'Met Maria en eucharistie krijgen ze niets te maken'

AMSTERDAM - 'We zitten hier niet op te wachten. De wet is oneigenlijk gebruikt. Zo is artikel 23 niet bedoeld. Maar de mazen van de wet staan het blijkbaar toe. Ik vind het niet verantwoord. Maar goed, het zij zo.'


Aan het woord is Aaldrik Haandrikman, locatiedirecteur van de openbare scholengemeenschap Singelland in Burgum, gemeente Tytsjerksteradiel, maar het had net zo goed CDA-wethouder Doeke Fokkema van die gemeente kunnen zijn.


Ze zitten er een beetje mee in hun maag in Friesland. Er is tot aan de Raad van State bezwaar tegen gemaakt. Maar het mag. En dus opent in augustus 2013 het rooms-katholieke Tjalling Koopmans College zijn school voor voortgezet onderwijs in Hurdegaryp (vijfduizend inwoners) en, net als het 6 kilometer verderop gelegen Burgum, deel uitmakend van de gemeente Tytsjerksteradiel. Rooms-katholiek, me hoela, denken de bestuurders, die signatuur is er maar bijgezocht. 'We hebben hier niet eens katholieke basisscholen', zegt wethouder Fokkema.


Het Tjalling Koopmans College is de tweede middelbare school van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs (SvPO) die haar deuren opent. In 2014 volgen Harderwijk en Geldermalsen. 'Niet de zoveelste onderwijsvernieuwing', zegt voorzitter Misha van Denderen. Het bijzondere zit hem in de organisatie: 'Kleine omvang (450 leerlingen), klassen van zestien kinderen en ruime schooltijden, tot 17.00 uur, waardoor huiswerk op school gemaakt wordt en er veel aandacht is voor de leerlingen. Zo blijken kinderen met een vmbo-t-advies ineens havo aan te kunnen, draaien zorgleerlingen gewoon mee in de klas, en worden excellente kinderen uitgedaagd.'


Van Denderen spreekt tegen dat de SvPO gebruikmaakt van 'dekmantels' of 'fake-denominaties'. Wel kijkt het bestuur naar de 'witte plekken' op de landkaart waar bepaalde richtingen nog niet zijn vertegenwoordigd. Zo kwam men voor Hurdegaryp op rooms-katholiek uit. 'We kijken vervolgens met de ouders hoe we aan die richting invulling geven.'


Weinig kans dat de leerlingen hier ook maar iets met Maria en eucharistie te maken krijgen, verwachten ze in Friesland. 'Ze hebben niet eens contact gezocht met parochie of bisdom', zegt Fokkema. 'Ik vind onderwijsvrijheid een groot goed, maar het is van tweeën een: als je zo'n plek inneemt, moet je ook het daarvoor bedoelde onderwijs geven.'


'Natuurlijk is het voor ons bedreigend', zegt schoolleider Haandrikman. 'In dit gebied met zijn kleine bevolkingsdichtheid trekt een nieuwe school al snel leerlingen bij andere scholen weg. Dat heeft weinig met richting te maken. Veel ouders kiezen op basis van de afstand.'


De enige al bestaande school van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs, de Isaac Beeckman Academie in Kapelle (zevenduizend inwoners), tussen Kruiningen en Goes, is officieel 'algemeen bijzonder'. In die richting zijn landelijk ook vernieuwende onderwijsvisies als jenaplan, dalton en montessori opgenomen. 'Op zichzelf past het dus wel', zegt directeur Dorien Verweij. 'We krijgen leerlingen van behoorlijk ver, enkelen zelfs uit Zierikzee en Bergen op Zoom. We staan expres dicht bij een station. En drie kwartier fietsen is hier normaal.'


Er wordt nog druk getimmerd en gezaagd in de school. 'Per jaar breiden we uit met tachtig leerlingen', zegt Verweij. 'Zo kun je die extra aandacht blijven waarmaken. We hebben nu in het tweede jaar drie kinderen die met een mavo-havo-schooladvies zijn binnengekomen en nu alleen maar vwo-modules doen.'


Voor nieuwe scholen is gebruikmaken van de lege plekken op de kaart de enige mogelijkheid om door de overheid betaald onderwijs te stichten. Het stelsel is vol, en sluit nieuwkomers uit. Verweij zou het goed vinden als er meer ruimte komt voor vernieuwing, en meer keus voor ouders. 'Een beetje reuring in de onderwijsmarkt is goed. Zo hou je elkaar scherp.'


Volgens SvPO-voorzitter Van Denderen gaat de bestaande wetgeving uit van de fictie dat ouders kiezen voor een school die bij hun levensovertuiging past. 'Ouders kijken nu naar kwaliteit en bereikbaarheid. De meeste scholen hebben die levensbeschouwelijke richting allang overboord gezet.'


Diezelfde onderwijswetten geven bijzondere schoolbesturen nog steeds grote autonomie, vanuit het achterhaalde idee dat de bestuurders verankerd zijn in die verzuilde gemeenschap, zegt Van Denderen. 'De gemiddelde schoolbestuurder komt zijn achterban niet meer tegen op zondag of in het verenigingsleven.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.