Met stip binnen in de Sportcanon

Elke kans is er om te grijpen. Ze hoort het Eminem voor iedere race rappen. Zaterdag won Marianne Vos haar zevende titel in het veld. Wat is haar plek in de sporthistorie? Door

Ok, if you had one shot


Or one opportunity


To seize everything you ever wanted


In one moment


Would you capture it, or just let it slip


De vader van misschien wel de beste wielrenner uit de Nederlandse geschiedenis draagt een oranje muts. Daarop staat dat er zonder modder geen glorie kan zijn.


Zojuist heeft hij zijn dochter gezoend en met haar een blik van verstandhouding gewisseld. En nu staat Henk Vos langzaam te kauwen op de vraag welk superlatief op haar van toepassing is. 'Een wereldsuperster', zegt hij. Is even stil, denkt na. 'Ja, dat is ze.'


Marianne Vos wordt zaterdag in het Brabantse Hoogerheide wereldkampioen veldrijden. Het is haar zevende wereldtitel in deze discipline. Daarnaast werd Marianne Vos drie keer wereldkampioen op de weg en ook nog eens twee keer op de baan. Twaalf regenboogtruien, welke wielrenner kan haar dat nazeggen?


Tel daarbij twee olympische titels op, besef dat ze pas 26 jaar oud is en vraag je af of er in de nationale sporthistorie ooit een vrouw van haar kaliber is geweest.


In het najaar van 2009 boog een commissie van deskundigen zich over de vraag hoe die geschiedenis in kaart kon worden gebracht. Het leverde 35 afzonderlijke hoofdstukken op, die in de Volkskrant werden gepubliceerd. Daarna maakte uitgever Thomas Rap er een boek van onder de titel De Sportcanon.


Daarin ontbreekt de naam van Marianne Vos. Dat lijkt vijf jaar later van een ongelooflijke stomheid, maar het is het lot van de geschiedenisschrijver. Ook Epke Zonderland, nadien drievoudig sportman van het jaar, deed in 2009 nog niet echt mee. En Ranomi Kromowidjojo trouwens ook niet. Geschiedenis heeft de hinderlijke gewoonte nooit stil te staan.


Als voorzitter van NOC*NSF was Erica Terpstra lid van de keuzecommissie. Desgevraagd zegt zij over Marianne Vos: 'Ja, natuurlijk moet ze er nu in.' Op de vraag wie dan moet wijken, antwoordt ze even resoluut: 'Haal mij er maar uit.'


Voor de goede orde: oud-zwemkampioen Terpstra wordt in De Sportcanon geëerd als rolmodel. In de politiek en het bestuur heeft ze voor de Nederlandse sport meer betekend dan in haar loopbaan als zwemster.


Misschien verklaart dat enigszins de tamelijk geruisloze loopbaan van Marianne Vos. Ze is geen sportvrouw met een grote geldingsdrang buiten de sportarena. En ze rijgt goud aaneen, alsof het vanzelfsprekend is. Dat is het, eerlijk gezegd, ook zaterdagmiddag op het WK in Hoogerheide.


Vooraf prijst men de regen die het parcours zwaar heeft gemaakt. Dat zou de kansen vergroten van Katie Compton, die dit seizoen de meeste wedstrijden won. Marianne Vos is pas naderhand ingestapt en zou weleens kunnen vastlopen in de blubber.


Niets van dat al. Vos neemt meteen het initiatief. De Italiaanse Eva Lechner, van origine mountainbiker, volgt. Maar dat houdt ze nauwelijks een ronde vol. Compton loopt achterstand op, ook door een valpartij. Maar de Amerikaanse zou, ook zonder die pech, kansloos zijn geweest voor de overwinning.


Marianne Vos trekt haar fiets letterlijk door de modder en gaat daarmee door tot het eind. Het is zij tegen de rest en die rest eindigt in een race van veertig minuten op meer dan een minuut. Vader Vos zegt dat hij het een saaie wedstrijd vond.


'De concurrentie stelt in het veld ook niet veel voor', zegt Leontien van Moorsel. Begrijp haar niet verkeerd, ze vindt haar opvolgster 'gewoon niet normaal'. En wanneer je haar vraagt zich nader te verklaren, zegt ze: 'Ik heb er geen woorden voor.'


Van Moorsel effende het pad voor Marianne Vos. Zij was maar liefst vier keer de beste op de Spelen, kwam tot een totaal van acht individuele wereldtitels en werd tweevoudig winnares van de inmiddels geschrapte Tour Féminin. Voor het veldrijden was Leontien van Moorsel te veel een dame.


In De Sportcanon is een top-10 van wielrenners opgenomen. Daarin staat Van Moorsel derde achter Joop Zoetemelk en Jan Janssen. Deze mannen zijn de enige Nederlanders die de Tour de France wonnen.


In alle lijstjes die sindsdien zijn gemaakt, geldt dat als het kenmerk van de ware kampioen. Vindt Leontien van Moorsel terecht: 'Daarin is de concurrentie het grootst. Als je dat wint, ben je echt de allerbeste.'


Zij plaatst Marianne Vos dus niet boven dat tweetal. Anderen neigen daar wel naar. Behalve de tijdrit beheerst Vos alle disciplines als de beste.


Internationaal wordt ze de Eddy Merckx van haar sekse genoemd. Nationaal schiet het vergelijkingsmateriaal te kort. Geen wielrenner was ooit zo veelzijdig.


Keetie Hage, met wie het allemaal begon, aarzelt. 'Daar ziet het wel naar uit', antwoordt ze op de vraag of Marianne Vos misschien de allerbeste is. Veertig jaar geleden werd Hage zelf veelvoudig wereldkampioen, zowel op weg als op baan.


Bondscoach Johan Lammerts aarzelt niet zijn discipel op de hoogste trede van de wielergeschiedenis te plaatsen. 'De beste atleet met wie ik ooit gewerkt heb', zegt de man die Greg LeMond terzijde stond bij diens Tourzeges.


Appels en peren laten zich lastig vergelijken, maar Lammerts kan het als weinig anderen. Hij leerde als oud-coureur het vrouwenwielrennen op waarde schatten en Marianne Vos in het bijzonder.


Wat drijft haar? Onblusbare geldingsdrang zegt iedereen, en, voegt Terpstra er aan toe, het vermogen zich telkens te focussen. Als een monnik wijdt Vos zich aan het wielrennen. Ze is alleenstaand en het gezin is voor haar de hoeksteen van het succes.


In haar tijd vond Leontien van Moorsel het zo nu en dan wel lekker gas terug te nemen. Marianne Vos wil altijd en overal uitgedaagd worden. Ze wil de beste zijn, het liefst met kop en schouders.


In de schaarse momenten van verlies komt de ware aard van het beestje naar boven. Twee jaar geleden werd Marianne Vos in de Waalse Pijl, die ze toch al vijf keer won, letterlijk op de streep geklopt door de Amerikaanse Evelyn Stevens. Vos bonkte op haar stuur, beet er zelfs in en was zeker een uur lang onbenaderbaar.


Zaterdag in Hoogerheide kapt Marianne Vos de vraag naar haar plek in de geschiedenis resoluut af. 'Daarmee houd ik me helemaal niet bezig. Elke wedstrijd begin ik weer op nul.'


Niet voor niets is Lose yourself van Eminem haar lijflied: 'Als je één kans krijgt, één mogelijkheid, dan moet je die grijpen en niet laten glippen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden