Profiel

Met haar kritiek op Poetin deelt zangeres Alla Poegatsjova een gevoelige tik uit

Het aanzien van zangeres Alla Poegatsjova in Rusland is moeilijk te overschatten. Met haar kritiek op de oorlog in Oekraïne is zij ‘de leider geworden van het antioorlogsfront in Rusland’.

Tom Vennink
President Poetin reikt Alla Poegatsjova in 2014 de Orde van Verdienste voor het Vaderland uit. Beeld ANP / EPA
President Poetin reikt Alla Poegatsjova in 2014 de Orde van Verdienste voor het Vaderland uit.Beeld ANP / EPA

Ze is al een halve eeuw de diva van de Russische popmuziek. Geen enkele andere artiest in Rusland verkocht zoveel platen als zij (250 miljoen). Elke Oudjaarsdag zingen Russen het jaar uit met haar liedjes uit Ironie van het lot, de bekendste Sovjet-film die op 31 december standaard wordt uitgezonden in Rusland.

Alla Poegatsjova is iemand met wie president Poetin zich tot deze week graag liet zien. Hij reikte haar de Orde van Verdienste voor het Vaderland uit en ontving haar regelmatig in het Kremlin.

Maar sinds zondag is een volgende ontmoeting tussen de twee onvoorstelbaar geworden. Poegatsjova (73) schreef aan haar miljoenen volgers op Instagram dat Russen in Oekraïne sterven voor ‘denkbeeldige doelen’. De oorlog, zo stelde ze, ‘verandert ons land in een pariastaat en verslechtert het leven van onze burgers’.

Weer een nederlaag voor Poetin. Een gevoelige. In tegenstelling tot andere tegenstanders van de oorlog, zoals politicus Aleksej Navalny, is Poegatsjova bekend en geliefd bij vrijwel alle Russen, ongeacht of ze geboren zijn in het tijdperk van Stalin of Poetin.

Echtgenoot in de ban

Poegatsjova keerde zich publiekelijk tegen de oorlog nadat Maksim Galkin, haar vijfde echtgenoot, door het Kremlin was aangepakt wegens openlijke kritiek op Poetins ‘speciale operatie’. De bekende komiek en presentator, 27 jaar jonger dan zijn vrouw, riep kort na Poetins invasie al op tot beëindiging van de oorlog. Staatszenders deden Galkin meteen in de ban. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken voegde Galkin toe aan het register van ‘buitenlandse agenten’, een lijst met staatsvijanden die door allerlei regels het werk onmogelijk wordt gemaakt in Rusland.

Galkin is bevriend met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, die tot zijn politieke carrière bekend was als acteur. Ze waren samen te zien in comedyshows op de Russische televisie, onder meer in een grote oudejaarsshow op staatszender Rossija 1 in 2013. Sinds de invasie toert Galkin met shows door Europa en verschijnt op het podium in de kleuren van de Oekraïense vlag. De opbrengsten van de shows gaan naar Oekraïense hulporganisaties.

Galkin en Poegatsjova verlieten Rusland kort na de inval en vlogen naar Israël met hun tweeling, wegens Poegatsjova’s hoge leeftijd verwekt via een draagmoeder. Poegatsjova keerde in de zomer terug naar Rusland. Poetin ging er tot deze week van uit dat de popdiva aan zijn kant stond. Alleen Galkin had ‘heel slechte uitspraken’ gedaan, zo zei Poetins woordvoerder Dmitri Peskov. ‘Ik heb geen uitspraken gehoord van Poegatsjova.’

Buitenlandse agent

Poegatsjova vroeg het Kremlin zondag om haar, net als haar echtgenoot, te brandmerken als buitenlandse agent. Staatsmedia probeerden het nieuws te verbergen voor de bevolking door het te negeren, maar het was al te laat. Poegatsjova’s kritiek ging als een lopend vuurtje door Rusland.

Vladimir Solovjov, de toonaangevende presentator van de staatstelevisie, verklaarde Poegatsjova dood. ‘Rust in vrede, Alla’, schreef hij op sociale media. Pjotr Tolstoj, vicevoorzitter van het Russische parlement, zei dat Poegatsjova ‘de band met de werkelijkheid heeft verloren’ en zei: ‘We zullen winnen zonder haar liedjes.’

Maar kun je in Rusland winnen zonder Een miljoen dieprode rozen en Neem me met je mee? Het aanzien van Poegatsjova is moeilijk te overschatten. Russen grapten in de jaren zeventig al dat Sovjet-leider Leonid Brezjnev herinnerd zou worden als ‘een kleine politicus uit het tijdperk-Poegatsjova’. Nu zeggen ze dat ook Poetin de geschiedenisboeken zal ingaan als ‘een kleine politicus uit het tijdperk-Poegatsjova’.

Andere Russische sterren

Poegatsjova brak in 1975 door met het nummer Arlekino, dat uitgezonden werd op de Sovjet-tv. Sindsdien is ze nooit meer van de buis geweest. Haar optredens ogen en klinken westers door keyboards, elektrische gitaren en glitterjurken. Maar ze nam nooit afstand van de Slavische muziek. Er klinkt altijd wel een Russisch volksliedje door haar nummers heen.

Haar kritiek op de oorlog roept vragen op over de positie van andere Russische sterren. Sommigen spraken zich al uit tegen de oorlog. Ivan Urgant, een Arjen Lubach-achtige presentator van een avondshow op de staatstelevisie, keerde zich tegen de oorlog en verdween van de tv. Andere bekende tegenstanders: Oxxxymiron, de populairste Russische rapper, de gelauwerde zanger Valery Meladze en youtuber Joeri Doed. Maar de meesten hebben zich stilgehouden, mogelijk uit angst om hun podium te verliezen. Nu Poetin met zijn impopulaire mobilisatie de oorlog naar de Russische huiskamers brengt, wordt het voor bekendheden moeilijker om de invasie te negeren.

Poetins critici denken dat ze met Poegatsjova een sterkere vuist kunnen vormen. ‘Poegatsjova is de de facto leider geworden van het antioorlogsfront in Rusland’, zei politicoloog Stanislav Belkovski. Pavel Tsjikov van mensenrechtenorganisatie Agora roemde Poegatsjova voor haar steun ‘tegen repressie en oorlog’. Tsjikov: ‘Een miljoen dieprode rozen tegen het kwaad.’

3x Alla Poegatsjova

The New York Times sprak na haar optreden in een uitverkochte Carnegie Hall in 1988, van ‘Amerikaanse en Europese tinten’, maar ‘een onmiskenbare Slavische toon’. Dat kwam ‘niet alleen door de harde medeklinkers van de Russische teksten, maar ook door een vluchtige, theatrale zwaarmoedigheid en het bijna constante gebruik van mineur’.

Veel Russen willen weten wat Poegatsjova’s ex-man, Filipp Kirkorov, een icoon van de Russische popmuziek, van de oorlog vindt. Poegatsjova was twintig jaar getrouwd met Kirkorov, die zich niet heeft uitgesproken tegen de oorlog, maar wel tegen antihomowetgeving. Ook verdedigde hij komiek Maksim Galkin toen die wegens zijn kritiek op de oorlog aangevallen werd door Margarita Simonjan, de baas van Kremlin-zender RT.

Buiten Rusland brak Poegatsjova nooit door. Ze deed in 1997 mee met het Songfestival, maar eindigde met het liedje Primadonna op een roemloze vijftiende plek.

In een eerdere versie van dit artikel stond dat Poegatsjova’s eerste optreden in het Westen in 1988 in New York was, maar een jaar eerder stond ze al in een matig gevuld Carré.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden