Met Hollandse bul terug naar het eiland: ‘Curaçao is mijn basis’

Elk jaar vertrekken honderden eilandskinderen van Curaçao voor een studie naar Nederland. De terugkeer valt soms tegen: de eilanders vinden hen eigenwijs en de lonen zijn laag. Toch blijven ze. 'Hier is mijn basis.'

Michelanca Zuiverloon (links) aan het werk in de galerie van Nena Sanchez Beeld Berber van Beek

Ze is zo levendig, zo energiek, dat je soms bang bent dat zij van het eiland af zal stuiteren. 'Toen ik kind was, zeiden mensen soms dat ik te groot was voor Curaçao', zegt Michelanca Zuiverloon. 'Maar dat vind ik onzin. Het gaat niet om de oppervlakte van een plek, het gaat om jezelf. En ik voel me hier prima.'

Zuiverloon (28) is, na jaren in Nederland, sinds een paar maanden terug op het Caribische eiland. Op dit moment runt ze de galerie van de vorig jaar overleden schilderes Nena Sanchez. Maar daarbij zal het niet blijven, zo weet ze nu al. 'Echt, ik geloof in samenwerking, maar ook in mijn eigen kracht. En dan komt daar vanzelf ooit een goed salaris bij.'

Het zijn woorden die bij een jongere uit Nederland weinig verbazing zullen wekken. Maar voor een 'yu Kòrsou', iemand die van Curaçao afkomstig is, ligt dat anders. Vrijheidsdrang, ondernemingslust, zelfvertrouwen: het zijn hier nog lang niet altijd vanzelfsprekende waarden. Voor wie daaraan in Nederland heeft geproefd, is terugkeer soms dan ook moeilijk. Terwijl juist de hoogopgeleiden voor de ontwikkeling van hun eigen samenleving veel kunnen betekenen.

Bursalen

Elk jaar is het weer een 'rite de passage' die in de lokale media de nodige aandacht krijgt: honderden zogeheten 'bursalen', eilandskinderen die in Nederland gaan studeren, nemen op de luchthaven afscheid van vrienden en familie. Lang niet al deze hoogopgeleide jongeren keren terug naar de eilanden binnen het koninkrijk. Het is onmogelijk, zo melden diverse instanties, daarover actuele getallen te geven. Eerdere CBS-cijfers laten zien dat ongeveer eenderde teruggaat.

Marilyn Alcalá-Wallé is op Curaçao de minister van Onderwijs. Ze zegt de terugkeer van de jongeren 'heel belangrijk' te vinden. Maar critici vinden het nog altijd ontbreken aan concrete maatregelen.

Een rapport van de Erasmus Universiteit stelt: 'De meesten staan niet te trappelen van ongeduld om terug te keren.' Zij zien te weinig kansen. En: 'Plannen (voor teruggekeerden, red.) blijven liggen en verlaten de vergadertafel maar moeizaam.'

Een ander rapport verklaart waarom bursalen wel willen terugkeren. Het fysieke en sociale klimaat op de eilanden wordt als aangenamer dan het Nederlandse ervaren. De eilanders willen een bijdrage leveren aan hun geboorteplek. En ze zijn graag wat dichter bij hun ouders, die al dan niet op hun zorg gaan rekenen.

Maar de nadelen van terugkeer tellen zwaar. Het valt niet mee een eigen woonplek te vinden. Als 'makamba pretu', als 'zwarte blanke', voelen zij zich soms door hun eigen mensen met de nek aangekeken. En de lonen liggen lager, waardoor het aflossen van de studieschuld een langdurige kwestie kan zijn.

Schuld

'De studenten van de Caribische eilanden in het koninkrijk kunnen in Nederland net als anderen bij Duo geld lenen tijdens hun studie en dat naar rato afbetalen', vertelt Lise Anna Janson van Bright Minds Caribbean, een organisatie die werkt voor en met teruggekeerde studenten. 'Sinds een poosje kan dat ook in Antilliaanse guldens, zodat zij in elk geval de transactiekosten voor overboekingen in euro's niet meer kwijt zijn. Maar daarnaast hebben zij soms nog meer schuld, bijvoorbeeld omdat zij als bursalen op Curaçao een lening hebben gekregen voor hun vlucht naar Nederland en het daar vinden van huisvesting.'

Miriam (vanwege haar werkgever, de overheid, wil zij niet met haar achternaam in de krant) weet hoe het is om als teruggekeerde tegen problemen aan te lopen. 'Soms heb je op het werk het gevoel dat je het als jongere hoe dan ook niet goed kunt doen', zegt deze vrouw van 32 jaar, die drie jaar geleden na een studie Internationaal Recht en werk in Nederland naar Curaçao terugkeerde. 'Als je het eiland nooit hebt verlaten, zeggen ze dat je niks hebt geleerd. Als je in Nederland hebt gestudeerd, hoor je dat je een eigenwijze makamba pretu bent.'

De keuze terug te komen is voor haar ingegeven door het verlangen 'wat terug te doen voor je land'. 'In Europa ben je een klein radertje, hier kun je meer betekenen. Maar het verblijf in Nederland verandert je natuurlijk wel. Je gaat weg als kind en hebt ineens alle vrijheid. Je komt terug als volwassene, je wilt hier verder kunnen leren, maar dan blijkt het niet makkelijk als young professional te groeien. Terwijl juist de overheid die kansen wel zal moeten geven, anders gaat zij steeds meer mensen kwijtraken.'

Voor Michelanca Zuiverloon gold eerder dat zij zich als Curaçaose in Nederland te weinig gewaardeerd voelde, zelfs nadat zij zich had opgewerkt van gediplomeerd banketbakker tot iemand die 'met lof' slaagde aan de Hogeschool Rotterdam, met een hbo-diploma International Business en Management.

'Als je pech hebt, of dingen verkeerd doet, zeggen de Nederlanders dat je 'zo'n Antilliaan' bent. Maar als je succes hebt, zoals de hardloper Churandy Martina of de honkballers in de Verenigde Staten, ben je ineens een Nederlander. Het is zo stereotiep.'

Bijna negen jaar was Zuiverloon in Nederland en altijd wist ze dat zij ooit zou terugkeren. 'Ik werk momenteel voor het bedrijf van Nena Sanchez, maar er gaat nog veel meer komen. Zo wil ik een platform opzetten om weeshuizen meer actieve steun van burgers te laten krijgen. Dat is mijn sociaal ondernemerschap. Eerst hier op Curaçao, dan verder internationaal. En ik ga ondernemers helpen met het opzetten van hun businessplan.'

Zuiverloon denkt haar 'positieve energie' te behouden door 'realistisch' te blijven over de clichés en percepties van de Curaçaose maatschappij. 'Die bestaan nu eenmaal.' Haar verwachtingen over overheidssteun houdt ze bewust laag. 'In Nederland had ik het financieel goed, maar ik heb ervoor gekozen terug te komen en binnen mijn eigen gemeenschap te werken. Ik ben echt heel blij om terug te zijn. Hier is mijn basis. Wat ik verder ook allemaal ga doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.