Met je handen werken is niet zielig

Schaf je het zware werk af, dan gaat dat ten koste van duizenden jongeren voor wie er dan helemaal geen werk meer is....

Martin Sommer

Over zware beroepen gesproken: ik ben een paar dagen in Frankrijk om even aan de spanningen van het Haagse journalistieke bestaan te ontsnappen. Hier is het nieuws dat de vijfentwintigste employé van France Télécom, de Franse KPN, zich van het leven heeft beroofd. Vanwege een stortvloed aan reorganisaties, overplaatsingen en pestende managers. De onderdirecteur is er inmiddels uitgevlogen, op tv zag je de nieuwe man met een onschuldig Scheringagezicht rondlopen. France Télécom stelde een hulplijn in voor depressieve werknemers.

Vijfentwintig zelfmoorden! En niemand in Frankrijk heeft het over zware beroepen. De discussie zegt dan ook van alles over de vaderlandse, of preciezer sociaal-democratische, preoccupatie met achtergestelde groeperingen. Er is nog geen nieuwe wet, of onmiddellijk begint de zoektocht naar een uitzonderingscategorie met wie we ons solidair kunnen verklaren. Ik kan me dat ook voorstellen, anders is er helemaal geen emplooi meer voor zowel SP als PvdA.

De filosoof Hans Achterhuis schreef jaren terug al over het mechaniek van de markt van welzijn en geluk. Het is een kwestie van vraag en aanbod. Als er vraag is naar een nieuwe groep die geholpen moet worden, volgt het aanbod vanzelf. En dus zijn er nu zware beroepen.

In Nederland is er één archetypisch zwaar beroep, de stratenmaker. Nu wil het toeval dat pal voor de Tweede Kamer een nieuw plaveisel moet komen, op de Lange Poten. Zodoende hoefde de ploeg van het Journaal, die het AOW-debat moest verslaan, slechts twintig meter te lopen om de zware beroepen te filmen. Ik ben er maar eens bij gaan staan om zelf te zien wat dat nu is, een zwaar beroep.

Er komt tegenwoordig een kraanwagentje aan te pas, dat met één greep een hele verdieping bakstenen van een pallet afpakt. De stenen liggen klaar in het straatpatroon, en worden precies op de bestemde plek gevleid. De straatmakers hoeven alleen maar op de knieën voor de randjes. Er werd gezongen, gejoeld en naar passerende dames gefloten. Ik geef toe, er kwam lichaamsbeweging aan te pas. Maar zuchtten deze opgewekte mannen onder een zwaar beroep, ja als je de politici van honderd meter verderop moet geloven, onder een milde vorm van slavernij?

Er speelt nog iets anders dan de diepchristelijke behoefte aan mededogen. Dat is het feit dat de Tweede Kamer, afgezien van de politieman Hero Brinkman en de lasser Marijnissen, bijna in zijn geheel uit ambtenaren is gerekruteerd. Het modale Kamerlid kent uitsluitend de pc als werktuig en kan zich geen andere fatsoenlijke beroepsomgeving voorstellen dan een kantoor. En de Kamer zal derhalve niet rusten voordat de totale beroepsbevolking als werknemer achter een pc heeft plaatsgenomen. Ook de ministers Bos en Donner vinden dat er uit humanitair oogpunt eigenlijk helemaal geen zwaar werk zou moeten zijn.

Hier is sprake van een ernstige misvatting. Die zie je ook terug in het besluit van de staatssecretaris om vier jaar vmbo-onderwijs niet meer voldoende te vinden voor de arbeidsmarkt. Tegenwoordig heb je minimaal twee jaar middelbaar beroepsonderwijs nodig voor een zogeheten startkwalificatie, dus zes jaar vervolgonderwijs na de basisschool. Maar er zijn tienduizenden jongeren (jongens vooral) die helemaal niet geholpen zijn met nóg twee jaar in de schoolbanken hangen. Die willen helemaal niet achter de pc, als ze het al zouden kunnen. Voor die jongens is het allesbehalve wenselijk dat de zware beroepen zouden verdwijnen.

De fictie van het afschaffen van de zware beroepen ligt in het verlengde van de Lissabonagenda, het Europese voornemen dat in 2010 de helft van de bevolking is opgeleid op hbo-niveau of hoger. Het is bijna 2010 en we lijken aardig op weg, zij het vooral door devaluatie van de diploma’s. Maar gek genoeg hoor je niet zo veel meer over die Europese ambitie. Zou het iets te maken hebben met het liever niet besproken gegeven dat de helft van de bevolking helemaal geen hoger onderwijs aan kán?

Die hierboven beschreven jongens willen niet in de schoolbanken zitten, die willen gewoon werken, geld verdienen, met vieze handen onder de motorkap wroeten, een boom omzagen, bier tappen. Maar onder het mom van de arbo of ander humanisme is de afgelopen decennia een hele categorie eenvoudig werk weggerationaliseerd. Dit is vooral bij de ambtenarij gebeurd. De uitvoerende diensten, van groenvoorzieningen tot de vuilnisophaal, zijn eerst ‘op afstand geplaatst’ en vervolgens afgeschaft of sterk verminderd, vaak ten koste van de kwaliteit van de openbare ruimte.

En zeker ten koste van een grote groep jongeren voor wie het zware werk moet worden afgeschaft, wat betekent dat er dan voor hen helemaal geen werk meer is. Daar komt alleen maar ellende van. Eerst wordt ze ingepeperd dat met je handen werken eigenlijk zielig is, dus maak nog maar eens een werkstuk voor in de profielmap. Ze zitten jarenlang tegen heug en meug in de schoolbanken, als ze ten minste geen ‘vroegtijdig schoolverlater’ zijn. Ze kunnen niet veel, maar een zogeheten zwaar beroep, nee, dat moet je niet willen. En deze jongens komen vervolgens op de arbeidsmarkt, geheel vervuld van de gedachte dat hen een mooie kantoorbaan wacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden