'Met onze robot kan zelfs de chirurg met parkinson nog operaties doen'

Helemaal nieuw zijn ze niet, robots die helpen bij operaties. Maar duur zijn ze wel. Een Eindhovens team presenteert morgen een betaalbare variant.

AMSTERDAM - De nieuwste operatierobot van de TU Eindhoven geeft het begrip 'chirurgische precisie' een nieuwe dimensie. Werktuigbouwkundige Raimondo Cau heeft een robot ontwikkeld waarmee chirurgen bloedvaten en zenuwen met een doorsnee van 1 millimeter aan elkaar kunnen hechten. Het apparaat is vijf keer zo precies als de beste chirurgen en gebruikt hechtgarens die dunner zijn dan een mensenhaar. De vinding wordt morgen op het Health Valley Congres in Nijmegen voor het eerst aan het grote publiek getoond.


Operatierobots zijn omstreden. Althans, de door zeventien Nederlandse ziekenhuizen aangeschafte peperdure Da Vincirobot is vaak negatief in het nieuws. Het 550 kilo wegende gevaarte kost al gauw 2 miljoen euro, terwijl de machine veelal wordt ingezet voor verrichtingen die een mens even secuur kan uitvoeren - en veel goedkoper.


Bovendien verleidt het bezit van een Da Vincirobot chirurgen tot overbodige ingrepen, blijkt uit recent onderzoek. Zo verwijderen urologen met een Da Vincirobot vaker een prostaat dan collega's zonder het apparaat. Met andere woorden: de Da Vincirobot maakt de zorg in veel gevallen eerder duurder dan beter. Verzekeraars ontmoedigen de aanschaf van het apparaat.


Op de TU Eindhoven hebben ze geleerd van de discussie over de Da Vincirobot. 'Ik vraag mijn promovendi rekening te houden met de productiekosten en het nut van hun vindingen', zegt hoogleraar regeltechniek Maarten Steinbuch. Onder supervisie van de robotprof werken promovendi en studenten aan nog veel meer operatierobots. 'Ik laat iedere promovendus voor hij aan het onderzoek begint tientallen operaties bijwonen om te leren waar chirurgen behoefte aan hebben.'


Cau ontwikkelde zijn robot op speciaal verzoek van 'reconstructief plastisch chirurgen' van het academisch ziekenhuis in Maastricht. De chirurgen zijn onder meer gespecialiseerd in het reconstrueren van afgezette borsten, bijvoorbeeld na een behandeling voor borstkanker. Niet alleen het web aan fijnmazige adertjes, maar ook de tijdsdruk tijdens een borstreconstructie met eigen weefsel maakt de operatie complex.


Die operatie moet binnen een uur gebeuren, anders sterft het weefsel af. Het kost twee microchirurgen al snel zestien uur om alle vaatjes en zenuwen te prepareren en ze daarna zo nauwkeurig mogelijk weer aan te hechten op de nieuwe plek. Ervaring en een vaste hand zijn vereist. Beginnend microchirurgen zijn nog niet vaardig genoeg, terwijl de hand van oudere collega's vaak niet meer vast genoeg is voor het priegelwerk. Slechts een handjevol Nederlandse chirurgen kan de operatie tot een goed einde brengen, met lange wachtlijsten als gevolg.


Trillingen

Met de nieuwe operatierobot kunnen veel meer chirurgen deze en andere complexe verrichtingen aan. De operatie wordt uitgevoerd door twee compacte robotarmen van 1,5 kilo per stuk. De chirurg bedient die met twee joysticks. Als de chirurgenhand een centimeter beweegt, verschuift de robotarm een millimeter. Bovendien corrigeert het apparaat voor trillingen in de hand. 'Bij wijze van spreken kan een chirurg met parkinson nog een operatie uitvoeren met onze robot', zegt Cau.


Bedrijfseconomisch is de mechanische microchirurg uit Eindhoven eveneens superieur aan de Da Vincirobot. Cau verwacht hem voor 300 duizend euro op de markt te kunnen brengen. Dat bedrag is min of meer vergelijkbaar met het jaarsalaris van een topchirurg. Cau en Steinbuch verwachten dat de robot de duur van complexe operaties fors gaat verkorten.


Toch zal het nog even duren voordat ziekenhuizen de robot kunnen aanschaffen. 'Economisch breekt nu de lastigste fase aan', zegt Steinbuch. De robot van Cau is klaar, en werkt. Voor de robot de markt mag betreden, moet hij uitgebreid worden getest op mensen en moeten de medische autoriteiten de machine nog goedkeuren.


Cau is afgelopen maand gepromoveerd op het apparaat. Daarmee is het budget voor zijn salaris opgesoupeerd. Steinbuch verwacht nog zeker 2 ton nodig te hebben om de toelatingsprocedure te doorlopen. En, als het zover is, enkele miljoenen om een productielijn en verkoopnetwerk op te bouwen. Voorlopig houdt Steinbuch zijn voormalige promovendus aan het werk door geld uit allerhande potjes bij elkaar te sprokkelen.


Robots die meer kunnen dan een potje voetballen

De robot voor microchirurgie van Cau komt niet uit de lucht vallen. Onder supervisie van Steinbuch begon de TU Eindhoven tien jaar geleden met het opzetten van een team van voetballende robots. De techneuten bouwden ook een verbeterde, en goedkopere, variant van de Da Vincirobot. Het prototype staat werkeloos in het lab. De Eindhovenaren kunnen het apparaat niet op de markt brengen zonder patenten van de producent van de Da Vincirobot te schenden.


De universiteit ontwikkelt nu zorgrobots op basis van technieken waarop de Eindhovenaren zelf patent kunnen aanvragen. Ze hebben onder meer een robot ontwikkeld voor oogoperaties. Die kan vloeistoffen injecteren in haarvaatjes van 0,01 millimeter doorsnee en stelt oogartsen in staat operaties uit te voeren die tot voor kort voor onmogelijk leken. Een promovendus werkt aan een robot voor gezichtsoperaties. Deze ingrepen zijn riskant vanwege de vele zenuwen in het gelaat. De robot kan daar preciezer omheen werken dan een chirurg. Voor de voetballende robots hebben Steinbuchs pupillen een nuttiger toepassing gevonden. Een promovendus bouwt ze om tot thuiszorgrobots. Een naam is er al: Amigo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden