Reportage Bedreigde natuurbeheerders

Met een pistool loopt de boswachter tussen het groen

Natuurbeheerder Tom Visser beweegt zich met pistool door het gebied van de Kwade hoek. ‘Een keer heb ik hem moeten trekken.’ Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Natuurbeheerders voelen zich door een toename van zware incidenten steeds onveiliger in hun werk. Ze willen steeds vaker een pistool dragen. Of dat helpt? ‘Er is simpelweg meer toezicht nodig.’

Een kwakende kikker doorbreekt de stilte in natuurgebied de Kwade Hoek. Het is de ringtone van boswachter Tom Visser (44). ‘Voor als ik achter een stroper aanzit’, zegt hij grijnzend. Hij is als ‘groene boa’ verantwoordelijk voor een uitgestrekt en versnipperd stuk groen en zand rond het Haringvliet in Zuid-Holland. ‘Een de mooiste natuurgebieden van Nederland’, vindt Visser, vanwege de grote diversiteit in flora en fauna. 

Visser, opgegroeid in Groningen, wilde van jongs af aan boswachter worden. Toen 24 jaar geleden een plek voor hem vrijkwam op de Zuid-Hollandse eilanden twijfelde hij heel even, het was wel heel ver weg. Maar zijn liefde voor water gaf de doorslag. ‘Dat heb je hier zat!’ De laatste jaren is Visser echter steeds meer bezig met politieagentje spelen. 

En daarin is Visser niet de enige. Uit een recente enquête onder natuurbeheerders blijkt dat de 78 procent van de ‘groene boa’s’,  opsporingsambtenaren in het het buitengebied, zich zorgen maakt over een toenemend aantal delicten. De helft van de natuurbeheerders voelt zich daardoor soms of altijd onveilig tijdens het werk.

Omdat er steeds minder politie aanwezig is in het buitengebied krijgen de groene boa’s steeds meer en steeds zwaardere incidenten voor hun kiezen. Naast een wapenstok, pepperspray en handboeien draagt Visser daarom tegenwoordig een pistool. Onder ‘zeer specifieke’ omstandigheden wordt dat toegestaan door zijn werkgever Natuurmonumenten. Rond het Haringvliet zijn die omstandigheden aanwezig, zo is in het verleden gebleken. ‘Ik heb één keer mijn vuurwapen moeten trekken, voor een stroper met een wapen’, vertelt Visser. De man negeerde verschillende keren het bevel om zijn jachtgeweer te laten vallen. Dat deed hij pas toen Visser zijn pistool trok.

Milieucriminaliteit
In Nederland wordt nog altijd flink gestroopt, al is moeilijk vast te stellen hoeveel precies. Rondom het Haringvliet wordt illegaal gejaagd op hazen, reeën en damherten, en er wordt stiekem gevist met fuiken of netten van soms een kilometer lang. Dat is een ramp voor een gebied waar juist veel bedreigde diersoorten leven, vertelt Visser. ‘Een paar jaar geleden hadden we een vogelstroper. Hij strooide zaad op de grond en zette daar een paar lijmstokjes omheen. De vogel blijft daar dan met zijn vleugels aan plakken.’ Het kostte een jaar onderzoek om te dader te pakken, die in heel Nederland actief bleek te zijn. Hij verkocht de gevangen vogels - sneeuwgorzen die in Nederland erg zeldzaam zijn - voor veel geld op internet. 

Een andere zorg is de illegale hennepteelt in afgelegen stukken natuur. Vaak gaat het om vele planten. Kortgeleden ontdekte Visser zelfs een veld met vijfhonderd hennepplanten op het eiland Tiengemeten, midden in het Haringvliet. Illegale hennepteelt is schadelijk voor het milieu door de manier waarop ruimte vrij wordt gemaakt: hele stukken groen worden kaalgeslagen en soms worden chemicaliën gebruikt die vervolgens in de grond blijven zitten.

‘Rond Rotterdam hebben we een aantal natuurgebieden waar veel boa’s nodig zijn vanwege overlast door jongeren’, zegt woordvoerder Marcel van Dun van Staatsbosbeheer. ‘In een afgelegen gebied als Drenthe hebben we juist te maken met stroperij. En in Brabant met drugsdumping en overlast door crossmotoren.’ Ook boa’s van Staatsbosbeheer vulden de enquête in, en de organisatie kan zich vinden in de roep om meer handhaving in het buitengebied.

Gebrek aan capaciteit
‘De politie richt zich steeds meer op criminaliteit in de stedelijke gebieden. Het is een waterbed-effect: doordat de aandacht aan de ene kant nodig is, verdwijnt hij ergens anders’, zegt Marcel van Dun. Dat leidt soms tot hachelijke situaties. Vorig jaar stond Tom Visser tegenover een kreeftstroper die ontplofte omdat zijn spullen in beslag werden genomen. Toen de stroper zijn vriend erbij haalde dreigde de situatie te ontsporen. ‘Dan ben je wel blij dat je over die wapens beschikt’, zegt Visser. Het duurde bijna een uur voordat de politie ter plaatse was.

Groene boa’s mogen binnen het natuurgebied bepaalde politietaken uitvoeren, zoals spullen in beslag nemen, boetes uitdelen of aanhoudingen verrichten. Toch schieten de mogelijkheden voor groene boa’s ook wel eens tekort. ‘Wij hebben geen bevoegdheid voor de Opiumwet’, legt Tom Visser uit. Hij kan daarom maar moeilijk optreden tegen hennepkwekers, zelfs als hij de informatie om ze op te pakken in handen heeft. ‘Negen van de tien keer hebben wij sterke aanwijzingen wie er achter zo’n plantage zit. Maar de politie heeft dan geen tijd om er achteraan te gaan. Dus ruimen we de boel maar weer op, en dan doet de dader het gewoon weer.’ 

De afgelopen jaren hebben boswachters al verschillende keren aan de bel getrokken. Volgens woordvoerder Marjolein Koek van Natuurmonumenten is er ondanks deze signalen weinig veranderd. ‘Er is simpelweg meer toezicht nodig in het buitengebied. Dat kan door de politie in die gebieden te versterken, of met meer groene boa’s.’

Ondertussen heeft Tom Visser zijn mobiel weer weggestopt, en wijst hij op een grote zilverreiger een eind verderop. Wat Tom het liefst doet is rondstruinen in dit gebied. Hij loopt gemakkelijk twintig kilometer per dag, houdt nauwkeurig bij hoe het gebied er voorstaat en vertelt soms een wandelaar over een zeldzame plant of vogel. ‘Ik ben geen bioloog, maar ik vind het wel belangrijk om te weten waar je het voor doet.’

De resultaten van de enquête onder ‘groene boa’s’
Criminaliteit, agressie en algemene bezoekersdruk in natuurgebieden nemen toe, terwijl de politie zich grotendeels heeft teruggetrokken uit het buitengebied en het aantal boswachters afneemt. Dat stellen verschillende natuurbeheerders op basis van een recent gepubliceerde enquête onder ‘groene boa’s’. Er zijn in Nederland in totaal 572 van deze opsporingsambtenaren in het buitengebied, van wie 42 procent de enquête invulde.

78 procent ziet een toenemend aantal incidenten in natuurgebieden. De helft van de boa’s voelt zich daarom soms of permanent onveilig tijdens het werk. In de afgelopen maanden zijn boa’s 955 keer uitgescholden, 255 keer bedreigd, 25 keer geslagen of geschopt en 9 keer voor verwondingen naar het ziekenhuis gegaan.

73 procent vindt de beschikbare capaciteit voor handhaving in natuurgebieden onvoldoende. 82 procent vindt dat politie en boa’s beter moeten samenwerken, terwijl 52 procent ook pleit voor een combinatie van meer boa’s en meer politie. 

47 procent vindt dat er niet genoeg veiligheidsmiddelen beschikbaar zijn. 22 procent van de groene boa’s zou een vuurwapen tot zijn beschikking willen hebben. Een vergelijkbaar deel van de boa’s vraagt om pepperspray, handboeien of een wapenstok. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden