'Met genoeg wapens had UCK ook zonder NAVO gekund'

Al sinds 1969 bereidt Seidi Veseli een guerrillaoorlog in Kosovo voor. Tijdens de NAVO-bombardementen was hij strategisch commandant van het UCK, nu heeft hij zijn wapens neergelegd....

Zijn kalasjnikov heeft hij ingeleverd bij de NAVO, zijn groene uniform verruild voor een witte jas. Sinds drie weken is Seidi Veseli weer hoofd van het ziekenhuislaboratorium in Pristina, na vijftien jaar te zijn weggeweest.

President Hashim Thaci van de eenzijdig gevormde UCK-regering heeft hem een aantal ministersposten aangeboden, maar die heeft Veseli afgeslagen. 'Er zijn genoeg mensen die politiek kunnen bedrijven, mijn taak ligt nu hier, in het ziekenhuis.'

Veseli zat van 1984 tot 1991 in de gevangenis vanwege zijn separatistische ideeën. Toen hij vrijkwam, trokken de eerste UCK-strijders de bergen in. 'We organiseerden van daaruit het verzet tegen de Servische politie, verrichtten aanslagen en doodden politiemensen die zich misdroegen.' Al na twee maanden werd Veseli weer gevangen genomen, dit keer tot 1994. Na zijn vrijlating vestigde hij zich in Albanië, van waaruit hij politiek actief was. 'Ik trad op als de juridische vertegenwoordiger van het UCK.' In december vorig jaar kwam hij terug naar Kosovo om te vechten. Hij besefte dat de tijd van politiek bedrijven voorbij was.

Veseli werd strategisch commandant van brigade 153, die vocht in de regio Llapi, tussen de Kosovaarse hoofdstad Pristina en de Servische grens - waar twee belangrijke aanvoerroutes voor het Servische leger doorheen liepen. Hij gaf daar tijdens de NAVO-bombardementen leiding aan 2500 UCK-strijders. 'Op een gegeven moment was een deel van mijn brigade omringd door drie Servische brigades van in totaal negenduizend man. Op een vierkante kilometer hebben ze toen in één dag 360 granaten op ons afgevuurd. Maar ik leef nog.

'In totaal hebben wij duizend Servische soldaten gedood, in hinderlagen en door van achteren aan te vallen. In mijn brigade zijn slechts vijftien UCK-strijders gedood. Ik heb een aantal keren oog in oog met Servische soldaten gestaan en moeten moorden om te overleven. Niet zo heel vaak, omdat ik als commandant vaak in de achterhoede bleef.

'Mijn vuistregel was: in de eerste plaats vechten met je hersenen, niet met je wapens. We waren voortdurend in beweging, altijd in kleine groepjes, droegen al onze gewonden op onze rug mee (in het heetst van de strijd waren dat er dertig) en deden nooit iets zonder een doordacht plan dat was besproken met het centrale commando. Communiceren deden we via sateliettelefoon en radio, vrijwilligers brachten ons voedsel. Het hele Albanese volk stond achter ons, dat heeft ook enorm geholpen.

'Hoewel veel soldaten geen lange training konden krijgen, moesten ze allemaal slagen voor de Chinese test voor vrijheidsstrijders op het tweede niveau. Dan pas kregen ze een wapen en mochten ze meevechten. Die methode is ook gebruikt door de partizanen van de Vietcong.' Veseli leest al dertig jaar oosterse boeken over guerrillaoorlogsvoering en lesmateriaal van militaire academies. 'Die boeken heb ik gekregen van bevriende vrijheidslegers uit Azië, Afrika en Latijns Amerika.'

Anders dan wat veel gesuggereerd wordt, heeft het UCK nooit afspraken gemaakt met de NAVO over een gezamenlijk offensief. 'Althans niet in mijn regio. Ik had alleen een afspraak met de NAVO dat ze de weg van waaruit wij de Serviërs aanvielen - tussen Leskovac en Pristina - niet zouden bombarderen. En ik heb de NAVO veel informatie doorgespeeld. Twintig keer heb ik de exacte coördinaten doorgegeven waar zich Servische troepen en materieel bevonden. Maar die locaties zijn nooit gebombardeerd.'

Veseli spreekt ook tegen dat het UCK ooit geld of wapens zou hebben ontvangen van de Verenigde Staten of de Albanese regering. 'Al het geld van het UCK is geschonken door Albanezen in Kosovo en in het buitenland.'

'We hadden grote problemen met de wapentoevoer, die was vaak volledig geblokkeerd. Als de Amerikanen ons wapens zouden hebben gegeven, dan had de NAVO helemaal niet hoeven ingrijpen. Het UCK had in een maand 500 duizend man bij elkaar kunnen krijgen. Dat klinkt overdreven, maar Albanezen zijn jong en dynamisch, 70 procent is jonger dan 30 jaar. De internationale gemeenschap had zich veel geld kunnen besparen. Wij waren bereid en in staat om te vechten.'

De Serviërs stellen alles in het werk om het UCK in de media zwart te maken, meent Veseli. Dat UCK-leider Thaci kritische UCK-commandanten heeft laten vermoorden, zoals The New York Times deze maand schreef, is 'absolute onzin'. 'Gelukkig weet de internationale gemeenschap dat ook. Ik heb vertrouwen in Thaci, hij is jong maar loopt al heel lang mee in het UCK. Maar Thaci zal zichzelf natuurlijk moeten bewijzen. Dit is een testperiode.'

Het UCK is een gedisciplineerd leger, zegt Veseli. 'We hebben een groot deel van onze wapens ingeleverd omdat het Westen heeft beloofd onze belangen te zullen behartigen. Maar als het moet, pakken we de wapens weer op en trekken we weer de bergen in.'

Het is volgens het UCK onvermijdelijk dat de delen van Macedonië en Montenegro waar veel Albanezen wonen, zich uiteindelijk bij Albanië en Kosovo zullen aansluiten. Veseli: 'Beide landen zijn door Tito gecreëerd. Neem Macedonië: dat moest dienen als buffer tussen Griekenland en Bulgarije. De Macedoniërs zijn gewoon Serviërs en Bulgaren, ze hebben niks met die oude Griekse naam te maken. De internationale gemeenschap moet goed begrijpen dat zonder een acceptabele oplossing voor alle Albanezen, het nooit vrede kan zijn op de Balkan.'

Het UCK wil geen militaire dictatuur instellen, of een etnisch zuiver Albanië, benadrukt Veseli. 'De Serviërs die niks kwaad hebben gedaan, mogen hier natuurlijk blijven. Wij zijn een vreedzaam volk dat ervan droomt te kunnen leven in een democratisch, vrij land. En wellicht kunnen we ooit, als een Verenigd Albanië, lid worden van de Europese Unie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.