Opinie

'Met ongenuanceerd 'nee' zet Plasterk Nederland buitenspel in Brussel'

Plasterk doet alsof het idioot is dat het Europees Parlement gaat bepalen welke politieke partijen financiële steun krijgen, schrijft Sebastiaan Princen, Universitair Hoofddocent op het gebied van internationaal en Europees bestuur. 'Het zijn eisen die in de meeste Europese landen gemeengoed zijn en waar Nederland iets van kan leren.'

Ronald Plasterk. Beeld ANP

De Europese Commissie heeft weer iets idioots voorgesteld. Dat is de teneur van het interview in De Volkskrant met minster Plasterk over de voorstellen voor een nieuwe regeling voor de subsidiëring van Europese politieke partijen. In het artikel uit Plasterk grote bezwaren tegen het voorstel en kondigt hij aan zich fel tegen aanname ervan te zullen verzetten, ook al vindt hij (tot zijn eigen verbazing) hiervoor weinig steun bij andere lidstaten. Ronald van Raak van de SP doet hier in een reactie nog een schepje bovenop door te stellen dat Plasterk zich veel te slap opstelt en als verdediger van de Nederlandse democratie op de barricaden moet gaan staan.

Subsidieregeling al van kracht
In het interview met Plasterk en de reactie van Van Raak vallen drie elementen op, die ondertussen kenmerkend zijn geworden voor de manier waarop de Nederlandse politiek omgaat met de EU. Om te beginnen wordt er net gedaan alsof de voorstellen van de Europese Commissie volledig uit de lucht komen vallen. De meeste kernpunten uit het voorstel waar Plasterk en Van Raak tegen ageren zijn echter al in 2003 vastgelegd in de subsidieregeling die momenteel van kracht is. Het is dus niet zo dat het Europees Parlement 'gaat bepalen' welke Europese partijen subsidie krijgen, dat doet hij allang.

Ook de eis dat Europese politieke partijen de 'Europese beginselen' moet respecteren is al in 2003 vastgelegd. Daarbij wordt expliciet aangegeven dat het bij die beginselen gaat om zaken als vrijheid, democratie en de eerbiediging van mensenrechten en de rechten van minderheden. Het gaat er dus niet om of partijen Eurokritisch zijn en onder de huidige regeling, die op dit punt vrijwel identiek is aan het nieuwe voorstel, hebben dan ook meerdere Eurosceptische partijen subsidie gekregen.

Gouden Dageraad en Jobbik
Een tweede opvallend element is de neiging Europese voorstellen alleen af te zetten tegen wat in Nederland gebruikelijk is. De redenering daarbij is: als wij het in Nederland niet hebben, kan het niet goed zijn. Daarbij wordt uit het oog verloren dat Europese regelingen niet alleen moeten 'werken' in de Nederlandse context maar ook in 26 andere lidstaten met vaak heel andere omstandigheden en praktijken. Zo zijn in diverse lidstaten Neo-fascistische partijen actief, zoals de Gouden Dageraad in Griekenland, die knokploegen de straat op stuurt om immigranten af te tuigen, of Jobbik in Hongarije, die openlijk antisemitisch is. Je kunt je de verontwaardigde reacties van de Nederlandse politiek al voorstellen als een Europese partij met zulke uitgangspunten subsidie van de EU zou krijgen.

Bovendien is Nederland niet in alle opzichten de standaard voor de rest van Europa. Zo valt Nederland in vergelijking met andere Europese landen op door het ontbreken van enige regelgeving die inzicht geeft in waar politieke partijen hun geld vandaan halen. Je kunt dit zien als het summum van democratische tolerantie, maar partijfinancieringsschandalen in andere landen (waaronder Duitsland en het Verenigd Koninkrijk) doen vermoeden dat dit toch vooral een teken van laksheid is.

Het is, al met al, dan ook niet zo vreemd dat weinig andere lidstaten zich tegen het voorstel van de Europese Commissie verzetten. Deels bouwt het voorstel voort op een bestaande regeling die goed functioneert. Voor een ander deel bevat het eisen die in de meeste Europese landen gemeengoed zijn en waar Nederland nog wat van zou kunnen leren.

Nee-standpunt
Daarmee komen we bij het derde opvallende element in het interview met Plasterk en de reactie van Van Raak, namelijk de gekozen insteek voor de onderhandelingen met andere landen. Deze insteek luidt: Nederland is tegen. Hoewel zo'n houding goed werkt voor de Nederlandse bühne, zet de regering zichzelf hiermee in Brussel buitenspel. Immers, waarom zouden de Europese Commissie en andere lidstaten naar je luisteren als je aangeeft toch niet akkoord te willen gaan? Dat is jammer, want de Europese democratie is een belangrijk onderwerp waar Plasterk terecht kritisch naar kijkt. Zijn kritiek verdient dan ook een beter lot dan het nul op het rekest dat het ongenuanceerde nee-standpunt van hem en de Tweede Kamer gaat opleveren.

Daarvoor zijn twee dingen nodig. Om te beginnen moet een aantal specifieke punten worden geïdentificeerd waarop Nederland aanpassingen wil zien. Vervolgens kan op die punten gezocht worden naar constructieve en breed aanvaardbare voorstellen waarmee de bezwaren kunnen worden weggenomen. Als het problematisch wordt gevonden dat het Europees Parlement subsidieaanvragen beoordeelt, zou Nederland bijvoorbeeld kunnen voorstellen een onafhankelijk comité te vormen dat een bindend of zwaarwegend advies geeft over de vraag of een aanvrager aan de voorwaarden uit de Europese regeling voldoet. Als bepaalde eisen over de interne organisatie en democratie van partijen te zwaar worden gevonden, kan worden voorgesteld die eisen anders te formuleren met behoud van de redelijke eisen die nodig zijn om misbruik van subsidies te voorkomen.

Op deze manier gebracht en met oog voor de verschillende achtergronden en tradities in andere lidstaten heeft Plasterk een kans dat hij iets nog iets bereikt in de onderhandelingen over het voorstel van de Europese Commissie. Zo niet, dan kan politiek Den Haag zich binnenkort nogmaals opwinden over het feit dat de rest van Europa het maar niet wil begrijpen.

Sebastiaan Princen is Universitair Hoofddocent van het Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht.

 
De insteek van Plasterk luidt: Nederland is tegen. Hoewel zo’n houding goed werkt voor de Nederlandse bühne, zet de regering zichzelf hiermee in Brussel buitenspel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden