Analyse Crisislab

Met het gezag van de politie is niets mis, ontdekt het Crisislab op straat

Veruit de meeste Nederlanders gehoorzamen niet alleen aan de politie, ze doen dit ook nog eens uit ‘innerlijke overtuiging’. Dat blijkt uit een onderzoek van Crisislab naar het gezag van de Nederlandse politie op straat in opdracht van Politie en Wetenschap. 

Op pad met agenten in de wijk het Oude Westen, in Rotterdam. Beeld Marcel van den Bergh

 Op de vraag van de onderzoekers waarom zij doen wat agenten van hen vragen, gaven respondenten antwoorden als ‘de politie is gewoon een begrip’ , ‘ik heb ontzag voor de politie’, ‘omdat het beleefd is’, ‘stukje normen en waarden’, ‘omdat ik zo opgevoed ben’, ‘ik ben een plichtsgetrouwe burger’, ‘omdat het anders een chaos in de wereld wordt’ en ‘dat is hoe ik het geleerd heb’.

In totaal 92 procent van de mensen die de onderzoekers tijdens een interactie met de politie gadesloegen, deed wat de agenten van hen vroegen, 82 procent deed dit ook nog eens zonder een vorm van protest aan te tekenen. In de inleiding van hun publicatie Politiestraatgezag en burgerlijke (on)gehoorzaamheid stellen de onderzoekers dat hun bevindingen haaks staan op de in Nederland gangbaar geworden opvatting dat de politie aan gezag heeft ingeboet.

De onderzoekers verwijzen onder meer naar een productie van De Telegraaf uit 2015. Daaruit bleek dat meer dan tachtig procent van de Telegraaf-lezers vindt dat de politie te weinig gezag uitstraalt, en daardoor op te weinig respect kan rekenen. Uit een onderzoek van de Stichting Maatschappij en Veiligheid uit 2013 bleek dat meer dan de helft van de Nederlanders vindt dat de politie niet genoeg autoriteit heeft. Op Twitter is het vermeende gebrek aan gezag van de politie een veelvuldig terugkerend thema.

‘Het wordt veel geroepen dat het gezag van de politie tanende is, wij zochten naar wetenschappelijke bewijzen voor die bewering en vonden die nauwelijks’, vertelt Astrid Scholtens, onderzoeker bij Crisislab. ‘Veel van de onderbouwingen bleken abstract of gebaseerd op laboratoriumsituaties. We besloten daarom letterlijk achter de burger aan te gaan door hem in zijn omgang met de politie te volgen.’

Scholtens en haar collega-onderzoekers liepen op diverse plaatsen in Nederland mee met de politie in situaties waarin de kans op ‘een interactie met de burger’ groot was, bijvoorbeeld bij verkeerscontroles, tijdens horecadiensten en in het uitgaansleven, oftewel de ‘late night setting’. Daarin volgden zij van een afstand de gesprekken tussen agenten en burgers. Naderhand interviewden zij mensen over hun ervaringen met de politie tijdens de interactie.

Contraproductief 

Een grote meerderheid van 91 procent vond dat de agenten tijdens die interacties beleefd tegen hen waren. De onderzoekers constateren dat ‘respect tot respect leidt’. Een harde en confronterende benadering door de politie bleek vaak contraproductief te werken. Agenten die mensen om medewerking vroegen, werden in veruit de meeste gevallen onmiddellijk gehoorzaamd. Agenten die bevelen gaven ontmoeten aanmerkelijk meer weerstand. De onderzoekers ontdekten ook dat de leeftijd, het geslacht en de huidskleur van de politiefunctionarissen nauwelijks invloed hebben op de mate waarin de burger hen gehoorzaamt. Naar jonge vrouwelijke agenten werd, bijvoorbeeld, in de meeste gevallen even goed geluisterd als naar oudere mannelijke collega’s. Ook het al dan niet dragen van een politiepet, al tijden een onderwerp van discussie, bleek niet van invloed op het gedrag van burgers.

Een woordvoerder van de politie, die het rapport nog niet gelezen heeft, verklaart desgevraagd in een reactie: ‘Als 92 procent  van de mensen de politie in de praktijk gehoorzaamt, is dat een prachtig resultaat, nu die laatste 8 procent nog.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden