Met 'nee' riskeert Israël verder isolement

Een bouwstop in ruil voor diplomatieke en militaire steun; daarmee hopen de VS het vredesoverleg weer op gang te krijgen.

Rolf Bos

Jeruzalem De Amerikaanse president Barack Obama heeft Israël een aantal stevige toezeggingen in het vooruitzicht gesteld als Jeruzalem besluit om negentig dagen niet te bouwen op de Westelijke Jordaanoever. Daarmee hoopt Obama het gestrande vredesoverleg tussen Israël en de Palestijnen weer vlot te trekken. Binnen die drie maanden zouden dan, hopen de Amerikanen, de contouren van de grens tussen Israël en de nieuwe staat Palestina zichtbaar moeten worden. Vanaf dat punt kan dan verder over een echte vrede worden gesproken.


Wat bieden de Amerikanen?


De garantie dat de Amerikanen gebruik zullen maken van hun vetorecht in de Veiligheidsraad van de VN als Israël daar onder vuur komt te liggen. Dat kan binnenkort al handig uitkomen, als de rapportage over de zo bloedig verlopen militaire actie aan boord van een van de schepen van Gaza Freedom Flotilla ter sprake komt. Ook kan het veto prettig zijn als de Palestijnen eenzijdig het recht op een eigen land opeisen bij de VN.


Daarnaast zullen de VS het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) tegenhouden in pogingen om Israël te dwingen openheid te verschaffen over zijn kernwapenprogramma. Bovendien heeft Washington Israël stevige veiligheidsgaranties in het vooruitzicht gesteld. Die kunnen van belang zijn als Israël in de toekomst de Westbank ontruimt, waaronder de strategisch belangrijke Jordaanvallei.


De Israëlische legerleiding is nogal in zijn nopjes met het aanbod van twintig Joint Strike Fighters.


Ja, de Amerikanen bieden in de deal ook 20 F-35's aan, het geavanceerdste gevechtsvliegtuig ooit. Israël had er al twintig besteld. Als het land het aanbod van Washington accepteert, dan wordt dat aantal verdubbeld. De Israëlische luchtmacht zal daarmee een mogelijke Iraanse nucleaire dreiging nog beter het hoofd kunnen bieden. Daar hebben de Amerikanen natuurlijk zelf ook belang bij. Die twintig stealth-jagers zijn niet zomaar een geschenk.


Hoe dan ook, de Israëlische defensiestaf, die enerzijds huivert bij de gedachte dat de strategische Jordaanvallei moet worden opgegeven in het geval van vrede, is met dit aanbod zeer verguld.


Het lijkt een mooie deal: een negentig dagen durende bouwstop in ruil voor de keiharde garantie dat Washington Israël de komende jaren militair en diplomatiek zal steunen.


Inderdaad. Maar vergeet niet dat de Amerikanen Israël nu ook al aan alle kanten militair steunen. Dat zullen ze, of Jeruzalem het aanbod nu wel of niet accepteert, blijven doen.


Maar in geval van een weigering zou Obama op het diplomatieke vlak de traditionele Amerikaanse steun wel ietwat naar beneden toe kunnen bijstellen. Zonder de zekerheid van het krachtige Amerikaanse vetorecht zou Israël zich in de wereld dan (nog) meer isoleren.


Waarom duurt het zolang voordat de Israëlische regering een besluit neemt?


Premier Netanyahu wil naar verluidt 'ja' zeggen. Ook een aantal ministers van zijn kernkabinet is voorstander. Daarnaast zijn de haviken in de brede coalitie, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman, echter tegen. Volgens tellingen van de Israëlische media zou Netanyahu een meerderheid van één stem hebben. Maar hij aarzelt nog om het definitieve besluit te nemen, bang als hij is voor de val van zijn kabinet.


Wat vinden de direct betrokkenen, de Palestijnen en de Joodse bewoners van de Westelijke Jordaanoever, van het Amerikaanse aanbod?


De Palestijnen zijn nog niet officieel benaderd. Zij vinden dat de bouwstop ook moet gelden voor Oost-Jeruzalem, het deel van de stad dat zij als hun toekomstige hoofdstad zien. Maar je mag aannemen dat de Amerikanen hun 'voorwerk' hebben gedaan. Gaat Jeruzalem akkoord met het voorstel, dan keren de Palestijnen, al dan niet onder zachte Amerikaanse dwang, terug naar de onderhandelingstafel. Gebeurt dat niet, dan staat Obama in zijn hemd.


Veel Israëliërs die op de Westelijke Jordaanoever in een van de grote nederzettingen wonen, weten dat zij na een eventuele vrede daar gewoon kunnen blijven wonen. De verwachting is dat drie of vier grote nederzettingen, zoals Maale Adumin en mogelijk Ariel, vervallen aan Israël. Dat in ruil voor stukken Israëlisch land die naar Palestina gaan.


Grootste dwarsliggers zijn de religieuze 'kolonisten' die diep in het Israëlisch gebied op de Westoever wonen. Zij hebben al gedreigd zich met hand en tand te verzetten tegen een nieuwe bouwstop.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden