pensioenakkoord

Met Rutte III keert het gematigde midden terug: wat eerst ‘verstandig’ pensioenbeleid was, heet nu ‘hysterisch’

Premier Rutte tijdens zijn wekelijkse persconferentie in Den Haag. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Van GroenLinks tot VVD: iedereen juicht om de minder snelle stijging van de AOW-leeftijd. De middenpartijen die een paar jaar geleden nog plechtig verantwoording namen voor het crisisbeleid, kiezen nu onder aanvoering van de immer flexibele premier Rutte voor gematigdheid. ‘We moeten echt erkennen dat het te hysterisch was.’

Nergens duren bevallingen zo lang als in de Haagse biotoop. Na negen jaar van onderhandelen, ruzies en aftasten is het deze week dan toch volbracht: er is een pensioenakkoord. Tenminste, als de FNV-leden ook besluiten om de geboortepapieren te ondertekenen. Premier Mark Rutte kent weinig twijfel. ‘Het is een goed stuk werk’, verklaarde hij vrijdag tijdens de wekelijkse persconferentie na de ministerraad.

Het enthousiasme is alom voelbaar op het Binnenhof. Van Jesse Klaver (GroenLinks) en Lodewijk Asscher (PvdA) tot Pieter Heerma (CDA) en Rob Jetten (D66): iedereen jubelt. De ergste pensioenkortingen zijn voorlopig van de baan en de AOW-leeftijd gaat minder snel omhoog. Voortaan hoeven ouderen slechts acht maanden langer door te werken als de levensverwachting met een jaar stijgt en niet meer een heel jaar. Wie kan daar op tegen zijn?

Antwoord: tot voor kort àlle partijen die nu deze deal steunen. In de analyse die het Centraal Planbureau (CPB) in 2017 maakte van de verkiezingsprogramma’s staat het nog steeds keurig samengevat: alleen de SP wilde de koppeling met de levensverwachting loslaten. Dat het nu toch gebeurt, kan de vakbond als een overwinning opeisen.

De scherpe kanten van het beleid van de afgelopen jaren worden langzaam weggevijld, zo achteloos dat het bijna vanzelfsprekend lijkt. Eerder gebeurde al iets vergelijkbaars met de hervorming van de langdurige zorg. Aanvankelijk leek een beperkte koerswijziging het maximaal haalbare. De meeste partijen wilden voor de verkiezingen van 2017 ‘slechts’ tussen de 300 en 600 euro miljoen bijplussen om de ingrijpende bezuinigingen in die sector te verzachten. Na een vakkundige lobby onder leiding van journalist Hugo Borst en bureaucratische powerplay door afzwaaiend staatssecretaris Martin van Rijn werd het 2,1 miljard euro.

Bij nader inzien bleken alle partijen dat een goed idee te vinden. Er is de afgelopen jaren vaak gewaarschuwd dat Nederland ‘de duurste ouderenzorg van Europa heeft’, maar dat lijken nu echo’s uit een ver verleden.

Bij de pensioenleeftijd is de terugtocht nu ook voltooid. De druk van de vakbonden om de AOW-leeftijd aan te passen was er al langer. Begin mei bleek er plotseling ook financiële ruimte te zijn. Het CPB meldde dat er een meevaller was door een hogere arbeidsparticipatie. Zo had het kabinet opeens 3 miljard beschikbaar om de AOW-leeftijd langzamer te laten stijgen. De overige 800 miljoen moet nog ergens anders vandaan komen, maar de deal werd snel beklonken. Witte rook in de polder: habemus pensioenakkoord.

Het is een bekering, erkent Rutte. In een vorig leven van de premier was de verhoging van de AOW-leeftijd nog het summum van verantwoordelijke politiek. In 2012 klopten de middenpartijen VVD, CDA, D66, ChristenUnie en GroenLinks zichzelf op de schouders na het sluiten van het zogenoemde lenteakkoord. Daarin stond dat de AOW-leeftijd voortaan ‘1-op-1’ zou meestijgen met de levensverwachting. Later stemde ook PvdA-leider Diederik Samsom in met het beleid. Zo werd Nederland klaar gemaakt voor de toekomst. Met de strenge Europese begrotingsregels had het niks van doen. ‘We doen dit niet voor Brussel’, zei Rutte telkens weer. ‘We doen dit voor onszelf.’

Toen leek het heel verstandig, al kwam de maatregel voor de meeste kiezers uit de lucht vallen. Alleen D66 had de koppeling van de AOW-leeftijd met de levensverwachting in het verkiezingsprogramma opgenomen. Onder druk van de recessie sloten de andere partijen zich daarbij aan. D66-leider Alexander Pechtold kraaide victorie tijdens het Kamerdebat: de redelijke politiek had gewonnen, de betaalbaarheid van de AOW was ‘ook voor toekomstige generaties’ veilig gesteld. ‘Ik herinner mij nog de dag dat D66 dit voorstel voor het eerst in stemming bracht. Alle andere partijen die nu in de Kamer zitten, stemden tegen.’

Nu vindt D66 net als de andere partijen dat het een onsje minder mag. De AOW blijft op de lange termijn toch wel betaalbaar, ook als de pensioenleeftijd in de toekomst weer achter blijft bij de stijgende levensverwachting. ‘Ik heb het zeer gewaardeerd dat de vakbonden hier keihard voor hebben geknokt’, zei D66-woordvoerder Steven van Weyenberg deze week ernstig. ‘Dit akkoord is verstandig.’

Maar hoe zit het dan met het beleid dat een paar jaar geleden nog verstandig was? Premier Rutte deed er vrijdag niet moeilijk over. De door hem zelf ingevoerde ‘1-op-1-koppeling’ van de AOW-leeftijd met de levensverwachting was bij nader inzien ‘irreëel’. ‘We moeten echt erkennen dat het te hysterisch was.’

De premier verwacht niet dat hij over een paar jaar ook weer anders gaat denken over de huidige pensioendeal, bijvoorbeeld als er een nieuwe recessie uitbreekt. ‘Het ligt niet voor de hand, maar ik kan geen garantie geven. Dat is de tragiek van mijn vak.’

Lees meer over het pensioenakkoord

Wanneer krijgt u AOW? Bekijk hier wat het pensioenakkoord voor u persoonlijk betekent.

Is het pensioenakkoord nu wel of niet goed voor alle Nederlanders? Lees het dubbelinterview met een voorstander (minister Koolmees) en een tegenstander (SP-Kamerlid Bart van Kent).

Hoe zit de nieuwe pensioendeal in elkaar, en hoe gaat deze uitpakken voor de verschillende generaties? Lees hier de Volkskrant-analyse: de 60-plusser profiteert, de pijn zit bij de rest.

Het laatste woord is nu aan de 1 miljoen FNV-leden. Boze reacties sijpelen binnen als het FNV-parlement uitleg krijgt van het bestuur over het pensioenakkoord. ‘Stem dit weg, Annemarie! Mijn hele groep is woest!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden