Met grote dromen nukkig op de bank

De Francine Oomen-verfilming Hoe Overleef Ik Mezelf? is een duik in het hoofd van een tienermeisje. Regisseur Nicole van Kilsdonk: ‘Het gaat niet om een pukkel....

Broodtrommels. Scheurkalenders. Spellen. En dan het HOI-logo, overal. Duizelingwekkend. Het was in een speelgoedwinkel, haar dochter van acht aan de hand, dat Nicole van Kilsdonk zich opeens realiseerde hoe populair de Hoe Overleef Ik (HOI)-boekenserie écht is.

Ze zat toen middenin de draaiperiode van de verfilming van twee delen uit Francine Oomens reeks. ‘Ergens ben ik wel blij dat ik daarvoor niet zo goed had beseft dat kinderen echt idolaat zijn van die boeken’, vertelt ze vlak voor de première, achter een kop muntthee in het Vondelpark. ‘Het is verlammend. Je doet altijd wel ergens onrecht aan. Ik wilde mijn stempel drukken, een volwassen film maken, zonder de kinderen of Francine teleur te stellen.’

Want uiteraard, toen ze naar aanleiding van haar jeugdserie Taxi van Palemu (2006) door producent BosBros werd gevraagd voor de regie van Hoe Overleef Ik Mezelf? had Van Kilsdonk heus wel van de boeken over de puberende Rosa gehoord. Er valt ook amper aan te ontkomen: elk nieuw boek vliegt over de toonbank en wordt steevast door kinderjury’s bekroond. En natuurlijk heeft ze toen meteen de delen gelezen waarop de film is gebaseerd.

‘Ik vond het vooral belangrijk om te zien waarom het zo populair is, om uit te vinden aan welk gevoel je vast moest houden. En dat is volgens mij Rosa’s zoektocht naar haar plek in de wereld. Herkenbaar voor iedere puber.’

Juist daarom hebben de heftigste gebeurtenissen uit het boek de film uiteindelijk niet gehaald. Dat Rosa boulimia krijgt, staat niet in het script; een grote vechtpartij bij het graffiti-spuiten waardoor ze in het ziekenhuis belandt evenmin. ‘Ik weet dat kinderen dat juist heel spannend vonden. En Francine begreep dat er dingen uit moesten, maar toen dat ook daadwerkelijk gebeurde, vond ze dat wel moeilijk.’

In het scenario van Tamara Bos verhuist de hoofdpersoon van de reeks, Rosa, naar Groningen. Haar moeder heeft door een nieuwe man, nieuwe baan en baby wel heel weinig aandacht voor haar oudste dochter. Op school vindt Rosa maar moeilijk aansluiting. Afvallen wil ze, een piercing en haar benen scheren – als ze er maar bij hoort. En dat lukt pas als ze zichzelf durft te zijn.

En dat, weet Van Kilsdonk, is drama genoeg. Zelf verhuisde ze op haar twaalfde van de Randstad naar Brabant. ‘Mijn herinnering aan de middelbare school is vooral een van hockeymeisjes die zich misselijk aten aan roze koeken en vervolgens verzuchtten dat ze weer moesten brooddiëten. Daar had ik niets mee. Ik was heel erg op zoek naar gelijkgestemden. Een pukkel (hoewel het in de film een geestige animatie oplevert), daar gaat het niet om. Het is met grote dromen stiekem verliefd thuis nukkig op de bank zitten en denken: is dit het nou?’

Maar ook dat zou te dramatisch kunnen worden, door de problemen van Rosa even serieus te nemen als zijzelf. Het is een aanpak die niet past bij Nicole van Kilsdonk (1965, Velsen). Haar films zijn eerder lichtvoetig, ook al gaan ze over kanker en vreemdgaan (Zadelpijn, 2007), over dementie (Deining, 2004) of over een hersenbloeding (Het Ravijn, 2005). Voor je het weet, barsten haar hoofdrolspelers uit in zang of dans (Ochtendzwemmers, 2001 en Sale, 2003). Wars van sentiment, lijkt het. ‘Ik neem het wel serieus, maar maak het niet vet’, omschrijft ze het zelf. En hoe minder groots drama, des te moeilijker, zo merkte ze vooral bij haar eerste bioscoopfilm Johan (‘die is ons echt door de vingers geglipt’). ‘Terwijl ik echt een pleitbezorger ben voor ogenschijnlijk eenvoudige films. Neem Festen, ik vind het dan echt jammer dat er een heel heftig geheim moet zijn. Gewoon dat gedoe, van die familie, van die relaties, dat heeft toch geen dramatisch plot meer nodig?’

Hoe Overleef Ik Mezelf? zit vol met scènes waarin Rosa’s beste vriendinnetje survivaltips geeft als televisiedominee of Oprah Winfrey, beelden waarmee Rosa wordt overspoeld. Een kalverliefde vangt Van Kilsdonk plotseling met desoriënterende close-ups. En Rosa’s innerlijke strijd wordt verbeeld door twee alter ego’s: de goede en de slechte Rosa. Gespeeld door dezelfde onervaren actrice, de 15-jarige Jolijn van de Wiel.

‘In eerste instantie was ze me helemaal niet opgevallen bij de castingrondes. Ze had zich ook opgegeven omdat haar buurjongen het aanmeldingsformulier bij haar kwam uitprinten, puur toeval dus. Maar ik kwam erachter dat ik juist gecharmeerd was van dat onopvallende. De rol had dat ook nodig: het klopte niet als ze te zelfverzekerd zou zijn.’

Juist bij die boze alter ego bleek dat nog best ingewikkeld. ‘Ik vond het prettig dat ze in haar spel heel dicht bij zichzelf bleef – haar ouders zeiden tijdens de eerste vertoning ook telkens tegen elkaar: ‘Kijk, het is net ons Jolijn’. Maar dat fysieke, dat krachtige, daarvoor moest ze echt even door de gêne heen.’

Toch voelen de grote issues van nu soms wel heel ver weg in Hoe Overleef Ik Mezelf? De film is tamelijk blank en van de problemen kun je als volwassene gemakkelijk denken: ‘Zeur niet’ – zo geeft Van Kilsdonk toe. Maar tieners zijn niet extreem anders dan vroeger, denkt ze. Er zijn misschien meer programma’s als American Next Top Model, maar in de jaren tachtig waren meisjes ook bezig met diëten.

En hoe vroegrijp ze ook lijken, dat valt nog best mee, weet ze uit ervaring. In de eerste versie van de film zat een scène waarin Rosa’s borsten duidelijk te zien waren. ‘Toen we die vertoonden voor testpubliek, was het tien minuten lang rumoerig. Ik voelde echt een golf door de zaal gaan. Gek, ik had me nooit gerealiseerd dat kinderen die gewend zijn de hele dag Janet Jackson en Britney Spears bijna naakt op MTV te zien daarvan zo van streek zouden zijn. Ze mogen misschien wereldwijs overkomen, maar als het om henzelf gaat, zijn ze nog steeds hartstikke preuts.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden