Met Macron kiest Frankrijk een liberale, pro-Europese koers

Met Emmanuel Macron heeft Frankrijk zondag gekozen voor een liberale, pro-Europese koers, tegen het verlaten van de euro en tegen het protectionistische programma van zijn rivaal Marine Le Pen. Maar het ging niet van harte.

Peter Giesen
Macron met zijn vrouw zondagavond in Parijs. Beeld afp
Macron met zijn vrouw zondagavond in Parijs.Beeld afp

De nieuwe president haalde in de tweede ronde van de verkiezingen 66 procent van de stemmen, Le Pen 34 procent. De opkomst bedroeg bijna 75 procent: de laagste in de tweede ronde sinds 1969. Niet meegeteld in de uitslag zijn 11,5 procent blanco stemmen, bijna twee keer zoveel als in 2012. Het tekent het relatief geringe enthousiasme voor beide kandidaten.

De zege van Macron is het sluitstuk van een krankzinnige verkiezingsrace vol schandalen en onverwachte ontwikkelingen. Het was een strijd tussen 'twee Frankrijken'. De pro-Europeaan Macron scoorde hoog in de steden en bij hoger opgeleiden, het protectionistische programma van Le Pen was populair in kleinere steden en op het platteland, bij een electoraat dat gemiddeld lager is opgeleid en een lager inkomen heeft.

In zijn overwinningsrede richtte Macron het woord tot de kiezers 'die op madame Le Pen hebben gestemd, vaak vanuit overtuiging, ik respecteer ze. Maar ik zal er de komende jaren alles aan doen om ervoor te zorgen dat er geen reden meer zal zijn om extreem te stemmen.'

Lees verder onder de foto.

Macron-supporters vieren zijn overwinning. Beeld afp
Macron-supporters vieren zijn overwinning.Beeld afp

Afrekening politieke elite

Na de Brexit en de verkiezing van Donald Trump in november geloofde Florian Philippot, de tweede man van het Front National, in een overwinning van Le Pen. 'Hun wereld stort in, de onze wordt opgebouwd', twitterde hij na de zege van Trump. Het populisme leek als een stoomwals door de westerse wereld te rollen.

Maar Le Pen bleef ver van het Élysée verwijderd. Wel haalde zij een recordaantal stemmen: bijna 11 miljoen, tegenover 6,8 miljoen bij de regionale verkiezingen van 2015. Jean-Marie Le Pen haalde in 2002 in de tweede ronde 5,5 miljoen stemmen, dat was toen 18 procent.

De verkiezingen stonden in het teken van een afrekening met de politieke elite. Een hele generatie leiders sneuvelde: Sarkozy, Juppé, Fillon, Hollande, Valls. Voor het eerst in de geschiedenis van de Vijfde Republiek bleven beide grote regeringspartijen van links en rechts, de socialisten en de Republikeinen, buiten de tweede ronde. Maar ironisch genoeg werd de strijd uiteindelijk gewonnen door een jonge politicus die zich weliswaar op gedurfde wijze losmaakte van de gevestigde partijen, maar een onvervalst product van de Franse elite is. Macron studeerde aan de eliteopleiding École Nationale d'Administration, werkte voor zakenbank De Rothschild, was adjunct-secretaris-generaal van het Élysée en minister van Economische Zaken.

Aanhangers van Macron vieren de overwinning na de eerste exitpolls. Beeld epa
Aanhangers van Macron vieren de overwinning na de eerste exitpolls.Beeld epa

Niet van harte

De keuze voor Macron ging niet van harte, getuige de relatief lage opkomst en het grote aantal blancostemmen. Volgens peilingen werd slechts 40 procent van de kiezers van Macron gemotiveerd door instemming met zijn persoon en programma. De overige 60 procent wilde vooral Le Pen tegenhouden. Onder hen bevonden zich de kiezers van de Republikein Fillon, die Macron cultureel te links vinden, en kiezers van de radicaal-linkse kandidaat Mélenchon, die hem economisch te rechts vinden.

Daarmee vertrekt Macron vanuit een zwakke positie. De vergelijking met François Hollande dringt zich op. Zoals Hollande profiteerde van het seksschandaal rondom Dominique Strauss-Kahn, zo profiteerde Macron van de affaire met de echtgenote van François Fillon. Zoals Hollande zijn verkiezing mede te danken had aan de afwijzing van Sarkozy, zo maakte Macron gebruik van de afwijzing van Le Pen.

Emmanuel Macron brengt samen met zijn vrouw Brigitte Trogneux (l) zijn stem uit. Beeld afp
Emmanuel Macron brengt samen met zijn vrouw Brigitte Trogneux (l) zijn stem uit.Beeld afp

Straatprotest

De grote vraag is dan ook of het Macron beter zal vergaan dan Hollande, die in vijf jaar weinig voor elkaar kreeg. Hollande stuitte op de oppositie van de frondeurs, de socialistische rebellen in de Assemblée Nationale, die zijn koers veel te rechts vonden. Voor Macron is het allerminst zeker dat zijn beweging En Marche! bij de parlementsverkiezingen van juni een meerderheid zal halen. Daarnaast moet blijken of hij meer dan Hollande bestand is tegen de confrontatie met het straatprotest dat ongetwijfeld zal ontbranden als hij zijn liberale programma wil uitvoeren.

undefined

Marine Le Pen vanmorgen in Hénin-Beaumont. Beeld ap
Marine Le Pen vanmorgen in Hénin-Beaumont.Beeld ap

Marine Le Pen voerde een zwakke campagne, culminerend in een desastreus optreden tijdens het laatste tv-debat. Haar kandidatuur werd ernstig verzwakt door haar plan de euro te verlaten, een sprong in het duister waarvoor de meeste kiezers terugdeinsden. Niettemin stemden dus meer Fransen op het Front National dan ooit. De opmars van de partij gaat gestaag door. Als Macron er, net als zijn voorgangers Sarkozy en Hollande, niet in slaagt de stagnatie van het land te doorbreken, zal het populisme in 2022 waarschijnlijk nog harder aan de deur kloppen.

Lees meer over de Franse presidentsverkiezingen

Hoewel het Front National nog nooit zo veel stemmen haalde, komt de positie van Marine Le Pen onder druk te staan (+).

Wat zal president Macron gaan doen? Kan hij zijn belofte van liberale hervormingen waar maken?

De EU haalt opgelucht adem na Macrons winst. Maar euforie lijkt misplaatst, waarschuwen diplomaten (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden