinde. De 'goede dood' en de uitbreiding van de euthanasiepraktijk is onderhand een bewijs voor ruimdenkendheid en zelfs barmhartigheid. Telkens draait het om het principe van zelfbeschikking. Wanneer iemand een 'vrijwillig en weloverwogen' verzoek doet tot euthanasie, moeten we dat Zelf serieus nemen - ook al moeten er derden aan te pas komen, artsen, om die eigenste wens in vervulling te laten gaan.

Hier houd ik mijn hart al vast, want ik vertel geen geheim als ik verklap dat het Zelf anderen - en ook onszelf - voortdurend een loer draait. 'Het hart heeft redenen die de rede niet kent' schreef de Franse denker Blaise Pascal (1623-1662), en hoewel we nu eeuwen verder zijn, kun je niet stellen dat ons Zelf zich zo voorspoedig heeft ontwikkeld dat we alleen nog vuurvaste beslissingen nemen.

We praten heel serieus over 'keuzestress' wanneer scholieren en studenten niet precies weten welke studie ze willen volgen; een tussenjaar is misschien toch beter. We leren onze kinderen dat wanneer een meisje nee zegt, ze ook echt geen seks wil, ook niet als ze daar later van terugkomt of er toch aan twijfelt. Dat zijn ingewikkelde regels, want de normale staat van de mens is 'in dubio', we twijfelen wat af en bij al die twijfel speelt de omgeving een stevig woordje mee, want we willen niet alleen ons Zelf genoeg zijn, we willen ook anderen behagen. Ik wil maar zeggen: bij elke beslissing, hoe onbenullig ook, is het Zelf verdeeld, en spreekt met minstens twee monden.

Nu wil het geval dat de keuze voor euthanasie onomkeerbaar is. Wordt het verzoek ingewilligd, dan betekent dat meteen het einde van alle verzoeken, en ook van het Zelf, dat zo graag beschikt. Elke lichtzinnigheid lijkt me hier misplaatst. De Britse liberaal John Stuart Mill (1806-1873) gaf hoog op van de individuele vrijheid en wilde die zo ruim mogelijk definiëren, maar hij vond ook dat een 'vrij man' die zelf wenste 'slaaf' te worden, zijn zin niet moest krijgen, omdat zo iemand met dat besluit de vrijheid zelf vermoordde.

Het lastige in deze discussie is dat iedereen weer andere voorbeelden heeft, en weer andere gevallen kent. Laat ik dan toch iets van mijn ervaringen vertellen - ook al omdat het mijn denken over het autonome Zelf beslissend aan het wankelen heeft gebracht. Mijn moeder was lang voor daar enige aanleiding toe was druk bezig met de niet-reanimeerpenning. Ze had een verklaring, een button en nog zo wat. Ze kon er ook mooi over preken. Totdat ze veel later werd opgenomen in het ziekenhuis, een hartinfarct kreeg, werd gereanimeerd, weer bijkwam en weer weg zakte. In korte tijd heeft ze vier of vijf reanimaties ondergaan. Ze kwam gelukkig weer bij zinnen en ik kon met haar praten. Ik bracht heel voorzichtig die penning van haar ter sprake, maar die wuifde ze weg. Dat dateerde van een vorig leven.

Ik geloof dat mijn moeder met die penning duidelijk wilde maken dat ze niet 'lastig' zou worden. Het was vooral een bewijs van voorgenomen, voorbeeldig gedrag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.