Met Saakasjvili is een van de grootste avonturiers uit de wereldpolitiek in Nederland aangekomen

Hij is de grootste vijand van president Poetin. Staat bekend als de succesvolste corruptiebestrijder van de voormalige Sovjet-Unie. En klauterde twee maanden geleden nog op het dak van een flatgebouw in Kiev om te vluchten voor de Oekraïense politie. Met de aankomst van Michaïl Saakasjvili op Schiphol is woensdag een van de grootste avonturiers uit de wereldpolitiek in Nederland geland.

Michail Saakasjvili Foto ap

Saakasjvili vestigt zich voorlopig in Nederland. Zijn vrouw, Sandra Roelofs, komt uit Terneuzen. Ze hebben een vakantiehuisje in Cadzand-Bad, met het Zeeuwse strand achter de voordeur en een wijds speelveld achter de achterdeur. Hun jongste zoon rugbyt er in de schoolvakanties.

Nederland is de plek waar Saakasjvili (50) op adem kan komen van zijn laatste avontuur: Oekraïne bevrijden van corrupte machthebbers. Dat avontuur eindigde maandag, toen de Oekraïense regering hem liet deporteren.

De laatste keer dat het even rustig was in het leven van Saakasjvili was in 2014, toen hij uitpufte in de New Yorkse wijk Brooklyn. Saakasjvili had er net tien jaar presidentschap van Georgië opzitten. Die had hij euforisch ingeleid met een vreedzame revolutie tegen een louche regering. De Amerikaanse president Bush en de Duitse bondskanselier Merkel vlogen in om Georgië uit de Russische invloedssfeer te rukken, westwaarts. Saakasjvili maakte als president een eind aan verstikkende corruptie en al snel lonkte er een Navo-lidmaatschap. Toen greep Moskou in.

Het Russische leger viel binnen en Saakasjvili verloor een bloedige oorlog om de controle van een noordelijke provincie. Op videobeelden is te zien hoe de president tijdens een inspectie van de troepen op de grond gedrukt wordt door zijn eigen beveiligers die een Russische aanslag verwachten. Na de oorlog raken de Georgiërs uitgekeken op het radicale hervormingsbeleid van Saakasjvili.

Uitrusten in Brooklyn deed Saakasjvili zo: groene sneakers aan, fietsen, lunchen met Bill Clinton, relaxen op zijn dakterras met oud-CIA baas David Petraeus, rondhangen met Nicolas Sarkozy, kokosmelk drinken op hippe marktjes. Ondertussen bereidde hij een comeback voor. Terug naar Georgië was geen optie, want de nieuwe machthebbers willen hem vervolgen voor machtsmisbruik - aan aantijging die volgens Saakasjvili politiek gemotiveerd is. Zijn kans komt als een oude studievriend de VS bezoekt: Petro Porosjenko, president van Oekraïne.

Laissez-passer

Saakasjvili is woensdag met een laissez-passer van Polen naar Nederland gereisd. Dat reisdocument is hem verstrekt door de Nederlandse autoriteiten. Vanwege zijn huwelijk met de Nederlandse Sandra Roelofs komt Saakasjvili in aanmerking voor een verblijfsvergunning in het kader van gezinshereniging. In december had het ministerie van Justitie en Veiligheid al bevestigd dat de voormalig president van Georgië een verzoek hiertoe had ingediend en dat dit was toegewezen.

Wie getrouwd is met een Nederlander, kan onder bepaalde voorwaarden een verblijfsvergunning krijgen. Een van de eisen is dat de aanvrager of de Nederlandse partner een vast inkomen heeft van minimaal 1578 euro bruto per maand. Verder moet het basisexamen inburgering zijn afgelegd op de Nederlandse ambassade en heeft de aanvrager een geldig paspoort of ander reisdocument nodig. Saakasjvili’s voldeed niet aan die laatste voorwaarde: zijn Oekraïense nationaliteit werd vorig jaar door de autoriteiten aldaar ingetrokken, waardoor hij stateloos werd (de Georgische nationaliteit was hem in 2015 al ontnomen). Maar als iemand aantoonbaar niet aan een geldig paspoort kan komen, kan soms vrijstelling worden verleend.

Normaal gesproken kan een vreemdeling na vijf jaar rechtmatig verblijf in Nederland de Nederlandse nationaliteit aanvragen. Wie getrouwd is met een Nederlander of wie stateloos is – en Saakasjvili is dus beide – kan zich al na een periode van drie jaar laten naturaliseren.

Gouverneur in Oekraïne

Het avontuur dat in 2015 begint leent zich nog meer voor een filmscript dan zijn avontuur in Georgië.

Porosjenko schenkt hem een Oekraïens paspoort en benoemt hem tot gouverneur van de provincie Odessa. Een levensgevaarlijke onderneming: de havenprovincie wordt bestierd door criminele bendes die een hekel hebben aan een corruptiebestrijder. Als de Volkskrant hem daar in 2016 opzoekt stuiven er donkere jeeps met zwaarbewapende bodyguards om de Georgiër heen. Bloedmooie assistentes op hakken rennen om hem bij te houden. 'We moeten een alternatief creëren voor Rusland', zegt Saakasjvili in het interview. 'Een land dat democratisch is en niet agressief.'

Ondertussen blijft zijn vrouw in Georgië bij hun jongste zoon Nikoloz. 'Hij kan weer helemaal zijn ei kwijt', zegt Roelofs in 2015 tijdens een vakantie in het vakantiehuisje in Cadzand-Bad. 'Macht is verslavend.'

Haar man kopieert zijn hervormingen uit Georgië naar Odessa. Hij maakt zich populair door als een van de weinige Oekraïense politici de soldaten in het oosten van het land te bezoeken. Maar na een jaar loopt zijn missie in Odessa vast. Hij verwijt president Porosjenko dat die bendes de hand boven het hoofd houdt. Hij neemt ontslag en gaat de oppositie in. Dan begint het vuurwerk pas echt.

Als Saakasjvili even in het buitenland is, trekt Porosjenko de Oekraïense nationaliteit van Saakasjvili in. Die trommelt zijn aanhangers op bij een Pools-Oekraïense grenspost en worstelt zich zonder geldig paspoort de grens over. Hij organiseert steeds grotere demonstraties, tot de Oekraïense autoriteiten weer ingrijpen. Maar ze krijgen Saakasjvili niet te pakken. Bij een inval in zijn flat vlucht Saakasjvili het dak op. Agenten sleuren hem van het dak, maar de Georgiër heeft intussen duizenden aanhangers verzameld via social media. Na een urenlange confrontatie met de politie bevrijden zij de gehandboeide Saakasjvili uit een arrestantenbus.

Even lijkt Saakasjvili zijn moment te pakken te hebben. Hij zet een tentenkamp op bij het parlementsgebouw in Kiev en roept op tot het aftreden van Porosjenko. Maar massaal worden de demonstraties niet.
Maandag houden de Oekraïense autoriteiten hem aan in een restaurant. Saakasjvilis's aanhangers racen nog naar de twee vliegvelden van Kiev om uitzetting te verhinderen, maar Saakasjvili is al gedeporteerd.

'Porosjenko heeft niet lang meer', zegt hij tijdens een tussenstop in Polen tegen journalisten. 'Mijn gevecht is in Oekraïne en Georgië en ik blijf vechten tot het einde.' Nederland is het nieuwe Brooklyn voor Saakasjvili: de plek waar hij gaat broeden op een nieuw avontuur aan het front van de wereldpolitiek.


Wat er gebeurde in Kiev

Chaos in Kiev: demonstranten bevrijden oppositiepoliticus uit handen van veiligheidsdienst
De Oekraïense regering van president Porosjenko leek dinsdag de controle over de orde in het land kwijt. Aanhangers van oppositiepoliticus Michaïl Saakasjvili bevrijdden hem toen de politie hem wilde arresteren. Maar of er echt sprake is van een omslagpunt, is nog de vraag.

'Als Georgië kan veranderen, dan kan Oekraïne dat zeker'
Als gouverneur van Odessa groeide Micheïl Saakasjvili in korte tijd uit tot de populairste politicus van Oekraïne door de corruptie te bestrijden, lees hier het interview met Micheïl Saakasjvili.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.