Reportage

Met veel ceremonie wijdt de Landmacht een nieuwe eenheid in: ‘weer eens wat anders dan bezuinigen’

Nederland is weer een batterij pantserhouwitsers rijker. In het Gelderse ‘t Harde wijdde de Landmacht zaterdag met veel ceremonieel vertoon de Delta-batterij in. Een mini-batterij, dat wel. Want een hele is te duur om draaiende te houden. Het is tekenend voor een langzaam opkrabbelende krijgsmacht.

Met veel ceremonie wordt de nieuwe Delta Batterij ingewijd. Beeld Raymond Rutting
Met veel ceremonie wordt de nieuwe Delta Batterij ingewijd.Beeld Raymond Rutting

‘Mars! Twee, drie, vier. Hoofd der colonne, links! Mars! Twee, drie, vier. Batterij, halt!’

Militairen die strak in het gelid staan, de militaire groet brengen, en paraderen over het plein van de 41 Afdeling Artillerie. ‘Een eenheid oprichten is weer eens wat anders dan eenheden schrappen wegens bezuinigingen’, zegt majoor Steffie Groothedde, de adjudant van de commandant van de Landstrijdkrachten Martin Wijnen, met een glimlach.

Lommerrijk schietterrein

De ceremonie, bescheiden vanwege corona, is op het centrale plein van de prachtig gelegen legerplaats bij Oldebroek in ‘t Harde. Vanuit het in donker hout opgetrokken interieur van de Officierscantine, gelegen op de top van een heuvel, kijk je ver uit over het lommerrijke schietterrein van het vuursteuncommando. In de glas-in-lood ramen van de mess staan de namen van gevallen artillerieofficieren en onderofficieren – uit de landmacht en de KNIL – die vielen tussen 1940 en 1950. De veldartillerie zelf werd opgericht in 1677 binnen het Staatse leger, de rijdende artillerie in 1793, toen de Fransen het land aanvielen.

Maar nu staan op de binnenplaats militairen uit de drie bestaande batterijen in het gelid en krijgt kapitein Niels Kalwij plechtig de richtvaan overhandigd voor de nieuwe eenheid. ‘Dames en heren, denk aan uw oren!’ Het eerste schot, dat wordt gelost met een kleinere ‘25 ponder’, weerklinkt en Nederland is weer een batterij pantserhouwitsers – het zwaarste geschut van de landmacht – rijker: de Delta-batterij.

Of nou, een batterij-minus.

Want de Delta-batterij beschikt niet over negen pantserhouwitsers, zoals de Alpha en Bravo-batterijen, maar over zes. Het is een ‘bitterzoete ervaring’, zegt luitenant-generaal Wijnen nadien. ‘De oprichting is mogelijk doordat er structureel geld bijkwam deze kabinetsperiode.’ In theorie zou hij zo een volwaardige batterij kunnen oprichten. Pantserhouwitsers genoeg, immers. In 2018 haalde Defensie er ruim vijfentwintig, die als gevolg van eerdere bezuinigingen te koop waren gezet, ‘uit de verkoop’. Dat het er maar zes werden, heeft met geld te maken.

‘Groei is iets anders dan omgekeerde krimp’, zegt Wijnen. ‘Je hebt zoveel afgeschaft. Die pantserhouwitsers stonden in de loods voor de verkoop, maar voordat je ze dan weer terug hebt moet je ze eerst inzetbaar maken, mensen opleiden, dat kost tijd. En een eenheid draaiende houden kost structureel geld: oefenen, munitie, ondersteuning. Vandaar de batterij-minus.’

Collectieve verdediging

De ommekeer was in 2014 – de Russische annexatie van de Krim. Daardoor gingen Navo-landen zich weer richten op collectieve verdediging, naast verre crisisbeheersingsoperaties. En moest er ook een draai gemaakt worden in de eerder genomen besluiten over bezuinigingen. ‘Als het niet hòeft, ga je ze natuurlijk niet eerst verkopen, meestal voor een habbekrats, en dan een jaar later tot de conclusie komen dat je ze wil houden.’

Precies die vaststelling deed de Algemene Rekenkamer afgelopen maand inzake de bezuiniging op onder meer tanks. Van bezuinigingen van tien jaar geleden was bijna de helft niet gerealiseerd, deels omdat de raming van de exploitatiekosten te hoog was. Maar óók omdat ‘af te stoten materieel vaak toch wordt aangehouden en zelfs wordt uitgebreid’. De meer dan honderd tanks werden wél verkocht, vlak voor de situatie op de Krim uit de hand liep. Daarna begon de samenwerking op dit gebied met Duitsland en nu leaset Nederland achttien tanks van Duitsland.

De Navo ziet graag dat Nederland weer 52 tanks aanschaft, iets waar een volgend kabinet over mag besluiten. De Rekenkamer rekent uit dat die tanks er ‘zeven tot acht keer goedkoper’ hadden kunnen komen als de oude niet waren verkocht, maar een upgrade hadden gekregen.

‘De Rekenkamer heeft makkelijk praten’, klinkt het schamper in de Officierscantine. Commandant Wijnen zegt het diplomatieker. ‘Als de rest van de wereld niet meewerkt, kan je tot het inzicht komen dat je iets niet had moeten doen. Tot 2014 was het: we gaan licht, we gaan expeditionair. Maar na wat er gebeurde op de Krim, Donbas, en met het neerhalen van MH17, zagen we dat de intenties anders werden.’ En toen moest defensie deels rechtsomkeert maken. Waarbij, in tegenstelling tot bij de tanks, ‘gelukkig’ nog niet alle pantserhouwitsers waren verkocht.

Met een enkel schot wordt de nieuwe Delta Batterij ingewijd. Beeld Raymond Rutting
Met een enkel schot wordt de nieuwe Delta Batterij ingewijd.Beeld Raymond Rutting

Artillerielied

Op de binnenplaats weerklinkt nu het artillerielied. Militairen zingen of brommen het mee, geen artillerist die het niet uit zijn of haar hoofd kent. ‘Hoe rennen daar die paarden, ‘t is Veldartillerie!’ Te paard zijn vandaag alleen de rijk gedecoreerde standaarddragers, die het ceremonieel luister bijzetten en van symbolische betekenis voorzien.

De enorme pantserhouwitsers zelf zijn door de koppeling aan moderne technologie niet zo ouderwets als ze er aan de buitenkant uit zien – al blijven ze intimiderend, maar dat is ook de bedoeling. Ze behoren tot het soort vuursteun waarvan de Navo meer wil. Wijnen: ‘Het huidige type is precisiemunitie, die tot afstanden van 50 kilometer doelen kan raken binnen tien meter. Nieuwe munitie is nog preciezer.’ De komende jaren moeten reactietijd en precisie verder toenemen met behulp van een nieuwe ‘multimissieradar’. ‘Het idee van ouderwetse artilleriebarrages uit de Eerste of Tweede Wereldoorlog staat echt heel ver af van de 21ste eeuwse werkelijkheid’, zegt Wijnen.

Dat geldt niet voor het militair ceremonieel zelf. Dat reikt zo ver mogelijk terug naar oude tradities. Net als het artillerielied, dat verwijst naar vroeger tijden en na-ijlt over de binnenplaats. ‘Wat dreunt daar op die heide? Wat blinkt daar in ‘t verschiet? Wat dondert tussen beide, Dat men door stof niet ziet?’ En echt, het dondert in de verte, want ook vandaag wordt geoefend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden