Met het vertrek van Ruf zijn speculaties begonnen over haar opvolger in het Stedelijk Museum

Wie kan het wél doen en welke koers moet worden gevolgd?

Met het vertrek van Ruf zijn ook de speculaties begonnen over haar opvolger in het Stedelijk Museum. Graag een blijver, ditmaal.

Bezoekers bij het werk van Malevitsj in het Stedelijk Museum Amsteraam Beeld Hollandse Hoogte

Hoe lang zal de vacaturetekst deze keer worden? Drie pagina's had het Amsterdamse Stedelijk Museum in 2013 nodig voor de functiebeschrijving. Bij de benoeming van artistiek directeur Beatrix Ruf meldde Alexander Ribbink, toenmalig voorzitter van de raad van toezicht, trots dat 'een schaap met vijf poten' was gevonden.

Na haar plotselinge vertrek dinsdag, wegens onvoldoende openheid over haar bijverdiensten, zoekt het belangrijkste Nederlandse museum voor moderne en hedendaagse kunst een nieuwe artistiek directeur. Moet het dan nu een schaap met zes poten zijn? Wie kan het wél doen en welke koers moet worden gevolgd?

Het museum houdt zich stil. De timing is ongelukkig: twee belangrijke spelers bij deze benoeming vertrekken naar Den Haag. De cultuurwethouder van Amsterdam Kajsa Ollongren wordt vicepremier in Rutte III. Ferdinand Grapperhaus, zojuist aangetreden als voorzitter van de raad van toezicht, wordt minister van Justitie.

Terwijl de onderzoeken naar Rufs nevenverdiensten beginnen, wordt er ook al druk gespeculeerd over haar opvolger. In de gesprekken die de Volkskrant voerde met kunstprofessionals klinken drie eisen: de programmering moet de museumcollectie verbinden aan hedendaagse kunst, de band met de stad moet worden hersteld en de nieuwe directeur moet onafhankelijk opereren in de hyperkapitalitische kunstwereld. Na het voortijdige vertrek van eerst de Amerikaanse Ann Goldstein (2010-2013) en nu de Duitse Ruf (2014-2017) is er behoefte aan iemand die zich voor langere tijd aan het museum committeert.

Dikke kans dat het dit keer een Nederlander wordt. Niet alleen is hier genoeg talent, het blijkt voor een buitenlander knap lastig te navigeren in de Nederlandse kunstwereld. De directeur van een publiek museum moet continu verantwoording afleggen.

Allereerst die programmering. De nieuwe directeur van het museum heeft een luxeprobleem: er is een geweldige collectie om uit te putten, in de stad leeft de behoefte aan experiment en nieuwe kunst, en het museum heeft ervaring in het programmeren van 'blockbusters': exposities die een groot publiek trekken.

Die ambities hoeven elkaar niet uit te sluiten. Volgens Barbara Visser, beeldend kunstenaar en voormalig voorzitter van de Akademie van Kunsten, kun je met avant-gardekunst heel goed een publiekstrekker maken: 'In de jaren zeventig werd in het Stedelijk het nieuwste van het nieuwste getoond en naar die experimentele tentoonstelling kwamen volksstammen kijken.'

Ook Mariëtte Dölle, directeur van Museum Kranenburgh in Bergen, legt de nadruk op kruisbestuiving in de programmering: 'Als je oude en nieuwe kunst als twee vuurstenen tegen elkaar slaat, komen daar prachtige vonken van.'

Daarmee citeert zij Ann Demeester (42), directeur van het Frans Hals Museum en De Hallen in Haarlem. Dat is geen toeval. Dölle vindt Demeester, die in 2013 ook al werd genoemd, een inspirerende optie voor het Stedelijk: 'Met die mix van hedendaagse en oudere kunst experimenteert zij nu al in Haarlem.'

Ann Demeester Beeld Joost van den Broek

Zo'n experiment met de museumcollectie is ook Xander Karskens (44) aangegaan als directeur van het Cobra Museum. Ook zijn naam valt, al zit Karskens nog geen jaar in Amstelveen.

Een stedelijk museum moet de band met zijn stad koesteren, daar is men het over eens. Het Stedelijk moet een museum zijn waar iedereen die in Amsterdam woont, terechtkan. En waar iedereen die in Amsterdam kunst maakt, zijn werk kan tonen. De verbinding met Amsterdamse kunstenaars heeft in 2015 een flinke klap opgelopen met de sluiting van de dependance Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, waar jonge kunst werd getoond.

Het Stedelijk Museum beloofde een doorstart te onderzoeken. Daarna werd het stil. Die band moet worden hersteld, bijvoorbeeld door iemand die de stad goed kent en goede contacten onderhoudt met de kunstopleidingen de Ateliers en de Rijksakademie. Dat is bij Ann Demeester en Xander Karskens zeker het geval.

Xander Karskens Beeld Hollandse Hoogte / Polaris Images

Het is ook mogelijk dat na de mislukte benoemingen van Goldstein en Ruf, de raad van toezicht het liefst op safe wil spelen. Doorgewinterde kandidaten die worden genoemd, zijn Rein Wolfs (57), van de Kunsthalle in Bonn en Sjarel Ex (60), sinds 2004 directeur van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Spannender is iemand met minder ervaring maar wel een sterk profiel. Dan valt al snel de naam van Defne Ayas (41), directeur van het Rotterdamse kunstcentrum Witte de With. Haar termijn loopt eind dit jaar af. In Rotterdam maakte ze furore met inhoudelijke tentoonstellingen die ook publiek wisten te trekken en ze heeft bovendien een stevig internationaal netwerk.

Maar hoe doorgewinterd moet zo'n directeur eigenlijk zijn? Felix Rottenberg, voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad, herinnert zich de benoeming van Pierre Audi als artistiek directeur van de Nationale Opera in 1987: 'Hij was pas 30. Na twee jaar legde hij een tienjarenplan op tafel. Hij bleek een bouwer die niet zomaar wegliep.'

Rein Wolfs Beeld EPA
Sjarel Ex Beeld ANP
Defne Ayas

Lees verder over Beatrix Ruf en haar vertrek bij het Stedelijk Museum Amsterdam

Weer directeur weg bij Stedelijk Museum: Beatrix Ruf stapt op om verzwijgen nevenactiviteiten
Beatrix Ruf (57) stapt op als directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam. Dit maakte het museum vandaag bekend. Onvermelde nevenfuncties en belangenverstrengeling zouden haar integriteit als museumdirecteur hebben geschonden.

Het Stedelijk Museum in Amsterdam kiest voor het sleutelwoord integratie. Vreemd is die keuze allerminst. De wereldbevolking is op drift geraakt of, zoals Stedelijk-directeur Beatrix Ruf een half jaar geleden aan de Volkskrant liet weten: 'Migratie is onderdeel van onze identiteit.'

Beatrix Ruf begon in 2014 als directeur van het Stedelijk Museum. Ze deed toen al een aankoop en strikte drie relatief jonge kunstenaars voor 2015. Lees dit interview met Ruf uit haar begintijd. 'We moeten niet de canon bevestigen, maar de canon bepalen.' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.