Nieuws

Met strak draaiboek wil Rutte kabinetsploeg op 10 januari op bordes hebben: welke horden moeten de kandidaat-bewindslieden nog nemen?

Begin volgend jaar gaat beoogd premier Mark Rutte meteen van start met een negendaagse marathon om zijn vierde kabinet op het bordes te krijgen. Voor het zover is, moeten de kandidaat-bewindslieden nog enkele horden nemen.

Natalie Righton
Het vorige kabinet-Rutte III op het bordes van Paleis Noordeinde. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Het vorige kabinet-Rutte III op het bordes van Paleis Noordeinde.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Om te voorkomen dat Nederland langer dan een jaar zonder regering zit – het kabinet-Rutte III viel op 15 januari 2021 – zet Rutte dit weekeinde een ware eindsprint in om zijn nieuwe kabinetsploeg nog voor het 1-jarige jubileum beëdigd te krijgen. Een strak draaiboek moet ervoor zorgen dat alles gladjes verloopt.

Het begint op zondag 2 januari, als aan het begin van de avond officieel bekend wordt gemaakt met welke kandidaat-bewindspersonen formateur Rutte vanaf maandag een op een om de tafel gaat zitten. De beoogde nieuwe ministers en staatssecretarissen zijn dan al gescreend door hun partij en door de AIVD. Tegenkandidaten zijn er al een tijdje niet meer.

Toch is het onderonsje met Rutte meer dan een kennismakingsgesprek, verzekeren ingewijden. De VVD-leider nam de ‘formele sollicitatiegesprekken’ bij zijn eerste twee kabinetten niet heel serieus, omdat de selectie feitelijk al vooraf had plaatsgevonden. Geen kandidaat ging voor het oog van de camera tegenover Rutte zitten tenzij hij of zij wist dat de baan al binnen was.

Indringende gesprekken

Totdat het in 2012 toch misging met Co Verdaas. De PvdA’er was een maand staatssecretaris van Economische Zaken in het kabinet-Rutte II, toen hij struikelde vanwege zaken die in zijn woonplaats al langer bekend waren: hij was onzorgvuldig met reiskostendeclaraties. Sindsdien verwacht Rutte dat kandidaten tijdens het formele sollicitatiegesprek alles op tafel leggen dat de premier moet weten.

Van maandag 3 tot en met donderdag 6 januari zal Rutte de kandidaat-bewindspersonen daarom indringend vragen of er ‘beletsels in het heden of verleden’ zijn om de functie van minister of staatssecretaris te aanvaarden. Het gaat niet om illegale activiteiten (dat pikt de AIVD wel op), maar eerder om politiek gevoelige kwesties, zoals een vaccinweigeraar als minister van Volksgezondheid. In vier dagen tijd zal Rutte twintig ministers en negen staatssecretarissen aan de tand voelen.

Afscheid van zijn oude ploeg neemt Rutte op vrijdag 7 januari, tijdens de laatste ministerraad van het demissionaire kabinet. Op zaterdag 8 januari staat vervolgens het constituerend beraad gepland. Dat is de eerste informele bijeenkomst van alle nieuwe kandidaat-ministers, in de wandelgangen ook wel de ‘oprichtingsvergadering van het kabinet’ genoemd. Hier wordt onder meer de taakverdeling besproken.

Als al die horden zijn genomen, is de weg vrij voor de koninklijke beëdiging van de bewindspersonen op maandag 10 januari. Traditioneel volgt hierna de bordesfoto, waarna de nieuwe ministers en staatssecretarissen elk naar hun departement gaan voor een overdracht.

De ambities van de nieuwe ploeg worden later die middag, tijdens de eerste ministerraad, nog eens krachtig samengevat in een regeringsverklaring, die is gebaseerd op het regeerakkoord. Vanaf dat moment kan het kabinet-Rutte IV echt aan de slag.

In de loop van die eerste week, op woensdag of donderdag, zal de Kamer wel eerst nog zijn oordeel geven over de nieuwe plannen. Het resultaat is zo goed als zeker: een Kamermeerderheid geeft haar zegen aan de regeringsverklaring. Dat is nog net voor de ‘deadline’, wanneer het een jaar geleden is dat Rutte III aftrad vanwege de toeslagenaffaire.

Oude ploeg blijft ten dele

Officieel wordt aankomende zondag pas bekend gemaakt wie er in het nieuwe kabinet zitten, maar nu al zijn veel namen uitgelekt. Zeker is dat enkele partijleiders terugkeren in het kabinet. Partijleiders Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) gaven een tijd geleden al aan dat zij zeker doorgaan. Hoekstra keert alleen niet terug bij Financiën. Wat Hoekstra wel gaat doen, is nog niet bekendgemaakt.

D66-Partijleider Sigrid Kaag wordt vaak genoemd als mogelijke nieuwe minister van Financiën, hoewel er nog een kleine kans is dat ze de Kamer in gaat. Ook Hugo de Jonge keert terug in het nieuwe kabinet, maar niet als coronaminister. Op Volksgezondheid krijgt een D66’er de verdere bestrijding van de coronacrisis in handen. CU-leider Segers blijft net als vorige keer in de Kamer.

Daarnaast maakt een flink aantal bewindslieden een doorstart in het nieuwe kabinet. Bij de VVD gaat het in elk geval om demissionair staatssecretarissen Dilan Yeşilgöz (zij wordt de nieuwe minister van Justitie). Mark Harbers struikelde eerder vroegtijdig als staatssecretaris in Rutte III, maar keer nu terug als minister van Infrastructuur. Inmiddels is ook zeker dat demissionair staatssecretaris Dennis Wiersma van Sociale Zaken in het nieuwe kabinet de minister wordt voor Primair en Voortgezet Onderwijs.

Ook demissionair minister Carola Schouten van de ChristenUnie plakt er nog een termijn aan vast. In het nieuwe kabinet verruilt zij het departement Landbouw voor Sociale Zaken: zij wordt minister van Armoedebeleid. Bij D66 gooien minister Ollongren en de staatssecretarissen Alexandra van Huffelen, Hans Vijlbrief en Steven van Weyenberg hoge ogen om terug te keren in het kabinet. Bij het CDA wil Raymond Knops door.

Van links af: De Jonge, Rutte, Hoekstra, Schouten, Ollongren en Koolmees tijdens een schorsing op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, het debat na de Troonrede op Prinsjesdag. Beeld Sem van der Wal / ANP
Van links af: De Jonge, Rutte, Hoekstra, Schouten, Ollongren en Koolmees tijdens een schorsing op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, het debat na de Troonrede op Prinsjesdag.Beeld Sem van der Wal / ANP

Nieuwe gezichten

Zeker is ook dat een aantal bewindslieden uit het vorige kabinet juist niet terugkeert op het Binnenhof. Bij de VVD is Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) al vertrokken. Partijgenoten Sander Dekker (Rechtsbescherming), Henk Kamp (Defensie) en Stef Blok (Economische Zaken) beschouwden hun functie als tijdelijk of vinden dat het ‘tijd is voor iets nieuws’.

Ook D66-ministers Wouter Koolmees (Sociale Zaken) en Ingrid van Engelshoven (Onderwijs en Cultuur) verlaten de landelijke politiek. Bij de ChristenUnie vertrekken minister Arie Slob (Onderwijs en Media) en staatssecretaris Paul Blokhuis (Zorg en Preventie). En bij het CDA keert Ferd Grapperhaus niet terug op Justitie, omdat deze ministerspost naar een VVD’er gaat. Het ligt eveneens voor de hand dat CDA’er Ben Knapen niet terugkeert bij Buitenlandse Zaken, omdat hij zijn baan beschouwde als een invalklus. Zijn plek wordt ingevuld door een partijgenoot.

Door de vertrekkers komt er ruimte voor zeker tien nieuwe gezichten. Ook maken er nog eens zes hun entree, want Ruttes nieuwe ploeg groeit van 23 naar 29 bewindslieden. Daardoor zal die ploeg voor minstens de helft nieuwe namen bevatten (zestien stuks), al is het maar omdat de vier coalitiepartijen willen aantonen dat het hun menens is met de nieuwe bestuurscultuur.

De kans bestaat dat de nieuwe gezichten vooral bij de VVD te zien zullen zijn. Door ongelukken van uiteenlopende aard is Rutte alle VVD-ministers kwijt die in 2017 aantraden. De partij levert ditmaal elf bewindspersonen, inclusief Rutte zelf als minister-president. Als Kamp, Blok en Broekers-Knol zoals verwacht vertrekken, komt de VVD met ten minste zeven nieuwe bewindspersonen. Bekend is al dat VVD-partijvoorzitter Christianne van de Wal de minister voor Stikstof en Natuurherstel wordt. De overige nieuwkomers bij de VVD zijn Micky Adriaansens op Economische Zaken, Liesje Schreinemacher op Buitenlandse Handel en Conny Helder op Volksgezondheid met de portefeuille Langdurige Zorg.

Bij D66 zou na het eventuele vertrek van Tom de Bruijn ruimte zijn voor vijf nieuwe gezichten. Bij het CDA drie. Bij de ChristenUnie treden twee nieuwkomers aan: Henk Staghouwer wordt minister van Landbouw en Maarten van Ooijen wordt staatssecretaris Jeugd en Preventie.

Vanaf zondagavond komt er sowieso een eind aan de onzekerheid en kan Nederland zich – 291 dagen na de stembusgang – richten op de wijze waarop de nieuwe bewindslieden de grote problemen van Nederland gaan aanpakken.

Draaiboek beëdiging kabinet-Rutte IV

Zondag 2 januari: Namen van alle kandidaat-bewindspersonen bekend.

Maandag 3 januari tot en met donderdag 6 januari: Rutte een op een om de tafel met kandidaat-bewindspersonen.

Vrijdag 7 januari: Laatste ministerraad van demissionair kabinet-Rutte III.

Zaterdag 8 januari: Constituerend Beraad (bijeenkomst van alle kandidaat-ministers Rutte IV).

Maandag 10 januari: Beëdiging van alle bewindspersonen, bordesfoto met de Koning en eerste ministerraad.

Woensdag 12 of donderdag 13 januari: Tweede Kamerdebat over de regeringsverklaring.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden