Update

Met 'Obama-gate' onthutst Trump nu zelfs Republikeinen

Donald Trump wil dat het Congres onderzoekt of president Barack Obama opdracht heeft gegeven tot het afluisteren van hemzelf en zijn medewerkers vlak voor de verkiezingen. Daarmee gaf hij zonder enig bewijs of enige toelichting een vervolg aan zijn getwitterde beschuldiging zaterdagochtend, toen hij zijn voorganger een 'slechte (of zieke) kerel' noemde en de door hem 'ontdekte' kwestie vergeleek met 'Nixon/Watergate'.

Trump ontmoet Obama op 10 november, nadat hij twee dagen eerder de verkiezingen won.Beeld epa

FBI-directeur James Comey zegt dat Trumps bewering onjuist is, aldus The New York Times, en dat er een weerwoord moet komen van het ministerie van Justitie. Het is hoogst ongebruikelijk dat de baas van de inlichtingendienst zijn eigen baas in twijfel trekt. Comey zou willen dat er een verklaring komt omdat Trump door zijn claim de FBI er indirect van beschuldigt de wet te hebben overtreden.

Trumps beschuldiging liet dit weekend politiek Washington in verwarring achter. Ook veel Republikeinen hadden geen idee waar de president zich op baseert. 'Ik heb hier nog nooit van gehoord', zei senator Marco Rubio, lid van de inlichtingencommissie van de Senaat, op zondagochtend in het tv-programma Meet the Press. In datzelfde programma zei James Clapper, die tot de inauguratie van Trump inlichtingendirecteur was, dat er bij zijn weten geen Trump-getrouwen zijn afgetapt.

Trumps woordvoerder Sean Spicer zei in een verklaring zondag dat 'berichten over mogelijk politiek gemotiveerde onderzoeken vlak voor de verkiezingen erg zorgwekkend zijn'. Welke berichten dat zijn wilde hij niet zeggen. Het woord 'mogelijk' was wel al een afzwakking van Trumps tweets zaterdagochtend, die had gezegd dat 'Obama mijn lijnen heeft afgetapt'. Vragen over de kwestie werden het hele weekend niet beantwoord door het Witte Huis.

Obama ontkent

Er zijn drie mogelijkheden. Eén: Trump heeft gelijk, en president Obama heeft Trump laten aftappen. Dit zou inderdaad te vergelijken zijn met het Watergate-schandaal van 1972, toen president Nixon politieke tegenstanders liet afluisteren. Een woordvoerder van Obama ontkende dat zaterdag stellig. 'Een kardinale regel van de regering-Obama was dat niemand in het Witte Huis zich ooit bemoeide met onafhankelijke onderzoeken van het ministerie van Justitie.'

Hoe serieus nam Trump zijn eigen ontdekking van dit enorme schandaal? Een uur later stuurde hij weer een tweet rond, over Arnold Schwarzenegger die ontslagen zou zijn bij Trumps oude tv-programma The Apprentice, wegens slechte kijkcijfers. Daarna ging hij golfen.

Wel degelijk aanwijzingen

Twee: Trump bedoelde niet dat Obama zélf opdracht heeft gegeven tot de taps, maar dat het ministerie van Justitie dat heeft gedaan. Dat onderscheid is voor Trump, die vaker heeft laten blijken dat hij niet snapt dat er beperkingen zitten aan de macht van de president, niet duidelijk. Stel dat dit is gebeurd, ondanks de ontkenning door Clapper, dan zou een speciale rechter daar toestemming voor moeten hebben gegeven. Deze afluisterrechtbanken, een resultaat van de Foreign Intelligence Surveillance Act (FISA) uit 1978, zijn na Watergate opgericht om Amerikaanse burgers tegen spionage door eigen diensten te beschermen. Een rechter geeft (in het geheim) toestemming voor het afluisteren als er gerede verdenkingen bestaan.

Er zijn wel degelijk aanwijzingen voor zo'n FISA-toestemming. In november berichtte de Britse journaliste en conservatieve oud-parlementariër Louise Mensch van de website Heat Street dat de regering-Obama een FISA-rechtbank heeft verzocht om vier personen in de Trump-Tower af te tappen. In juni zou het verzoek zijn geweigerd (wat later is bevestigd door The Guardian), in oktober zou het verzoek wel zijn gehonoreerd (dit is niet bevestigd). Doorslaggevend zou een tip zijn geweest van buitenlandse inlichtingendiensten over een connectie tussen een computer in Trump Tower en twee Russische banken, Alfa Bank en SVB Bank.

'Stille staatsgreep'

In een uitzending donderdag zette de anti-Obama-radiomaker Mark Levin een aantal feiten en hypothesen over het onderzoek naar Trump op een rijtje, om daar vergaande conservatieve conclusies aan te verbinden. Hij beschreef hoe Obama 'de NSA-regels losser had gemaakt' om meer informatie over Trump te kunnen verzamelen. Levin vond de ophef over de Russische contacten van minister van Justitie Jeff Sessions maar onzin. 'De echte vraag zou moeten zijn: heeft president Obama de inlichtingendiensten gebruikt om via de rechtbank meer informatie te krijgen over zijn opponent? Dit is een enorm schandaal.'

Breitbart, het voormalige kanaal van Trumps chefstrateeg Stephen Bannon, pikte deze 'stille staatsgreep' vrijdag op, waarna het bij Trump kan zijn beland. Nu kan Trumps beschuldiging aan het adres van Obama als boemerang naar hemzelf terugkeren. Als er inderdaad een afluisterverzoek is geweest, dan kan dat heel goed legaal zijn geweest, en was daar kennelijk reden toe.

Geen afluisterverzoeken?

Er is nog een derde mogelijkheid: Clapper heeft gelijk, Heat Street heeft ongelijk, er zijn geen afluisterverzoeken ingediend gericht op het Trump-team. Wel zijn verschillende Russen afgeluisterd, onder wie de ambassadeur. Daarbij zijn ook gesprekken opgedoken met leden van de Trumpcampagne, zoals Michael Flynn. Tot dusver is daarin geen bewijs gevonden dat de Russen met Trump hebben samengewerkt om de campagne te beïnvloeden, maar het feit dat de Trump-entourage die gesprekken consequent verzwijgt en ontkent heeft geleid tot veel hyptheses van rook en vuur, en tot het opstappen van Flynn.

Hoe dan ook is het nu aan de parlementaire onderzoekscommissies in het Congres om de Russische connecties en afluisteracties uit te zoeken. Dat zijn vooralsnog de inlichtingencommissies, die worden geleid door Republikeinse politici. Een herhaald verzoek van de Democraten om een speciale (externe) commissie aan te stellen is tot dusver geweigerd door de Republikeinen.

Lees ook

Kan Trump winnen van de inlichtingendiensten?
Met het lekken van gevoelige informatie naar de pers gingen de inlichtingendiensten in februari vol in de aanval tegen Trump. Wat kan de Amerikaanse president beginnen tegen zijn eigen spionnen?

Wie is toch die praatgrage Russische ambassadeur?
Meerdere leden van het team van president Trump zijn in de problemen gekomen door de gesprekken die zij voerden met Sergej Kisljak. Wat maakt de Russische ambassadeur in Washington tot zo'n gewilde gesprekspartner?

Veiligheidsadviseur Trump stapt op vanwege Ruslandrel
De Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur Michael Flynn heeft zijn ontslag ingediend. Hij stelde in zijn afscheidsbrief zonder kwade opzet 'onvolledige informatie' te hebben verstrekt over zijn telefoongesprekken met de Russische ambassadeur in de VS. Wat wist de president ervan en wanneer precies? Trump wist al weken van leugen die topadviseur Flynn fataal werd.

Russische media hebben het alweer gehad met Trump
Terwijl zijn adjudanten de Europanen proberen te laten wennen aan de nieuwe Amerikaanse koers, gaat Trump weer voluit in de aanval tegen de pers. Zelfs Moskou heeft het gehad met de onberekenbare president. Ineens worden Trumps optredens omschreven als 'clownesk' en 'tragisch'.

Obama's fotograaf 'trolt' Trump elke dag met foto's: zo kun je je dus ook gedragen
Is president Obama's Witte Huis-fotograaf een dagelijkse strijd begonnen tegen Donald Trump? Het begint er steeds meer op te lijken. Onder het motto 'dat waren nog eens tijden' plaatst Pete Souza op Instagram bijna elke dag foto's van Obama om het verschil met het Trump-presidentschap aan te geven. Obama die tequila proeft met de Mexicaanse president. Obama lachend met de Australische premier. En Obama die zich bekommert om Syrische vluchtelingen.

Trump en handshakes: zo is hij zijn collega's de baas
Een speels, licht denigrerend tikje op de hand of een intimiderende trekbeweging. Donald Trump houdt er merkwaardige handshakes op na. Maar er was één president die wel raad wist met de tactieken van The Donald:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden