Reportage Klimaatwet

Met ‘historische’ klimaatwet kan iedereen uit de voeten

In Den Haag werd de Klimaatwet gepresenteerd. Initiatiefnemer Jesse Klaver (GroenLinks) neemt het woord. Foto ANP

Een regenboogcoalitie van zeven partijen steunt de nieuwe klimaatwet. Het brede draagvlak heeft een prijs. Jesse Klaver ziet ‘de meeste ambitieuze klimaatwet ter wereld’; de VVD prijst zich juist gelukkig met alle flexibiliteit.

Het moet ‘een historische dag’ en ‘een overwinning voor toekomstige generaties’ zijn, maar echt feestelijk wil de presentatie van de nieuwe klimaatwet woensdag niet worden. De zeven partijen die hun handtekening zetten onder de nieuwe wet – GroenLinks, PvdA, VVD, CDA, SP, D66 en ChristenUnie – blijven op afstand van elkaar. Er is geen groepsomhelzing, er wordt zelfs niet gezamenlijk geposeerd voor de camera’s.

‘Ontzettend trots’

Aan de ‘ontzettend trotse’ Jesse Klaver ligt het niet. De GroenLinks-leider nam in 2015 samen met toenmalig PvdA-leider Diederik Samsom het initiatief voor een klimaatwet. Bijna drie jaar later beleeft hij zijn finest hour. VVD en CDA reageerden destijds sceptisch, maar nu hebben ze toch hun handtekening gezet onder de volgens hem ‘meest ambitieuze klimaatwet ter wereld’. 

Geen partij kan nu nog het milieubeleid verwaarlozen, ronkt Klaver die een parallel trekt met Odysseus die zich liet vastbinden aan de mast om niet te zwichten voor de verleiding van de Sirenen. ‘Deze wet gaat Nederland veranderen. Deze wet bindt politici vast aan de mast. ’

Er valt iets te zeggen voor die interpretatie. De zeven partijen committeren zich in elk geval aan de doelstelling om in 2050 de uitstoot van broeikasgassen te verminderen met 95 procent. Het is een ‘prestatieverplichting’ die verder gaat dan het regeerakkoord. 

Toekomstige kabinetten zullen in meer opzichten moeilijk om de klimaatwet heen kunnen. Zo verplicht de wet coalities om een vijfjarenplan voor het klimaat vast te leggen. Om de twee jaar moet gekeken worden of het plan nog voldoet.

Klimaatnota

Daarnaast komt er een alternatieve Prinsjesdag op iedere vierde donderdag van oktober. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) berekent dan hoe het er voor staat met het milieu. Het kabinet moet reageren met een Klimaatnota. Klaver hoopt dat de politieke discussie over milieu zo even belangrijk wordt als de discussie over geld. In zijn ideale scenario ontstaat er net zo veel commotie over de tabellen met CO2-uitstoot als over de koopkrachtplaatjes van het Centraal Planbureau.

Klaver en Samsom wisten voor de verkiezingen al D66, ChristenUnie en SP over te halen om de wet te steunen, maar VVD en CDA waren alleen onder druk van Alexander Pechtold en Gert-Jan Segers bereid om in gesprek te gaan. Zonder slag of stoot ging dat niet de afgelopen maanden. Het oorspronkelijke voorstel van GroenLinks en PvdA is de afgelopen maanden tijdens de onderhandelingen fors aangepast. De ‘nota van wijziging’ blijkt woensdag maar liefst 21 pagina’s lang.

VVD en CDA wekken bij de presentatie dan ook niet de indruk dat ze vastgebonden zijn aan een mast. Terwijl Klaver voor de camera’s spreekt in superlatieven, blinkt VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz een paar meter verderop uit in nuchterheid. ‘Er staan in deze wet geen doelen die onze internationale concurrentiepositie schaden,’ constateert ze. De wet biedt volgens haar volop flexibiliteit. 

Geen illusies

Ook voor die interpretatie valt iets te zeggen. De ambitieuze doelstelling voor 2050 is bijvoorbeeld niet juridisch afdwingbaar. Of, zoals in de memorie van toelichting staat: ‘Het betreft hier een (politieke) opdracht aan de regering en niet een grenswaarde die bij de rechter kan worden afgedwongen’. Kortom: Milieuorganisaties mogen geen illusies koesteren dat ze nu via de rechter kunnen afdwingen dat de doelen uit de klimaatwet worden nageleefd.

Zo zijn er meer concessies. Het oorspronkelijke doel van 55 procent minder CO2-uitstoot in 2030 is onder druk van VVD en CDA verlaagd naar 49 procent en bovendien veranderd in ‘een streven’. Als een kabinet onverhoopt niet op koers ligt, hoeft dat volgens de VVD niet meteen een probleem te zijn. ‘Je moet dan wel met een goede onderbouwing komen’, zegt Yesilgöz. ‘Als je een paar jaar later veel kostenefficiënter maatregelen kunt doorvoeren, dan is het niet verstandig om het overhaast binnen een jaar te doen. Het is belangrijk dat die flexibiliteit er is.’

Hernieuwbare energie

In het oorspronkelijke voorstel stond ook nog dat Nederland in 2050 volledig moet draaien op hernieuwbare energie. In de nieuwe wet wordt opeens gesproken over ‘een 100 procent CO2-neutrale elektriciteitsproductie’. Volgens CDA-Kamerlid Agnes Mulder blijft zo de optie open om bijvoorbeeld de Rotterdamse haven te ontzien. De uitstoot moet dan wel elders worden gecompenseerd.

Het is de prijs die GroenLinks en PvdA betalen voor ‘breed draagvlak’. In het nog uit te onderhandelen klimaatakkoord komst straks te staan welke stappen Nederland concreet gaat nemen om de uitstoot te verminderen op het gebied van wonen, landbouw, energie, verkeer en industrie. ‘Het echte werk komt nog,’ constateert VVD’er Yesilgöz dan ook. ‘Deze klimaatwet zegt nog helemaal niks over hoe we de doelen gaan bereiken.’

Een geruststellende gedachte voor de liberalen: bij het vaststellen van die maatregelen heeft niet Jesse Klaver, maar een partijgenoot de regie in handen: VVD-minister Eric Wiebes.

Wat staat er in de nieuwe klimaatwet?

- 95 procent minder broeikasgasuitstoot in 2050 (ten opzichte van 1990)

- Streven naar 49 procent reductie van broeikasgasuitstoot in 2030

- 100 procent CO2-neutrale energie in 2050

- Doelen in klimaatwet zijn niet 'extern afdwingbaar’ bij de rechter.

- Eens in de vijf jaar moet kabinet met een Klimaatplan komen met belangrijkste maatregelen.

- Klimaatdag op vierde donderdag van oktober - een soort Prinsjesdag voor het milieu.

- Raad van State geeft onafhankelijk oordeel over klimaatbeleid van kabinet.

- Op Klimaatdag presenteert het Planbureau voor de Leefomgeving de Klimaat- en Energieverkenning (KEV), zoals Centraal Planbureau (CPB) de Macro Economische Verkenning (MEV) publiceert op Prinsjesdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.