Reportage Paasvuren

Met Pasen zal in veel dorpen het vreugdevuur niet oplaaien, maar het verlangen smeult

Eibergen Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Door de aanhoudende droogte zijn veel paasvuren in de Achterhoek en Twente afgelast. Alleen al in Berkelland zijn dat er 79. Maar ook door de smog en stank die de vuren veroorzaken, staat de traditie onder druk. 

Met een zwarte viltstift in de hand stapt Gerrit Harderwijk in Gelselaar een bruin uitgeslagen akker op. AFGELAST! IVM DROOGTE, schrijft hij in kapitalen op het bord langs het veld. Voor hem ligt een metershoge stapel van takken, stukken boomstronk en snoeihout. Hij zucht. ‘Dat was een maand werk voor niks.’

Op Eerste Paasdag zou vanuit het dorpsplein in het Achterhoekse kerkdorp een stoet opgewonden basisschoolkinderen naar deze akker lopen. Onder begeleiding van de plaatselijke muziekvereniging zouden ze de brandende fakkels oppakken, naar het hout lopen, en onder het toeziend oog van hun trotse ouders het jaarlijkse paasvuur ontsteken. Maar het feest gaat niet door. De grond is te droog, de wind te hard.

‘Alle paasvuren verboden’, voegt Harderwijk aan het bord toe. ‘Natuurbrandgevaar fase 2’.

Op advies van de brandweer hebben verscheidene gemeenten in de Achterhoek en Twente besloten de jaarlijkse vreugdevuren te verbieden. Alleen al in de gemeente Berkelland – waaronder Gelselaar valt – is de vergunning voor alle 79 vuren ingetrokken. Het brandgevaar voor de omliggende bebossing en bebouwing is volgens de brandweer en gemeente te groot.

Geen uitzonderingen

Gerrit Harderwijk zit in de keet die tijdens Pasen zou dienen als provisorische bar. Het is de enige bebouwing in wijde omtrek. ‘We hadden nog de hoop dat wij wél door mochten omdat we op zo’n open plek zitten.’ Maar de gemeente maakt geen uitzonderingen. ‘Ontzettend jammer’, zegt Harderwijk. ‘Maar als de ene wel doorgaat en de andere niet, krijg je alleen maar gezeik.’

Voor de gemeente was dat ook de belangrijkste reden voor het rigoureuze besluit. ’Om bij alle 79 paasvuren per geval uit te leggen waarom ze wel of niet door kunnen gaan, is een heel gedoe’, zegt een woordvoerder. ‘Dit besluit is voor iedereen eerlijker.’

De teleurstelling is er in Berkelland niet minder om, zeker omdat in enkele naburige gemeenten sommige vuren wél mogen doorgaan. De gemeenten mogen zelf beslissen wat ze met het advies van de brandweer doen.

Volgens Niko Wanders, droogte-expert van de Universiteit Utrecht, is het in deze omstandigheden wel verstandig het zekere voor het onzekere te nemen. ‘Er is 200 millimeter te weinig regen gevallen vorig jaar. Per vierkante meter is dat twintig emmers vol. Daardoor staat het grondwaterpeil laag en kunnen planten minder water opnemen. Die zijn dan extra vatbaar voor vuur.’

Langs de akker in Gelselaar staat een bord uit betere tijden. ‘Pas op! Modder’. Gerrit Harderwijk was eerst juist blij met de droogte. ‘Vorig jaar stonden we hier nog tot onze enkels in de drek’, zegt hij. ‘En met droog hout kun je natuurlijk een mooi vuurtje stoken.’

Hoog is droog

Wanders ziet dat de gevolgen van de droogte vooral in het oosten van het land groot zijn. ‘De Achterhoek en Overijssel liggen hoger dan de rest van Nederland. Het water loopt daar weg.’ De droogte-expert vindt het niet gek dat in sommige gemeenten de paasvuren alsnog kunnen doorgaan. ‘De gevolgen zijn heel lokaal. Hoog land is soms kurkdroog terwijl in een dal verderop al het regenwater zich verzamelt.’

Diepenheim Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een paar kilometer van Gelselaar mag het vuur in het Twentse Diepenheim vooralsnog – in afgeslankte vorm – wél doorgaan. Daar zit Paasvuurbouwer Marvin op den Dries in een keet tegenover een berg met hout. Aan de muur hangen foto’s en krantenknipsels van de vorige boakes. ‘Hier, moet je kijken. Met vijf tractors gingen we hier elke week door ’t land om al dat hout op te halen. Mooi werk. En daarna: een biertje.’

Al vanaf het moment dat hij de eerste afgedankte kerstbomen op de stapel kan gooien, is Op den Dries bezig met de bouw van het vuur. ‘Pasen begint voor mij in januari.’

Kritiek uit het westen

In de Achterhoek en Twente geldt het jaarlijkse paasvuur als een van de hoogtepunten op de kalender. Maar de traditie staat onder druk. Toen de vuren vorig jaar stank en smog veroorzaakten in het westen van het land, nam de kritiek toe. Uit onderzoek van het milieu-instituut RIVM blijkt dat de vuren verantwoordelijk zijn voor slechts een halve procent van de fijnstofproductie in Nederland – maar de boakes dragen wel voor 6 procent bij aan de hoeveelheid kankerverwekkende stoffen in de lucht, ook wel PAKs.

Geesteren. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In het Achterhoekse dorp Geesteren woont Jolanda Luimes letterlijk onder de rook van het paasvuur. ‘Toen de kinderen nog klein waren, gingen ze met Pasen ’s avonds zo in de pyjama het land op.’ Luimes heeft nooit last gehad van het vuur. ‘Het hoort erbij. Het is één keer per jaar. Dat gezeur vanuit het westen kan ik moeilijk hebben.’

Van kritiek trekken ze zich hier weinig aan. Ook de gemeente Berkelland zegt dat luchtvervuiling niet heeft meegespeeld in de overweging om de paasvuren dit jaar te verbieden.

In de plaatsen waar de vuren wel zijn afgelast, maken ze zich zorgen waar ze met al het hout naartoe moeten. De gemeente helpt niet met het weghalen ervan. Omdat tijdens het aanstaande broedseizoen vogels en andere dieren zich in de stapels kunnen nestelen, mogen de vuren ook na Pasen niet worden aangestoken. Voor veel houtstapels is de enige optie: versnipperen. De lokale bosbouwer draait overuren.

In Gelselaar is er ondanks de teleurstelling ook begrip voor de afgelasting. ‘Je wilt natuurlijk geen enkel risico lopen. Veiligheid boven alles’, zegt Gerrit Harderwijk. Hij vindt het vooral belangrijk dat de traditie kan blijven bestaan. ‘De basisschool wordt hier al kleiner, er komen mensen van buitenaf die niks met het dorp hebben’, zegt hij. ‘Dit vuur brengt de saamhorigheid terug.’

Als een langsrijdende tractor het droge zand langs de akker doet opwaaien, zwaait Harderwijk naar de bestuurder. ‘Hey, stop ’s. Stop dan’, roept hij lachend. Achter hem laat de stevige oostenwind de takken en bladeren op de stapel ritselen. ‘Hier!’ Harderwijk wijst op het hout. ‘Dit kun je allemaal meenemen. Wij doen er toch niks mee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden