Met Mossad-agent werd gepraat

Israël hield Ben Zygier niet in absolute isolering. Met hem werd onderhandeld, maar de buitenwereld weet niet waarover. Tel Aviv wil dat graag zo houden.

TEL AVIV - Vier dagen na de eerste berichten over 'gevangene-X' staan de Israëlische en Australische media nog altijd bol van de speculaties. Waarom is agent Ben Zygier in 2010 op verzoek van zijn eigen geheime dienst Mossad onder een valse naam gevangen gezet? En welke rol speelde zijn geboorteland Australië?


Israël laat zo weinig mogelijk los. Het kijkt eerst wat er wordt gepubliceerd en probeert daarna met zorgvuldig geselecteerde informatie de schade te beperken.


Het heeft officieel toegegeven dat een burger met dubbele nationaliteit in het geheim gevangen is gehouden onder een valse naam. Hij zou daar zelf mee hebben ingestemd ter bescherming van zijn veiligheid en die van zijn familie. Ook is duidelijk dat de isolering van Zygier - een naam die Israël nog steeds niet officieel wil noemen - niet absoluut was. Hij wachtte op een proces achter gesloten deuren en had de hulp van twee advocaten. Er werd onderhandeld over een schikking, maar ook dan had hij vele jaren gevangen moeten blijven.


Advocaat Avigdor Feldman bezocht Zygier in december 2010, twee dagen voor diens dood. Hij zegt dat de Israëlische Aussie werd beschuldigd van 'een ernstige misdaad' en onder zware druk stond van zijn ondervragers. Ze zouden hem hebben gewaarschuwd dat hij lang het daglicht niet zou zien en dat zijn familie en de Joodse gemeenschap hem dood zouden verklaren. Toch kwam Zygiers zelfmoord - in de toiletruimte van zijn cel - ook voor Feldman als een volslagen verrassing.


In 2009, een jaar voor zijn arrestatie in Israël, werd Zygier ondervraagd door de Australische geheime dienst, die toen al moet hebben geweten dat hij voor de Mossad werkte. Hij beging namelijk de fout te overdrijven door binnen een paar jaar drie keer zijn naam te laten veranderen in zijn Australische paspoort. Dat is mogelijk in Australië, maar de regering in Canberra heeft een onderzoek beloofd.


Westerse paspoorten zijn in trek bij de Israëlische geheime dienst. Er was een tijd waarin een mannetje in een stofjas in de kelder van het Mossad-gebouw reisdocumenten vervalste met weinig meer dan een pot inkt, wat stempels en een vergrootglas. In 1960 was dat genoeg om Adolf Eichmann, een van de hoofdverantwoordelijken voor de jodenvernietiging in de Tweede Wereldoorlog, vanuit Argentinië naar Israël te kunnen ontvoeren. Uitvindingen als biometrische paspoorten maken het vervalsingswerk steeds moeilijker. De Mossad gebruikt nu bij voorkeur echte documenten, zoals bleek bij de moord op Hamas-wapeninkoper Machmoud al-Mabhouh in Dubai, in 2010. Enkele immigranten uit westerse landen merkten tot hun schrik dat hun paspoorten buiten hun weten waren misbruikt voor een liquidatie-operatie.


Israël zal er alles aan blijven doen om zo weinig mogelijk informatie over de achtergrond van gevangene-X vrij te geven. Het gerucht gaat dat Zygier actief was voor een Europees elektronica-bedrijf, dat opereerde als dekmantel voor de Mossad. Het zou producten hebben verkocht aan Iran.


Als het waar is dat Zygier met zijn Australische paspoorten - onder de nu bekende drie namen - Iran, Saoedi-Arabië en Libanon heeft bezocht, dan moet het voor de veiligheidsdiensten van die landen een koud kunstje zijn na te gaan wat hij daar heeft uitgevoerd en wie hij er heeft ontmoet. Dat zou betekenen dat spionnen, die er actief zijn voor de Mossad en misschien ook voor westerse geheime diensten, extra gevaar lopen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden