Het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions laat een weerballon op de Dam om de hitte te meten.

Analyse Hittegolf

Met temperaturen boven de 40 graden beleeft Nederland een ‘ondenkbare’ hittegolf

Het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions laat een weerballon op de Dam om de hitte te meten. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Noem het een nieuw tijdperk. Met 40,7 graden in Gilze-Rijen donderdagmiddag laat bereikte de thermometer in Nederland niet alleen een nieuw warmterecord, maar ook een temperatuur die een eeuw geleden statistisch gezien tot de onmogelijkheden behoorde. Dat laat eens te meer zien hoezeer de klimaatverandering de grenzen van het denkbare oprekt.

Ook elders in Europa vielen de hitterecords als mussen van het dak: 40,2 graden in België, 40,5 graden in Duitsland, 40,6 in Parijs. In ons land rolde de nog nooit eerder behaalde 40-gradengrens ’s middags rond drieën binnen in het zuiden en het oosten: 40,2 graden in Enschede, 40,4 in Gelderland, 40,2 in Limburg. Zelfs in Zeeland kwam het kwik tot 40,6.

Uit een eerste, voorlopige berekening van het KNMI blijkt dat er, gezien de huidige weerstatistieken, een kans van ongeveer een op vijftig is op hitte zoals donderdag. Maar een eeuw geleden was het statistisch gezien nog domweg onmogelijk. ‘Formeel moet ik zeggen: extreem onwaarschijnlijk’, zegt senioronderzoeker Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI. ‘Maar we zitten een volle graad buiten de weerstatistieken van vorige eeuw, dus misschien moet ik minder voorzichtig zijn.’

Temperatuurgrafieken hebben in Nederland de vorm van een halve regenboog: er zit een maximum aan hoe warm het kan worden, om redenen die wetenschappers nog niet goed begrijpen. Maar door de klimaatverandering is het de hele boog een stuk opgetild. Een van de gevolgen is dat gebeurtenissen die vroeger nog ondenkbaar waren, nu opeens veel normaler zijn.

Zeer onwaarschijnlijk

Dat geldt voor de hele hittegolf van deze dagen, blijkt uit een andere nog ruwe inschatting, onder leiding van de Franse onderzoeker Robert Vautard. Drie dagen en nachten met een gemiddelde van 28,1 graden in Nederland – waarop woensdag, donderdag en vrijdag lijken uit te komen – dat konden we met het klimaat van een eeuw geleden eens in de tweeduizend tot eens in de 23 duizend jaar verwachten. ‘Niet echt onmogelijk dus. Maar wel zeer onwaarschijnlijk’, zegt Van Oldenborgh. In het klimaat van vandaag is de kans toegenomen tot ongeveer eens in de 70 jaar.

Over de uitzonderlijkheid van de situatie zijn de experts eensgezind. ‘Ik had niet gedacht dat ik in mijn carrière nog eens zou meemaken dat het 40 graden zou worden’, zei weerman Gerrit Hiemstra toen het kwik even na drieën officieel de magische vier-nul passeerde. Van Oldenborgh krijgt, terwijl hij aan de telefoon zit met de krant, mail van een Franse collega: ‘It’s gonna be an epic day!’

De heetste donderdag op de pijnbank. De paarse lijn geeft aan hoe warm het (naar alle waarschijnlijkheid) gemiddeld wordt: ruim 29 graden. Horizontaal de kans op een bepaalde temperatuur, uitgedrukt in jaren. De stippen staan voor de gemeten temperaturen op 25 juli in andere jaren. Daardoorheen valt een lijn te trekken, met eromheen de grenzen waarbinnen de waarnemingen zullen vallen (de toeter). Door de warmere temperatuur zijn nu temperaturen mogelijk die een eeuw geleden nog buiten het bereik van de waarnemingen vielen: de blauwe boog. Beeld KNMI, Climate Explorer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden