Met een vlekje de raad in

Enkele kandidaten voor de gemeenteraad hebben een strafblad. Op een warm onthaal hoeven ze meestal niet te rekenen.

BREDA - 'Als je een strafblad hebt, moet je harder lopen dan andere politici', zegt Paul de Jong (26), nummer 2 op de lijst van GemeenteBelangen Breda. 'Mensen hebben snel een oordeel over je. Maar de samenleving is niet perfect. En als je je straf hebt uitgezeten, krijg je een nieuwe kans in de samenleving. Mijn drijfveer is dat ik schoon schip wil maken met mijn verleden en maatschappelijk actief wil zijn.'


Volgende week zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Duizenden mensen van divers pluimage hebben zich verkiesbaar gesteld. Ze zijn zeldzaam, maar onder hen bevinden zich ook kandidaten met een crimineel verleden.


De Jong werd in 2006 veroordeeld wegens een poging tot carjacking en zat vier maanden in de cel. In 2010 zat hij twee maanden in Duitsland vast, omdat hij onder invloed achter het stuur een groep mensen aanreed. Als minderjarige had hij ook meerdere delicten op zijn kerfstok.


Het kandidaat-gemeenteraadslid spreekt zelf over 'jeugdzonden'. Hij is geboren in Colombia, op jonge leeftijd geadopteerd en jarenlang 'op zoek naar zichzelf geweest'. Dat was ook de tijd dat hij zijn Colombiaanse voornaam Pablo gebruikte; nu is hij weer terug bij zijn adoptiefnaam Paul.


De student bestuurskunde probeerde enkele jaren geleden tevergeefs een eigen partij in Breda op te richten. Hij sloot zich vervolgens aan bij het CDA - en was één van de sprekers op het beroemde CDA-congres over het gedoogakkoord met de PVV - maar kreeg bij die partij geen plek op de kandidatenlijst.


Enige maanden geleden stapte hij over naar GemeenteBelangen Breda (voorheen Leefbaar Breda). Lijsttrekker John Strubenitsky weigert commentaar te geven op het strafrechtelijk verleden van zijn nummer 2. 'U wilt een sensatiestuk maken, daar doe ik niet aan mee', zegt hij. 'Als je je straf hebt uitgezeten, is de straf over. Wat is er nou interessant aan wat iemand van 26 op jeugdige leeftijd heeft gedaan?'


Dat is inderdaad de vraag. Politici of kandidaat-politici met een strafblad zitten in een lastig parket. Als ze open zijn over hun strafrechtelijk verleden, krijgen ze al snel het stigma van 'deugt niet' opgeplakt en hebben ze heel wat uit te leggen aan de kiezers. Als ze het verzwijgen, kan het later als een boemerang terugkomen. Enkele voormalige PVV-Kamerleden kunnen daarover meepraten: zij kwamen in grote politieke problemen of moesten het veld ruimen nadat kwalijke zaken uit het verleden bekend waren geworden.


In 2011 stelden de PvdA-Kamerleden Jeroen Dijsselbloem en Pierre Heijnen vragen aan minister Donner van Justitie over 'de mogelijkheden om veroordeelde gemeenteraadsleden uit te sluiten van hun ambt'. Dat was naar aanleiding van de terugkeer van het Arnhemse raadslid Martin van Meurs in de raad, nadat deze een celstraf wegens bezit van kinderporno had uitgezeten.


Ook pleitten ze voor 'ontzetting uit het recht om verkozen te worden, vanwege de voorbeeldfunctie van een volksvertegenwoordiger', indien iemand tot een celstraf is veroordeeld. Ze stelden tevens voor om van kandidaat-volksvertegenwoordigers 'een verklaring omtrent gedrag' te eisen.


'Lastercampagne'

Donner verwierp hun voorstellen: 'De wetgever heeft willen voorkomen dat bij het begaan van lichte delicten het kiesrecht kan worden ontnomen.' Bovendien, zei hij, zullen 'actieve journalisten, ook op lokaal niveau' er wel voor zorgen dat de kiezers worden geïnformeerd over alle aspecten van een kandidaat.


Dat gebeurde bij Paul de Jong ook. Van hem was bekend dat hij veroordeeld was wegens een mislukte carjacking, maar hij verzweeg aanvankelijk het ongeluk in Duitsland en de delicten uit zijn jeugdjaren. Toen die via regionale media bekend werden, bekende hij spijt.


Maar hij spande ook een kort geding aan tegen Omroep Brabant, omdat deze volgens hem 'een lastercampagne' tegen hem zou voeren. De rechter oordeelde dat de omroep de artikelen uit het criminele verleden van het kandidaat-raadslid niet hoeft te verwijderen van de website. Alleen het citeren uit een rapport over de psyche van De Jong werd onrechtmatig bevonden.


Volgens Peter Otten, voorzitter van Raadslid.Nu, de beroepsvereniging van raadsleden, moeten kandidaten met een strafblad daarover 'heel open' zijn. 'Ze kunnen dan publiekelijk bevraagd worden over hun verleden en het uitleggen. Als kiezers er niks van vinden, dan stemmen ze gewoon niet op zo iemand.'


Bestuurskundige Marcel Boogers van de Universiteit Twente vindt dat het aan politieke partijen zelf is om te beslissen of kandidaten met een strafblad op de lijst komen. Hij ziet ook voordelen: 'De gemeenteraad moet een dwarsdoorsnede van de samenleving zijn en moet dus ook plaats kunnen bieden aan mensen die een scheve schaats hebben gereden.'


MOLOTOVCOCKTAILS EN WAXINELICHTHOUDERS

In de Limburgse gemeente Leudal is Gijsbert Ruiter lijsttrekker van Ouderen Politiek Actief (OPA). Hij werd veroordeeld tot negen maanden celstraf, gelijk aan het voorarrest waarin hij heeft vastgezeten, voor het gooien van molotovcocktails naar politieagenten in 2012. Hij voert al jaren rechtszaken tegen de gemeente, die hij incompetent en onbetrouwbaar vindt.


'Trachten iets te veranderen aan wat hier ernstig mis is', luidt zijn motief om de politiek in te gaan. Zijn strafblad vindt hij geen beletsel - hij meent dat hem weinig te verwijten valt en heeft hoger beroep aangetekend. Ruiter is ook populair bij het weblog GeenStijl, dat 20 duizend euro voor hem inzamelde voor het betalen van een dwangsom wegens het plaatsen van een illegaal hek, die onlangs echter bleek te zijn verjaard.


In Nijmegen wil Erwin Lensink, beter bekend als 'de waxinelichthoudergooier', meedoen aan de verkiezingen, al is er nog wat gesteggel over de vraag of dat wel of niet voor de Piratenpartij is. Hij zat twee jaar in voorarrest en werd in hoger beroep veroordeeld tot vijf maanden cel voor het gooien van een waxinelichthouder naar de Gouden Koets tijdens Prinsjesdag 2010. 'Mijn strafblad is juist de reden om me verkiesbaar te stellen', aldus Lensink. 'Want dat is volledig vals. Het hele strafrechtsysteem disfunctioneert.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden