Met liefde schopte Jan Ruijter heilige huisjes omver

Hij noemde zichzelf een blijmoedig idealist. Priester Jan Ruijter had een groot hart voor de verdrukten in de samenleving en zocht altijd de dialoog.

Jan Ruijter.

Jan Ruijter figureerde in Judith Koelemeijers bestseller Het zwijgen van Maria Zachea als de priesterneef met wie pa niks meer te maken wilde hebben omdat hij was getrouwd en in de krant had gezegd: 'Je moet niet wachten op de paus en er nooit voor bidden, je moet het doen.'

Priester Jan Ruijter noemde zichzelf een blijmoedig idealist. Maar hij was zeker ook een rebelse denker en doener. Hij initieerde beatmissen, stelde politieke thema's aan de orde en had lak aan het celibaat. Hij richtte vanuit zijn parochie in Beverwijk de Kritische Gemeente IJmond (KGIJ) op - een grote progressieve geëngageerde oecumenische gemeente. Hij werd in 1980 coördinator bij de Mozes en Aäronkerk en het naastgelegen Mozeshuis in Amsterdam waar hij uitgeprocedeerde asielzoekers en andere minderheden opving. Hij wilde een dialoog tussen joden en moslims , de ME en krakersbeweging op gang brengen. Ruijter was een controlfreak. Bij het jubileum van het KGIJ eiste hij volledige zeggenschap over het draaiboek. Bij de Mozes en Aäron kreeg hij ruzie met de vaste organist, die hij vervolgens aan de kant zette.

Hij overleed 3 oktober op 77-jarige leeftijd in Amsterdam. De laatste vier jaar van zijn leven was Jan Ruijter nagenoeg blind. Daarnaast werd zijn leven overschaduwd doordat zijn zoon Joris als gevolg van drugsgebruik een einde aan zijn leven maakte.

Ruiter werd geboren in Wormer in een gezin van negen kinderen. Zijn vader was directeur van Cacao De Zaan. Na priesteropleidingen op het kleinseminarie Hageveld in Heemstede en het grootseminarie Warmond werd hij in 1966 kapelaan bij de St. Jozefparochie in Beverwijk.

Strijd tegen de Apartheid

In 1968 richtte hij met theoloog Huub Oosterhuis de Septuagintbeweging op die zich inzette voor een open kerk in de geest van het Tweede Vaticaanse Concilie. De belangrijkste prioriteit was de afschaffing van het celibaat.

In 1972 trad Ruijter in het huwelijk met Wies de Rond tijdens een KGIJ-viering die werd voorgegaan door Oosterhuis. Omdat Ruijter zijn functie als pastor bleef uitoefenen, besloot bisschop Zwartkruis de erkenning van de KGIJ in te trekken.

Ruijter was in die jaren actief in de strijd tegen de apartheid als voorzitter van de Boycot Outspan Aktie. In het Mozeshuis creëerde hij een vrijplaats voor theatervieringen op de zondagochtend, mediatrainingen, sitarconcerten en yoga. Zijn bemiddelingspogingen tussen krakers en de ME in de toentertijd nogal verloederde omgeving rond het Amsterdamse Waterlooplein trok veel aandacht. Na de ontruiming van Lucky Luyck door de ME kwamen krakers (zonder bivakmutsen) en ME'ers (zonder koppels) in het Mozeshuis gemoedelijk bijeen.

Radicaal in zijn keuzen

'Ruijter was radicaal in zijn keuzen, maar streefde telkens naar resultaat en verbinding. Als politionele ontruiming van de Mozeskerk dreigde, wist hij escalatie te voorkomen door zijn politieke contacten, maar ook door de Marokkaanse activisten ervan te overtuigen dat een compromis moest worden gezocht', zegt Nico Roozen van Solidaridad.

In 1993 scheidde Ruijter van zijn eerste vrouw, maar de relatie met haar, zijn twee zonen en kleinkinderen bleef goed. Zijn tweede vrouw herinnert zich de kerstvieringen in de Mozes en Aäronkerk: 'Een wonder van verstaanbaarheid, intersociaal, religieus en niet-religieus.'

Bij het opspelden van een koninklijke onderscheiding zei toenmalig burgemeester Job Cohen van Amsterdam dat hij Jan Ruijter 'met liefde heilig zou verklaren'. Opvallend voor iemand die zoveel heilige huisjes omver had gehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden