Analyse Kim Jong-un

Met Kim Jong-un valt niet te sollen, maar verder blijft veel rond de ‘Grote Opvolger’ in nevelen gehuld

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un zwaait voordat hij aan boord van een trein naar Hanoi (Vietnam) stapt. Beeld EPA

Hij communiceert makkelijker dan zijn vader, neemt zijn vrouw mee op pad, eet hamburgers en bezoekt popconcerten. Dat is wat we allemaal wél weten over de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Maar er is veel meer dat we niet weten.

Deel 1: Wat we wél weten over Kim Jong-un

Eind april 2018 kan de wereld voor het eerst live kennismaken met Kim Jong-un, de leider van het geïsoleerde Noord-­Korea. Hij heeft een ontmoeting met de president van Zuid-Korea. Als zijn leger bodyguards opzij gestapt is, loopt de corpulente Kim alleen richting grens. De broekspijpen van zijn zwarte Mao-pak dansen als hij loopt, zijn armen zwaaien vastberaden naast zijn lichaam. Op zijn gezicht de brede lach die al op zoveel propagandabeelden te zien is geweest.

Maar dan doet hij iets spontaans. Na het fotomoment vraagt Kim of president Moon Jae-in samen met hem aan de Noord-Koreaanse kant wil gaan staan. Hij pakt zijn hand en samen stappen ze de grens over. In één klap weet Kim zijn imago van irrationele, agressieve despoot te kantelen.

Tot dan toe kent de wereld hem van dreigementen, rakettesten en atoomproeven. Met de Amerikaanse president Trump raakte hij verzeild in een gevaarlijk ogende woordenstrijd. Hij noemde Trump ‘seniele oude gek’; Trump hem ‘kleine raketman’. Maar begin 2018 rept Kim ineens over vrede en dialoog. Zes maanden later heeft hij een historische ontmoeting met Trump in Singapore. En volgende week volgt alweer top nummer twee, dit keer in Vietnam.

Het tekent de nog jonge Kim (waarschijnlijk 35), die zich sinds zijn aantreden in december 2011 razendsnel heeft ontwikkeld tot een geslepen dictator.

Weinigen zagen het in hem toen hij in december 2011 zijn vader Kim Jong-il opvolgde. De eerste beelden toonden een jonge, wat papperige twintiger met een bleue blik, omringd door oude partijbonzen. Wat voor hem sprak, was zijn uiterlijke gelijkenis met grootvader Kim Il-sung, stichter en Eeuwige President van de natie, die de Noord-Koreanen als een god vereren.

Hoe lang hij op zijn taak was voorbereid is onduidelijk, maar in 2010 wordt hij als ‘Grote Opvolger’ gepresenteerd. Van Kim is dan weinig bekend, behalve dat hij de zoon is van de half-Japanse danseres Ko Yong-hui – een van de concubines van Kim Jong-il – en dat hij samen met zijn broer en zusje onder de naam Pak-un een deel van zijn jeugd in het Zwitserse Bern heeft doorgebracht. Hij was verzot op basketbal, Michael Jordan en films met Jean-Claude Van Damme, verklapte het schoolhoofd later aan de media. Zijn moeder stierf in 2004 aan borstkanker in een ziekenhuis in Parijs.

Buiten Korea groeit de hoop dat er met Kim een nieuwe wind gaat waaien. De wereld ligt al jaren overhoop met Pyongyang vanwege diens kernwapenprogramma. Onderhandelingen hebben niks opgeleverd.

Al snel blijkt dat Kim makkelijker communiceert dan zijn schuchtere vader, die slechts één keer in het openbaar sprak. Kims karakteristieke basstem is al in het eerste jaar meerdere keren te horen. De dictator is op zijn gemak tussen het volk; hij pakt omstanders vast, knuffelt ze en gaat met ze op de foto. Ook heel modern: zijn vrouw Ri Sol-ju is vaak mee op pad en de Maarschalk bezoekt plekken die eerder taboe waren, zoals een hamburgertent en popconcerten.

Zijn militaire beleid is minder ontspannen. Ondanks de druk van de VS en buurland China versnelt hij het kernwapenprogramma. Onder zijn bewind voert Noord-Korea vier atoomproeven uit. Ook laat hij intercontinentale raketten ontwikkelen die in theorie met een kernkop naar Washington kunnen vliegen. In een paar jaar tijd test Kim meer raketten dan zijn vader in zeventien jaar.

De versnelling is deel van een ‘tweesporenbeleid (‘byungjin’), zo kondigt Kim in 2012 aan. Hij wil van Noord-Korea een volwaardige kernmacht maken én het land voorgoed aan de armoede onttrekken. ‘Het is het ons vaste voornemen dat het volk nooit meer de broekriem hoeft aan te trekken, zegt Kim in een speech, met een verwijzing naar de grote hongersnood waarbij minstens 300 duizend burgers omkwamen. Onder zijn bewind wordt ondernemerschap gestimuleerd, mogen boeren een gedeelte van hun oogst houden en floreren de informele markten. De economie groeit – ondanks de steeds zwaardere internationale sancties.

In 2016 roept Kim een nieuw partijcongres bijeen, het eerste sinds 1980. Het is een teken dat hij de touwtjes stevig in handen heeft. Dat is niet vanzelf gegaan. Kim laat niet alleen de dagelijkse terreur en de politieke strafkampen intact, hij voert ook een schrikbewind onder de machtselite. De een na de andere oudgediende wordt op een zijspoor gezet of geëxecuteerd. Zelf zijn oom Jang Song-thaek, die te veel macht zou hebben vergaard, moet er in 2013 aan geloven. Vier jaar later wordt halfbroer Kim Jong-nam, die kritiek op het regime heeft geuit, op de internationale luchthaven van Maleisië gedood met een verboden zenuwgas. De aanslag wordt niet opgeëist, maar de boodschap is duidelijk: met Kim valt niet te sollen.

Deel 2: Wat we níet weten over Kim Jong-un

In het najaar van 2014 was Kim Jong-un een paar maanden uit beeld, zeer ongewoon voor de leider van Noord-Korea. In een opmerkelijk moment van openheid meldden de staatsmedia dat Kim last van ‘lichamelijke ongemakken’.

Hier was iets goed mis, was de conclusie van veel Noord-Korea-experts. Een zieke leider past immers niet in de propagandamachine. Ook de Volkskrant kopte: ‘Dagen van leider in Noord-Korea lijken geteld’.

Het bleek allemaal mee te vallen. Kim zou een enkeloperatie hebben ondergaan en was al snel weer de oude. Tenminste, zo lijkt het. Want hoe het echt zit, weten we natuurlijk niet. ‘We moeten onze omgeving in een dichte mist hullen, om te voorkomen dat onze vijanden iets over ons leren’, zei Kim Jong-il toen hij aan de macht was. Onder zijn zoon is dit nogal altijd beleid. Kim Jong-un geeft geen interviews, vrije pers bestaat niet in Noord-Korea en via Noord-Koreaanse vluchtelingen komt maar mondjesmaat informatie over de hoogste leider naar buiten.

Er is dus veel meer dat we niet weten over Kim dan dat we wel weten. Dat begint al bij zijn leeftijd. Kim zou in 1983 of 1984 geboren zijn, zijn exacte leeftijd is nooit bekendgemaakt. Hij schijnt drie kinderen te hebben, maar we hebben ze nog nooit gezien. Zij worden net zo beschermd opgevoed als hijzelf vroeger.

Ook zijn gezondheid is een dankbare bron voor speculatie. Volgens het Zuid-Koreaanse persbureau Yonhap lijdt de steeds dikker wordende Kim, die vaak met een sigaret te zien is en van een goed glas Bordeaux zou houden, aan niet minder dan jicht, hartritmestoornissen, problemen met de stofwisseling, diabetes en hoge bloeddruk. Zo bezien is het een wonder dat hij nog staat.

Een van de meer interessante discussies over Kim is hoeveel macht hij eigenlijk heeft. Zo schetst hoogleraar Koreastudies Remco Breuker in zijn recente boek De B.V. Noord-Korea op basis van getuigenissen van Noord-Koreaanse vluchtelingen uit de elite hoe Kim zijn macht moet delen met technocraten op de achtergrond. De ware machthebbers in het land zijn de oude vriendjes van zijn vader Kim Jong-il, die onder het mom van een leiderschapscultus een terreurbewind in stand houden. ‘Wie gelooft dat Kim Jong-un de alleenheerser van Noord-Korea is, gelooft in feite de monolithische leiderschapscultus’, schrijft Breuker.

Maar er zijn ook aanwijzingen dat Kim wel degelijk de touwtjes stevig in handen heeft. Zo heeft hij inmiddels de meeste van zijn vaders vertrouwelingen ingeruild voor zijn eigen mensen. Volgens een schatting van de Zuid-Koreaanse inlichtingendiensten heeft de Briljante Kameraad in zijn eerste zes jaar als leider 340 functionarissen op een zijspoor gezet of laten executeren. ‘Als hij al een marionet was, dan heeft hij alsnog de absolute macht gegrepen’, aldus Sebastien Falletti, Azië-correspondent voor de Franse krant Le Figaro en auteur van een recent verschenen boek over de Noord-Koreaanse leider, La Piste Kim. Ja, Kim leunt op invloedrijke technocraten om het propaganda-apparaat draaiende te houden. ‘Maar dat is wat anders dan dat hij gecontroleerd wordt door leden van de elite. Ik zie toch echt een piramidevormig machtssysteem met Kim eenzaam aan de top.’

Met zo weinig informatie voorhanden word je af en toe wel gedwongen tot speculeren, zegt Falletti, die zelf in zijn boek een verklaring zoekt voor de speciale band tussen Donald Trump en Kim Jong-un. ‘Wat ze gemeen hebben is dat ze zonen waren van een dynastie, de een in een zakenimperium en de andere in een politieke dynastie, en dat ze allebei een oudere broer hadden die voorbestemd was de nieuwe leider te worden. Door een unieke mix van lef, vastberadenheid en kwaliteiten wisten zij allebei hun broers te overvleugelen, aldus Falletti. Kim versloeg zelfs twee oudere broers. Hun vader zou zijn oudste zoon, Kim Jong-chol, te verwijfd hebben gevonden. Halfbroer Kim Jong-nam verspeelde zijn kansen toen hij in Japan werd gearresteerd, nadat hij met een vals paspoort op weg was geweest naar Disneyland Tokio.

Volgens Falletti is Trump gefascineerd door Kim omdat hij in de jonge leider een spiegel ziet van zichzelf. ‘Zelfs in de verkiezingscampagne vertelde Trump al dat hij respect had voor de leider van Noord-Korea. Dat moet voor Kim ook bijzonder zijn geweest; voor Koreanen is erkenning heel belangrijk.’

Rest nog de vraag wat de ‘bromance’ tussen Kim en Trump gaat opleveren. Is Kim bereid om zijn kernwapens op te geven? Ook dat is in nevelen gehuld. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.