Met gsm'etje op zak valt iedereen te traceren

In de Amerikaanse film Enemy of the State zitten de politie, de FBI en de geheime dienst achter hoofdrolspeler Will Smith aan....

Van onze verslaggever Noël van Bemmel

Dat scenario is realistischer dan menig hi-abonnee denkt. Wie een gsm-toestel stand-by in zijn tas heeft, kan door het hele land worden gevolgd. Mede daardoor kon twee weken geleden de verdachte van de brand bij S.E. Fireworks worden aangehouden. Drie getuigen beweerden dat hij daar niet in de buurt was, maar zijn telecom-aanbieder plaatst hem ten tijde van de ramp in de nabijheid van het vuurwerkbedrijf.

De gsm ontpopt zich als effectief opsporingsmiddel. Om de de locatie van vermoedelijke criminelen vast te stellen, de gangen van verdwenen personen te reconstrueren of onder sneeuw bedolven skiërs te vinden. Dat gebeurt nu nog aan de hand van gespreksgegevens die door de telefoonbedrijven zes maanden worden bewaard. De volgende stap is het volgen van stand-by toestellen en het opvoeren van de precisie.

Voorlopig is het traceren van een mobieltje nog een ruwe bezigheid. Een gsm-toestel zendt voortdurend signalen uit, om vast te stellen in de buurt van welke zendmast het zich bevindt. Daarvan staan duizenden op daken in heel Nederland. Sommige bedienen een gebied van kilometers omtrek, sommigen hebben een straal van een paar honderd meter. Die zogeheten cel is weer verdeeld in drie gelijke sectoren.

Zo kan de telecom-operator zien in welke buurt de mobiele beller zich ongeveer bevindt. Plaats en tijd worden automatisch opgeslagen zodra er wordt gebeld, anders kan de rekening niet worden opgemaakt. De gegevens worden bewaard, voor het geval de abonnee vindt dat het bedrag niet klopt. Dat geeft de politie een fraaie databank aan gegevens die op last van de rechter-commissaris kunnen worden opgevraagd.

Een prepaid-telefoon is lastiger. Die toestellen staan niet op naam, zodat eerst de eigenaar moet worden vastgesteld via stemherkenning. Dan tappen rechercheurs bijvoorbeeld een vaste lijn af om een stempatroon te verkrijgen en laten een computer daarna de ether afzoeken naar dezelfde stem. Vervolgens kan dat toestel worden gevolgd als alle andere.

GSM-fabrikanten en telecom-operators werken inmiddels aan een nieuwe techniek, waarmee de positie van bellers preciezer wordt bepaald. Dat doen zij omdat het bedrijfsleven geïnteresseerd is in het ontwikkelen van nieuwe diensten, waarbij de locatie van de mobiele consument belangrijk is. Als die bijvoorbeeld langs een supermarkt loopt, kan hij via sms gelokt worden met weekaanbiedingen.

'We zijn al een tijdje bezig met een mobile positioning system', zegt strategiedirecteur J. van Troost van fabrikant Ericsson. Daarbij wordt de huidige meting via één zendmast vervangen door een driehoeksmeting. 'Dan weten we veel preciezer waar de klant zich bevindt.' Volgens hoogleraar R. Lagendijk van de TU Delft is dan te zien in welke straat de beller zich bevindt. 'Maar nog niet bij welke voordeur.'

Dat maakt het bijvoorbeeld mogelijk dat een autorijder op de A 4 tijdig wordt ingelicht over een ongeluk, of over de benzineprijs bij het volgende pompstation. Ook wordt gewerkt aan toeristische diensten, waarbij de wandelaar op zijn gsm-scherm informatie krijgt over de bezienswaardigheden op zijn weg. Bij dergelijk toepassingen moet de aanbieder continu weten waar de beller zich bevindt.

Dan is technisch al mogelijk. Ieder stand-by toestel zendt immers uit. Niet alleen bedrijven, maar ook justitie heeft daar oren naar, blijkt volgens telecom-aanbieder Ben uit overleg met opsporingsinstanties. De Registratiekamer, de instantie die adviseert over privacy, vindt dat geen goed idee. Als gegevens niet nodig zijn voor het opmaken van de rekening, stelt de kamer, kunnen die alleen gebruikt worden na uitdrukkelijke toestemming van de consument. De Europese Commissie buigt zich nog over deze ontwikkeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden