Met liefde overvoerd

REPEN EN KOEKEN MEE NAAR SCHOOL, EN GEEN FRUIT. LEKKER MAKKELIJK. DIKMAKERS IN PLAATS VAN VITAMINEN, LEKKER ONGEZOND. OUDERS HEBBEN GEEN IDEE HOE ZE HUN KINDEREN VERZIEKEN....

Dit is het verhaal van Noah (8) en Anne (6).

Noah en Anne wonen in een nieuwbouwwijk in het midden van het land. Ze hebben twee ouders, veel vriendjes en een hond. Noah heeft een Tom & Jerry-rugzak, Anne eentje met de Powerpuffgirls.

In zijn Jip en Janneke-broodtrommeltje treft Noah elke dag een portie tarwemeel aan met suiker, gehard plantaardig vet, glucosesiroop, melkpoeder, cacaoboter, cacaomassa, bevochtigingsmiddel (e420, e422), lactose, botervet, weipoeder, aroma's, natrium bicarbonaat, emulgator en stabilisator (e407). Alle kinderen uit zijn klas zijn jaloers op Noah: zij willen óók zo'n Bisc & Twix, want Bisc & Twix zijn nieuw en heel erg cool. Voor de variatie stopt Noahs moeder ook weleens een Bisc & Mars bij zijn croissantje brie, of een Bisc & M & M's. Hoeveel calorieën de Bisc-koeken bevatten, vermeldt de doos niet: wel dat Bisc & Twix, Bisc & M & M's en Bisc & Mars 'de ideale snack zijn voor op het werk en op school'.

Anne scoort bij haar klasgenoten met tarwebloem, suiker, gehard en ongehard plantaardig vet, suiker en cacaomassa plus weipoeder, lactose, sojalecithine, vanilline en melkchocolade (19,5 procent), verpakt in een kleurige wikkel met een Pokémon-beest erop. Ook hier geen calorie-aanduiding, wel de dringende aanbeveling alle wikkels te verzamelen alsmede de gratis stickers. Noah en Anne nemen die aanbeveling serieus, dus zeuren ze om zoveel mogelijk Pokémon-koeken. De fabrikant spreekt in een dergelijk geval opgetogen van een 'product met een hoge jengelfactor'. Hoe hoger de jengelfactor, hoe blijer de fabrikant. Noah en Anne zeuren ook over andere dingen: ze willen in plaats van brood liever cake in hun trommel, net als Anouk en Sterre, en ze willen Schuddebuikjes op brood in plaats van brie. Om van het gezeur af te zijn, geven hun ouders vaak toe.

Het eetpatroon van Noah en Anne is tamelijk gemiddeld. Globaal zijn er drie maaltijden per dag, zoals volgens de Voedsel con sump tie peiling van 1998 in de meeste gezinnen met kinderen nog steeds gebruikelijk is. Ze beginnen 's ochtends met twee witte boterhammen of een bolletje. Om tien uur komen de koeken door. Tussen de middag is er een kaascroissantje of een bolletje, met ter beloning iets lekkers: een handje pepernootjes, een pakje Smarties. Na school kruipen ze bij de oppas achter de computer met een paar kaasstengels. Kaasstengels doen het momenteel erg goed bij kinderen, bakkers kunnen de vraag niet bijbenen. Voor het slapengaan kijken ze nog twee uurtjes televisie met een zakje chips. Drinken doen ze ook: 's ochtends chocomel, tussen de middag twee pakjes Fristi en 's avonds bij het eten een paar glaasjes sinas of kindercola (die is zoeter dan gewone).

Noah en Anne worden door hun ouders liefdevol gesmoord.

De ouders van Noah en Anne zijn brave, hardwerkende veertigers. Degene die 's avonds het eerst thuis is, maakt het eten klaar - meestal iets dat in de magnetron kan - of bestelt wat bij de Italiaanse traiteur. Snel en gemakkelijk: dat is de trend.

Zelf werden ze in hun jeugd gevoed volgens de ijzeren wetten van de Schijf van Vijf. Alle noodzakelijke voedingsmiddelen stonden daarop gerangschikt, in vijf groepen: graanproducten, melk, groenten en fruit, vlees en vis en boter plus margarine, 'én levertraan voor de jeugd en de a.s. moeder!'. Iedere dag uit ieder vak: dat was het credo van De Schijf zoals hij in 1953 werd bedacht door het Voor lich tingsbureau voor de Voeding. Dat bureau werd opgericht in 1941 om de bevolking te leren hoe zich te voeden in tijden van schaarste. De Schijf borduurde voort op die gedachte: hij moest ervoor zorgen dat iedereen voldoende binnenkreeg. De ouders van de ouders van Noah en Anne hielden zich er trouw aan. En op zaterdagavond was het feest: dan kregen de kinderen een glaasje prik en een schaaltje chips, en soms een Zeeuwse bolus.

In 1980 werd de Schijf van Vijf vervangen door de Maaltijdschijf en daarna de Voedingswijzer, maar van allebei hebben de ouders van No ah en Anne nog nooit gehoord. Van het door de ministeries van vws en lnv gesubsidieerde Voedingscentrum in Den Haag trouwens ook niet, hoewel dat al twee jaar bestaat. Naast het Voor lichtingsbureau voor de Voeding zijn daarin de Stichting Voeding Nederland, de Stuur groep Goede Voeding en het Landelijk In formatiecentrum voor Voedselovergevoeligheid ondergebracht.

Dat de ouders van Noah en Anne het Voedingscentrum niet kennen, wil niet zeggen dat het ongeïnteresseerde laaghoofden zijn die zich niet druk maken om hun gezondheid. Integendeel! Ze slikken vetblokkerende pillen, lezen de Santé en de gezondheidsrubrieken in tijdschriften en kranten, en ze zoeken geregeld op internet naar oplossingen voor hun kwaaltjes. Ook eten ze zich suf aan voedingssupplementen.

Als je aan hen vraagt hoeveel fruit ze dagelijks tot zich nemen, antwoorden ze zonder aarzelen: twee stuks. In werkelijkheid nuttigen ze nog geen kwart appeltje per dag. Het Voedingscentrum weet daardoor niet goed hoe het de ouders van Noah en Anne moet bereiken: mensen die oprecht het idee hebben dat ze het heel goed doen, voelen zich in de regel niet aangesproken door campagnes.

De juf van Noah en Anne is verbaasd als ze een keer een kind tegenkomt dat 's ochtends fruit meekrijgt in plaats van een koek. Ze heeft veel Noahs en Anne's in haar klas. De juf is niet alleen juf, maar ook moeder en eigenlijk vindt ze het eetpatroon van al die Noahs en Anne's niet normaal. Haar dochter had vorige week bij een vriendinnetje gespeeld en was misselijk thuisgekomen. Chips had ze gekregen, en een rol drop en een reep chocola. Avondeten was er niet meer ingegaan.

De juf had er eigenlijk wat van willen zeggen, tegen de moeder van dat vriendinnetje, maar dat is ook weer zo wat: ze kent die moeder goed en voor je het weet ben je een zeurpiet. Dus zwijgt ze. Net zoals ze op school zwijgt tegen de vele ouders die hun kinderen repen en koeken meegeven, in plaats van een stukje fruit zoals in de schoolgids wordt gesuggereerd. Als er al een appel meekomt, dan is hij in kleine stukjes gesneden tot hapklaar brokje, alsof kinderen niet kunnen kauwen. Maar meestal is er helemaal geen fruit te bekennen. De ervaring leert dat als fruit niet naar school wordt meegegeven, het er de rest van de dag ook bij inschiet.

Ouders hebben geen idee hoe ze hun kinderen verzieken, denkt de juf weleens. Gemak speelt een grote rol: die voorverpakte koeken en pakjes zijn sneller in de Tom & Jerry-rugzak gegooid dan een snee brood met kaas. Er is ook veel meer geld dan vroeger. En meer reclame - haar kinderen zingen die ellendige deuntjes allemaal mee. Ouders denken: 'Robert ten Brink prijst die Liga toch elke avond aan op tv? Er zit toch cruesli in? Nou dan!' De juf begrijpt niet waarom ouders zich niet realiseren dat een Liga óók een caloriebom is, en dat melk veel minder vet bevat dan Fristi. Het lijkt wel alsof voedsel alleen nog als genotsmiddel wordt gezien, en niet meer als voedsel.

De discussie over eten lijkt veel op de discussie over de vraag waarom tegenwoordig bijna alle kinderen met de auto naar school worden gebracht, vindt de juf. Of op de vraag waarom ze zo weinig buitenspelen en zo veel tijd achter het scherm van de computer of de tv doorbrengen.

Na tuur lijk, de omstandigheden zijn veranderd - vroeger bestonden er geen computers en Fox Kids en was de straat veiliger dan nu - maar het is ook, en misschien wel voor al, gemakzucht. Dom heid. Lui heid. In feite zijn de ouders van Noah en Anne te beroerd om hun kinderen behoorlijk op te voeden.

Wanneer ging het mis? Toen Noah en Anne baby'tjes waren, hielden hun ouders nog angstvallig grafieken bij in het Groeiboek van het consultatiebureau. Elke hapering in het grafiekje bezorgde hen slapeloze nachten; snakkend naar een second opinion stuurden ze met regelmaat vragen naar de internetsite van Ouders Online. Dat deden meer ouders, getuige de meer dan driehonderd vragen en antwoorden over baby & voeding op deze site. 'Dochter van 5 maanden drinkt ineens slecht: hoe kan dat?' 'Hoe krijg ik mijn 1-jarige baby'tje aan het brood?' 'Hoe slecht is het als je kindje niet elke dag groenten krijgt?' Toen Noah naar de peuterspeelzaal ging, nam de neurotische belangstelling voor zijn voeding langzaam af. Het consultatiebureau werd niet meer bezocht, de groeigrafiekjes verdwenen in een la. Op een dag meldden de leidsters van de peuterspeelzaal dat Noah 's ochtends zijn banaan niet at. Ze vonden dat je dat het ventje niet kwalijk kon nemen: Noah was het enige kindje dat een banaan meekreeg van thuis. De anderen hadden allemaal een Kapitein Koek. Kon Noah niet ook een Kapitein Koek? Natuurlijk kon Noah ook een Kapitein Koek. Wel twee!

Dus zijn Noah en Anne nu twee van de vele Nederlandse kinderen die in het zwembad geen bommetje meer hoeven maken; gewoon springen geeft al een spectaculair effect. Niet dat ze moddervet zijn, meer goed gevuld, net zoals veel van hun vriendjes en vriendinnetjes. Zo veel dat inmiddels ook door minister Borst van Volksgezondheid is gesproken van een epidemie. Dat werd tijd, vinden deskundigen die zich al heel lang ergeren aan het feit dat elk kind op school te horen krijgt hoe slecht het is om te vrijen zonder condoom, terwijl aan verkeerd eetgedrag geen woord vuil wordt gemaakt. Het Voedingscentrum in Den Haag begint deze maand met de voorbereidingen voor een grote campagne die meer overgewicht moet helpen voorkomen. Verder heeft de Vrije Universiteit in Amsterdam plannen ontwikkeld met de gg & gd om via de Jeugd ge zond heids zorg iets aan preventie te doen: jonge kinderen komen daar immers toch langs voor hun inentingen.

Maar de enkele miljoenen die voor onderzoek en preventie worden uitgetrokken, staan in geen verhouding tot de miljarden die aan reclame voor het tegenovergestelde worden besteed. Want de reclames voor de happy meals en koek en snoep en frisdrank, ingezet in de jaren zeventig, denderen gewoon door. Als ware kinderlokkers wenken ze hun prooi met steeds weer nieuwe flippo's en nog verleidelijker sti - ckers. Commerciële televisiezenders als Fox Kids en Kindernet draaien er volledig op; maar ook de publieke omroep piekert er niet over reclame rond kinderprogramma's te verbieden. Geld is geld. En zo erg zijn die koekjes en snoepjes en chipjes toch niet?

Recent werden de resultaten bekend van de Nationale Groei studie, waarbij metingen uit 1997 werden afgezet tegen onderzoek uit 1980. Het opvallendst daarin was de stijging van het aantal kinderen met overgewicht in de leeftijdsgroep van 4 tot 9 jaar. Van de jongens in die leeftijdsgroep was in 1980 4 procent te dik, in 1997 12 procent. Bij de meisjes steeg het percentage van 6 naar 14. De Verenigde Staten sloegen het eerst alarm, nu zes jaar geleden, toen overgewicht onder kinderen ineens schrikbarend bleek toe te nemen. De Wereld gezond heids organisatie concludeerde dat het om een enorm probleem ging, met name toen duidelijk werd dat overgewicht niet alleen in traditioneel rijke landen de kop opstak, maar ook in Azië en Zuid-Amerika: zodra onder invloed van economische verschuivingen een vorm van 'verwestering' optrad, werd ondergewicht door overgewicht ver vangen.

Veel last hebben Noah en Anne niet van hun omvang. Ze worden niet gepest - allicht niet, een hoop klasgenoten zijn net zo dik - en gymlessen heeft de school allang afgeschaft, waardoor hun vetrolletjes eigenlijk nooit in de weg zitten. In het dagelijks leven houden ze het bewegen tot een minimum beperkt. De rechterhand heeft het nog het drukst, met muis en afstandsbediening: onderzoek van het Soci aal en Cultureel Planbureau bevestigt dat Noah en Anne hun vrije tijd in toenemende mate op hun dikke kontjes doorbrengen. Buitenspelen komt er weinig van. Te gevaarlijk, zegt hun moeder, die het stiekem wel zo rustig vindt als Noah en Anne prettig onder handbereik bij de tv zitten. Hoeft ze er niet steeds achteraan te rennen.

Af en toe koopt mams een tienrittenkaart bij de sportschool, om er na drie ritten weer mee op te houden. 'Je moet jezelf accepteren zoals je bent', leest ze in Marie Claire en Libelle, en dat houdt ze ook haar kinderen voor. De farmaceutische industrie is dol op de ouders van Noah en Anne. Want die kunnen zichzelf dan wel accepteren zoals ze zijn, intussen zijn ze niet te beroerd veel geld uit te geven aan een Modi fast-kuurtje hier of een nieuw revolutionair pilletje daar. Onno dig, want uit onderzoek blijkt keer op keer dat dikke volwassenen nooit meer slanke volwassenen worden - uitzonderingen daargelaten. Dikke volwassenen hoef je niet lastig te vallen met campagnes, die zijn in feite opgegeven. Afgeschreven.

Noah en Anne zouden nog een kansje hebben: met een speeltoestel bij de school, een fiets voor de deur, een televisiedieet en een appel in de rugzak in plaats van al die koeken die afzonderlijk geen kwaad kunnen, maar met elkaar gecombineerd de rol van sluip moordenaar spelen. Maar aan een televisiedieet en een gezonde leefwijze kan niemand ver dienen.

Als Noah en Anne een jaar of vijftien zijn, scharrelen ze hun lunch zelf bij elkaar tussen de schoollessen door. Patat in de kantine, chips en Bacardi Breezer bij de Albert Heijn, Marsen bij de benzinepomp: de middenstand heeft er goede klanten aan. Noah zal twee jaar later diabetes type ii krijgen, een ziekte die vroeger ouderdomsdiabetes werd genoemd omdat hij alleen bij bejaarden voorkwam. Anne krijgt last van haar gewrichten en haar rug.

Noah en Anne sukkelen nog een aantal jaren door, waarmee ze de samenleving veel geld kosten: spataderen, psychische klachten, galstenen, artrose, te hoge bloeddruk en cholesterolgehalte, last van hun nieren en ogen. Ze melden zich vaak ziek. Uiteindelijk belanden ze in de wao. En dan krijgen ze, veel te vroeg, hun eerste hart infarct.

Niemand zal begrijpen hoe dat nou kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden