'Met verdwijnen engelen is kerk te kil geworden'

Engelen, de boodschappers van God en beschermers van de mens, zijn uit de westerse kerken verdwenen. 'Helaas', zegt predikant Leonardus Frank de Graaff....

De Graaff, die dinsdag aan de Vrije Universiteit in Amsterdam zijn proefschrift De verdwijning der engelen uit kerk en theologie verdedigde, roept kerken en moderne theologen op tot 'kritische zelfreflectie'. Niet alleen engelen, ook de almacht van God, het hiernamaals, de duivel en demonen zouden meer aandacht moeten krijgen, meent De Graaff. Want voor de transcendente wereld heeft de postmoderne mens wel degelijk belangstelling.

'Veel mensen zoeken nu hun heil bij allerlei vormen van spiritualiteit buiten de traditionele kaders van kerk en het christelijk geloof. Kerken zouden een manier moeten vinden om op die behoefte in te spelen', meent De Graaff, die wijst op de vele spirituele boeken die verschijnen. 'Talloze mensen hebben authentieke ervaringen met engelen. Dat blijkt onder meer uit de verslagen van de Haarlemse huisarts Hans Moolenburgh. Die vroeg zijn patiënten na hun consult of ze wel eens een engel hadden gezien .'

Moolenburgh, auteur van Engelen en Een engel op je pad, beweert dat 31 van zijn patiënten een engelervaring hebben gehad. Extrapolerend komt de arts uit op 1 procent van de Nederlandse bevolking, 160 duizend mensen: een middelgrote stad. De Graaff noemt verder de publicatie over bijnadoodervaringen van de Arnhemse cardioloog Pim van Lommel in het gerenommeerde medische tijdschrift The Lancet. Ook diens patiënten maken melding van ontmoetingen met engelen.

Moolenburghs Een engel op je pad is de weerslag van 'engelenpost' uit de hele wereld. Een van de brieven die de Haarlemse arts in zijn boek opnam, is van een Amerikaanse studente die hem schreef over haar redding als 13-jarig meisje. Ze speelde in de Atlantische Oceaan, werd onderuit getrokken door een sterke stroming en verdween onder water. Ze merkte dat ze verdronk. Ze was echter niet alleen. Naast haar zag ze een man, die haar naar zich toe trok. Zo werd ze gered. Op het strand keek ze achterom, maar zag niemand. Een modern engelenverhaal, aldus Moolenburgh.

In zijn proefschrift beschrijft De Graaff de oorzaken van de verdwijning van engelen uit de kerken. Hij noemt het antimetafysische denken van de Verlichting en de massamoorden van de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Vooral de holocaust heeft de vanzelfsprekendheid van de aanwezigheid van God in de westerse cultuur onder druk gezet. Hoewel er verhalen zijn van God en engelen die in de oorlog individuen hebben gered, kunnen de meeste mensen niet langer uit de voeten met het beeld van beschermengelen als teken van Gods voorzienigheid. Immers, waar waren die beschermengelen toen miljoenen joden de gaskamers in werden gejaagd?

De Graaff denkt niet dat de kerken, door meer aandacht te besteden aan engelen en de transcendente wereld, direct weer zullen volstromen. Tijdens zijn preken in de Betuwse dorpen Ophemert en Zennewijnen merkt hij dat er nog maar weinig bijbelkennis is. 'Je kunt nergens aan appelleren. De engelen zomaar weer een plaats geven, is dus niet zo eenvoudig.' Maar de weg van kerkelijke rationalisatie verder vervolgen, is volgens hem een doodlopende. 'Ik hoop dat mijn proefschrift een aanzet tot bezinning is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden