Met twee kippen op de vlucht in Colombia

Steeds meer Colombianen zijn vluchteling in eigen land. Weg van de guerrillastrijders, de paramilitairen en de soldaten. In Florencia komen ze samen op een heuvel met groene plastic hutten zo ver het oog reikt....

De vader protesteerde. 'Ik sta dat niet toe.'Zijn kinderen waren overstuur, bang voor wat komen ging. Iedereen in het dorp wist dat wie zich eenmaal aansluit bij de FARC, Colombia's grootste guerrillaleger, nooit meer wordt losgelaten.

De weigering werd door de commandant opgevat als verraad. Het gezin van Miller Cuellar kreeg 24 uur om te vertrekken. Met alleen wat kleren, familiefoto's en twee kippen vluchtten de Cuellars naar Florencia, vijf uur rijden verderop, waar ze familie hebben.

Sinds enkele maanden wonen ze in een groene plastic hut met een golfplaten dak op een berg bij het centrum van Florencia. De helling waar de Cuellars hun onderkomen timmerden, was drie jaar geleden groen en onbebouwd. Nu staan er houten keetjes en plastic hutten zo ver het oog reikt. Hier en daar staat een stenen huis. Over de zandweggetjes rammelt een bus. Er is elektricteit. Er zijn barretjes, er is een kapper, een smid en zelfs een junta comunal: een wijkcomité, dat de percelen nummert en verkoopt.

Nueva Colombia (Nieuw Colombia) lijkt bijna een gewone wijk, ware het niet dat de meeste bewoners ontheemden in eigen land zijn. Achter elke deur zit een verhaal. Bij elkaar bieden zij een onthutsend beeld van een gegijzelden opgejaagd volk, en van een overheid die haar plicht verzaakt en de veiligheid van de burgers niet waarborgt.

Veel bewoners van Nueva Colombia komen uit de voormalige gedemilitariseerde zone waar de vorige regering twee jaar lang heeft onderhandeld met de guerrillero's. Toen de besprekingen vorig jaar februari vastliepen, vluchtten de guerrillero's de bergen in en nam het regeringsleger het gebied, ter grootte van Portugal, met veel machtsvertoon weer in. De streek veranderde in een oorlogszone.

Iedereen die dik was geweest met de rebellen - die tijdens de onderhandelingen als ieder ander boodschappen deden en in het café zaten - was in militaire ogen verdacht en werd onderzocht. Rechtse paramilitairen hadden het gebied altijd al als 'rode zone'beschouwd maar waren tijdens de onderhandelingen op een afstand gehouden. Nu trokken ze er met namenlijstjes binnen, vermoordden tientallen mogelijke handlangers van de FARC en bedreigden de achterblijvers.

Maar ook de FARC had rekeningen te vereffenen. In de dorpen liquideerden achtergebleven militieleden, die ondergronds opereerden, dorpsgenoten die opvallendpassief jegens de FARC waren geweest.

Op het platteland dwong de FARC boerengezinnen, zoals dat van Miller Cuellar, zonen en dochters af te staan. Het ronselen gaat agressiever dan ooit. Men neemt aan dat de FARC het afgelopen jaar veel manschappen is kwijtgeraakt door de nachtelijke bombardementen van de luchtmacht op het platteland en ook door desertie.

Om de chaos compleet te maken bedreigde de FARC de plaatselijke autoriteiten, maar ook ambtenaren, en hulpverleners van buiten. De meesten vertrokken. 'Het enige dat nog functioneert is de kerk, scholen en in precaire vorm het ziekenhuis', zegt Francisco Munega, de bisschop van San Vicente, het grootste dorp in de zone.

De kazerne in San Vicente werd uitgebreid en gemoderniseerd. De marine patrouilleert op de rivier. Maar de massale militaire aanwezigheid is geen enkele garantie voor veiligheid.

Delmon Antonio Fierro (17) was blij toen de militairen kwamen. Ze waren aardig. De sjouwer kreeg wel eens eten van ze. En zijn vriendinnetje waste voor omgerekend een halve euro hun uniformen.

Op een nacht in mei, net toen het regiment in San Vicente werd afgelost, stonden er opeens drie mannen naast zijn bed. Waarom zijn vriendin de kleren van de militairen waste? 'We moeten toch eten. De hond danst voor geld', zei Delmon. Hij verwenste de uniformen die in de kamer te drogen hingen. 'Als je niet dood wilt, moet je maken dat je wegkomt', was het antwoord van de drie. Het waren FARC-leden, vermoedt Delmon.

Nu wonen ook zijn 16-jarige vriendin en hij in een plastic hut in de wijk Nueva Colombia. Hij leeft van wat hij op straat tussen het vuilnis vindt. Fluisterend in zijn broeierige hut doet Delmon zijn verhaal, nadat hij nieuwsgierige kinderen heeft weggejaagd. De angst staat nog in zijn ogen. Want ook in Nueva Colombia durft niemand zijn buren te vertrouwen. Ook hier is veiligheid voor de Colombianen een illusie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden