ReportageBrexit

Met lichtshows, feesten en gekibbel nemen de Britten vrijdag dan echt afscheid van de EU

Union Jacks aan weerszijden van The Mall, Londen.Beeld Getty Images

Morgenavond verlaat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie. Een historisch moment. Maar toch is het geen nationale feestdag. Daarvoor zit er te veel zeer bij te veel Britten. Wat staat er wel op het programma?

‘We zijn erin – maar zonder vuurwerk.’ Dat kopte The Guardian op 1 januari 1973, de dag waarop de Britten de Europese Economische Gemeenschap (EEG) na vijftien jaren betraden. ‘Het was amper te merken dat er iets van groot belang had plaats­gevonden, en de dag die de geschiedenisboeken in zal gaan zolang de Britse geschiedenis zal worden geschreven, werd door de meeste mensen ter kennisgeving aangenomen.’ Wie wel uitbundig feestvierde was toenmalig premier Ted Heath, onder meer met een black-tie banket in Hampton Court, het grootste kasteel van Engeland, gelegen aan de Theems. Zijn levenswerk was voltooid.

Ruim 47 jaar later is de situatie niet veel anders. Brexiteers vieren feest, maar van een nationale feestdag is geen sprake. Union Jacks flankeren The Mall, de brede avenue tussen Trafalgar Square en Buckingham Palace, en de nationale vlag wordt geprojecteerd op de belangrijkste regeringsgebouwen. Voor de deur van Downing Street 10, waar een aftelklok te zien zal zijn, houdt premier Boris Johnson een toespraak en zal hij getuige zijn van een lichtshow die de eenheid van de Britse naties als thema heeft.

Iets verderop, op het parlementsplein, organiseert Nigel Farage een groot feest. Op klokslag elf uur is de Big Ben stil, dit ondanks een campagne van de meest fanatieke brexiteers om The Great Bell voor deze gelegenheid op te hangen – de Big Ben zit midden in een langdurige renovatie. De kwart miljoen die was ingezameld om de klok toch te laten beieren, zal worden geschonken aan Help for ­Heroes, een liefdadigheidsorganisatie die oorlogsveteranen bijstaat. De parlementaire autoriteiten, overwegend EU-gezind, hadden alles gedaan om het gebeier van de beroemde klok tegen te houden.

Bedelaars

Hoe gevoelig Brexit ligt, bleek afgelopen dagen ook uit de weerzin tegen de 50-pencemunt die deze historische dag moet beklinken, dit nadat de introductie twee keer was uitgesteld. Prominente remainers hebben aangegeven deze munt te zullen boycotten of te schenken aan bedelaars. Dat laatste zegt Yasmin Alibhai-Brown te gaan doen, de columnist die ook had toegezegd het land te zullen verlaten als Boris Johnson premier zou worden. Er ontstond zelfs een typisch ­Engels debat over de ogenschijnlijk onschuldige tekst op de munt: Peace, prosperity and friendship with all ­nations (‘Vrede, voorspoed en vriendschap met alle naties’).

De EU-gezinde kinderboekenschrijver Philip Pullman merkte op dat de Oxford-komma ontbrak, de komma die ter verduidelijking na het woord ‘prosperity’ had moeten staan. Volgens Pullman moeten alle ‘geletterde mensen de munt boycotten’, een subtiele manier van zeggen dat brexiteers ongeletterd zijn. De Oxford-komma bleek tijdens het debat eigenlijk een Harvard-komma te zijn, want daar ligt de oorsprong van deze komma. ‘Wie had durven denken dat het slaan van een munt kon leiden tot verstandsverbijstering bij remainers?’, vroeg radiopresentator Julia Hartley-Brewer zich af.

Prominente remainers hebben Johnson opgeroepen op niet al te ­triomfantelijk te zijn. ‘Je hoeft het ons niet onder de neus te wrijven’, zei ­Michael Heseltine, terwijl de Schotse leider Ian Blackford stelde dat het gedag zeggen van een ‘vredesproject’ geen reden tot een feest is. De Europese vlag, zo hebben de Schotten ­laten weten, blijft gewoon wapperen op de parlementsgebouwen in Edinburgh. Bij de Britse ministeries waren ze jaren geleden al weggehaald. In het straatbeeld van Londen zijn wel meer Europese vlaggen te zien, aan balkons van woningen en zelfs achter de ­ramen van basisscholen.

André Rieu

Remainers hebben met succes de André Rieu-versie van Beethovens Ode an die Freude aan de top van de hitlijsten weten te krijgen. Tijdens Brexit-nacht zullen ze een 150 vierkante ­meter tellend spandoek met de tekst We still love EU op de witte kliffen van Dover leggen. Beelden daarvan, gemaakt door een drone, moeten de wereld overgaan. Initiatiefnemers hebben al 13 duizend pond (15 duizend euro) in voor deze stunt ingezameld, meer dan verwacht.

Het zal druk worden in de kustplaats die het dichtst bij het vasteland ligt. De plaatselijke afgevaardigde ­Natalie Elphicke, een Conservatief die bij de afgelopen verkiezingen haar echtgenoot heeft opgevolgd, wil een spandoek met de tekst We Love the UK ophangen, gevolgd door een vuurwerkshow die tot in Frankrijk, 32 kilometer verderop, zichtbaar moet zijn. Twee kibbelende groepen Britten die elkaar bevechten op de rand van de iconische kliffen, in het zicht van de geamuseerde Europeanen. Beter kan de prelude van de Brexit niet worden verbeeld.

Wat gebeurt er in Brussel?

Sober en plechtig neemt de EU vrijdag afscheid van het Verenigd Koninkrijk. Geen lichtshow op het Europagebouw waar de EU-toppen plaatsvinden, geen orkest dat de EU-hymne Ode an die Freude symbolisch achterstevoren speelt en geen spetterend feest, zoals ze aan de andere kant van het Kanaal organiseren om hun ‘bevrijding’ te vieren.

In Brussel zullen voorzitter David Sassoli van het Europees Parlement, Ursula von der Leyen van de Europese Commissie en EU-president Charles Michel om 11 uur ’s ochtends een korte gezamenlijke verklaring afleggen. Kernwoorden zijn regret, respect en forward. De Unie betreurt de Brexit, respecteert de Britse keuze maar trekt eensgezinder dan ooit verder.

Vóór middernacht worden de Britse vlaggen en naambordjes weggehaald in de EU-gebouwen. Daarbij zijn geen cameraploegen en fotografen welkom om drama te voorkomen. Eén vlag gaat naar het Huis van de Europese Geschiedenis, een museum in Brussel. De rest wordt opgevouwen en in de kast gelegd met vlaggen van andere ‘derde landen’, te gebruiken bij toekomstige bezoeken van Britse delegaties.

In het Europees Parlement zwaaien de 73 Britse parlementariërs af. Ze moeten hun toegangspasjes inleveren, alsook de iPad die ze van het parlement kregen om hun werk te vergemakkelijken. Nogal wat brexiteers noemden het destijds belachelijk dat ze de tablet kregen. Voor vertrekkende parlementariërs is er een wachtgeldregeling van minimaal zes maandsalarissen.

Van de 73 vrijvallende Britse plaatsen worden er 27 herverdeeld over lidstaten die nu onderbedeeld zijn. Nederland krijgt drie parlementariërs erbij (van 26 naar 29). Gebaseerd op de uitslag van de Europese verkiezingen gaan die naar VVD, Forum en PVV.

De andere 46 plekken worden ‘in reserve’ gezet met het oog op een toekomstige uitbreiding van de EU. Tot die tijd telt het parlement 705 leden in plaats van de huidige 751.

Marc Peeperkorn

Brexit Day: wat gaat er vanaf zaterdag voor Europa veranderen?
Als de zon zaterdag opgaat zijn de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk nog steeds buren. Brexit betekent nu eenmaal niet dat het Britse eiland een eind verder de Atlantische Oceaan in wordt gesleept.  Wat verandert er wel tussen Brussel en Londen als het Verenigd Koninkrijk vrijdag om middernacht (23.00 uur Britse tijd) na 47 jaar vertrekt uit de EU?

De Britten hebben hun Empire terug, zo voelen ze dat
Het was nooit de vraag of de Britten de Europese Unie zouden verlaten, maar wanneer. Vannacht, dus. De drang naar totale onafhankelijkheid zit zo verankerd in de Britse ziel, dat die boven meer macht in Europa en grotere welvaart gaat, stelt correspondent Patrick van IJzendoorn.

Britse brieven bij de scheiding: ‘We’ll meet again’
Opeens is het dan echt zover: na het schier eindeloos gebakkelei verlaten de Britten de Europese Unie vandaag, klokslag middernacht. De afgelopen weken schreven anglofielen afscheidsbrieven voor de sectie opinie. Nu, tegen het uur U, sturen Britten ons hun afscheidswoorden.

Correspondent Patrick van IJzendoorn: ‘Ik ben redelijk uitgeput, de Brexit voelt als een bevrijding’
We waren even afgeleid door de perikelen van Harry en Meghan, maar volgende week verlaat Groot-Brittannië dan echt de Europese Unie. Hoe kijkt correspondent Patrick van IJzendoorn aan tegen deze mijlpaal in de Brexitsaga?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden