Met elke 'hoer' die je uitkraamt, smeek je om liefde

Waarom roepen Marokkaanse mannen zo makkelijk 'hoer' tegen willekeurige vrouwen? Niet om domweg te beledigen, maar vooral omdat ze nooit hebben geleerd hoe met vrouwen om te gaan, is de ervaring van Said El Haji.

Zijn Marokkanen seksistischer en vrouwonvriendelijker dan de gemiddelde man? Over die vraag is een debat losgebarsten naar aanleiding van de documentaire Femme de la rue, waarin we zien hoe de maakster, Sofie Peeters, door een Brusselse achterstandswijk loopt en om de haverklap wordt lastiggevallen door opdringerige Marokkaanse mannen, de ene nog ouder en agressiever dan de andere.


Ik denk dat het in dit geval meer gaat om een culturele dan om een universele kwestie, al is het maar omdat in de westerse wereld vooruitgang is geboekt in de positie van vrouwen. Wat ik in de genoemde documentaire zie, zijn mannen die allang niet meer beter weten dan dat het leven een aaneenschakeling is van tegenslag, mannen die in vrouwen nauwelijks iets anders zien dan een baarmachine. Gedemotiveerd en verhard als ze zijn, vervallen ze moeiteloos in de meest seksistische hufterigheid. Ik zie mannen die nooit hebben geleerd om aan een vrouw kenbaar te maken wat hen ten diepste beweegt. Mannen, kortom, met een verwaarloosd gevoelsleven, die slechts één grote liefde kennen: hun eigen moeder, omdat zij de enige persoon is bij wie ze kwetsbaar kunnen zijn.


Ik herken daar wel iets in. Als vrijgezelle twintiger droomde ik van een harem. Dat had weinig te maken met een verlangen naar macht of met mannelijke onzekerheid, maar wel veel met troost. Omringd te worden door lieve, zorgzame vrouwen, daar ging het om. Ik hield er een zeer individualistisch leven op na en dat had behalve voor- ook nadelen. Voordeel was bijvoorbeeld de ongelimiteerde vrijheid die ik had, nadeel was dat ik me onthecht voelde. Behalve in dromen over harems, zocht ik de nodige troost bij zangeressen. Niet om hoe ze eruitzagen, maar om hoe en wat ze zongen. Een van mijn favoriete songs was Troy van Sinéad O'Connor. Vooral wanneer ik dat onbestemde gevoel had van iets missen, maar niet weten wat, van verlangen, maar niet weten waarnaar, van verdriet, maar niet weten waarom, kwam ik steevast bij haar uit. Geen enkele zangeres wist mijn gevoel van verlies en verlatenheid zo intens uit te schreeuwen. Alsof er een innerlijke wond was die verzorgd moest worden, en die door haar stem werd geheeld.


Ik zal nooit mijn eerste schooldag vergeten. Dat was in september 1982. Ik woonde nog geen maand in Nederland en daar zat ik al in een klas met voornamelijk blonde kinderen die ik niet verstond. Ik miste mijn moeder, kon alleen maar janken en dat deed ik dan ook. Toen nam de juf mij op schoot; ze wiegde mij tot ik stil was. Vele jaren later heb ik haar nog gesproken over die dag. Ja, ze wist het nog. En ze lachte, blij dat ik het ook niet was vergeten.


Ik zal ook nooit vergeten hoe mijn eigen moeder tegen mijn vader tekeerging als hij mij sloeg, verloren in een zoveelste aanval van blinde woede. Ik weet zeker dat het de stem van mijn moeder is die ervoor heeft gezorgd dat ik geen schuldcomplex heb overgehouden aan die gewelddadige momenten. Als opgroeiend kind heb ik mijn vader ongetwijfeld uitgedaagd hier en daar, maar ik geloof niet dat zijn agressie ook maar één keer mijn eigen schuld is geweest.


Welnu, waar ik mannen voornamelijk associeer met autoriteit en agressie, associeer ik vrouwen met vertroosting en erbarmen. Dat de werkelijkheid genuanceerder is, heb ik onderhand ook geleerd. Daar wil ik u graag over vertellen.


Hard en onsympathiek

Toen ik een poosje geleden door een politieagente werd terechtgewezen, omdat ik op de stoep fietste, werd ik weerspannig. Waarom werd ik weerspannig? Omdat ze het op een toon zei die mij niet beviel. Het was een gezaghebbende toon en die tolereerde ik niet van vrouwen. Ik deed braaf wat ze me opdroeg, daar niet van, per slot van rekening was zij van de politie en was ik wel degelijk in overtreding. Maar er schuurde iets van binnen.


Vrouwen moeten zich niet voordoen als mannen, vond ik, want dat maakt hen hard en onsympathiek. Zoals ook mannen hard en onsympathiek zijn wanneer ze gezag genieten. Vrouwen moeten lief en zorgzaam zijn. Moederlijk. Dat is het dierbare beeld dat ik van de vrouw had (en in mindere mate nog altijd heb).


Nu was de politieagente niet bezig met het vervullen van een moederlijke taak, maar met het handhaven van de openbare orde en veiligheid. Een onderscheid dat ik begripsmatig wel kende, maar op psychologisch niveau kennelijk nog geen plek had gegeven. Hoe agressief een vrouw ook is, het zal mijn beeld van de vrouw niet wezenlijk veranderen. Noch zal mijn beeld van de man wezenlijk veranderen wanneer ik te maken heb met een tedere man. Hoewel ik geen ouderwetse, patriarchale man wil zijn die een absoluut onderscheid ziet tussen de seksen, heb ik onbewust wel degelijk de neiging om zo'n onderscheid te maken. Zo ben ik kennelijk geprogrammeerd.


Hoe zit het nou met de Marokkaanse mannen in Femme de la rue die een vrouw op straat voor 'hoer' uitmaken, en haar voor de voeten spugen wanneer ze hen negeert? Zijn zij daartoe geprogrammeerd? Nee, Marokkanen worden niet geprogrammeerd om vrouwen te beledigen, laat daar geen misverstand over bestaan. Iedere Marokkaan zal beamen dat een woord als 'hoer' absoluut niet wordt getolereerd, en de vader staat klaar om klappen uit te delen aan wie niet horen wil. Van jongs af krijg je de nodige omgangsregels bijgebracht. Je weet alles van vormelijkheid, van wat je wel en niet hoort te doen, van respect, zowel tegenover mannen als vrouwen.


Maar je kunt die regels alleen tegenover mannen in de praktijk brengen, want met mannen ga je veel om; over vrouwen blijf je onwetend, omdat mannen en vrouwen in conservatieve, patriarchale milieus zich van elkaar hebben te scheiden. Dat is traditie, bestendigd door godsdienst. En denk niet dat het alleen mannen zijn die deze in ere houden.


Ik heb zelf ondervonden hoe vrouwen daar net zo hard aan meewerken. Toen ik op een Marokkaanse bruiloft stiekem in het vrouwengedeelte ging kijken, omdat er vrolijkheid, muziek en dans was, terwijl bij de mannen alleen werd geroezemoesd, werd ik er meteen weer uitgezet. Ik moest me schamen. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik ook gemengde Marokkaanse bruiloften heb meegemaakt, waar mannen en vrouwen vrijelijk met elkaar aten en dansten. Dat waren families die het juk van traditie en conformisme hadden afgeschud.


Thuis wordt dus geleerd om vrouwen te respecteren. Je mag een vreemde vrouw niet eens in de ogen kijken, laat staan haar aanspreken. En daarin zit nu juist het probleem. Want in zo'n cultuur word je gewoonweg niet geleerd hoe met vrouwen om te gaan. Je leert niet dingen te voelen en te zien zoals vrouwen dat doen, met als gevolg dat je je nooit bewust wordt van je eigen tederheid. Je leert ook niet om over je gevoelens te praten. Voor kwetsbaarheid is geen ruimte. Openheid wordt uit vrees voor kwaadsprekers en gezichtsverlies niet gecultiveerd.


Het is met deze naar moderne maatstaven gebrekkige opvoeding dat in een land als België, waar de omgangsregels tussen mannen en vrouwen doorgaans vrij zijn, sommige Marokkaanse mannen hun emotionele armoede botvieren op de anonieme vrouwen op straat. Niet uit haat, maar om aandacht te trekken.


Er is het erotische verlangen naar de lieve, zorgzame vrouw wier beeld als een stempel in het hoofd zit, en tegelijkertijd is er een totaal onvermogen om dat verlangen zachtaardig uit te drukken. Met elke 'hoer' die je uitkraamt, smeek je om liefde.


OP STRAAT


Een reeks obscene voorstellen

Na een paar uur lopen door de straten van Brussel had de Belgische filmstudente Sofie Peeters genoeg materiaal verzameld voor haar documentaire Femme de la rue. 'Dat is eigenlijk toch heel erg?', zei ze erover in de Belgische krant De Standaard. 'Maar het bewijst ook dat er een probleem is.' In de documentaire zien we hoe Peeters voortdurend wordt uitgescholden en lastiggevallen met obscene voorstellen. En dat meestal door allochtone mannen. Hoewel Peeters daar zelf niet de nadruk op wilde leggen - 'want het is maar een kleine groep die zich zo gedraagt' - werd over hun gedrag uitgebreid gediscussieerd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden